Değişen İklim Koşullarının Enfeksiyon Hastalıklarına Etkisi: Halk Sağlığı Perspektifinden

İklim değişikliği insan kaynaklı etkenlerle sera gazı birikiminin artması sonucu ortaya çıkan; ortalama sıcaklıkların yükselmesine, çevresel dengelerin bozulmasına ve bu yolla ekosistem ve insan sağlığı üzerinde doğrudan ve dolaylı tehditler oluşturan bir süreçtir. İklim değişikliğinin fiziksel ve en kuvvetli etkilerinden biri insan sağlığı üzerinedir. Bu etkiler doğrudan ya da dolaylı yollarla gerçekleşebilir. Değişen iklim koşulları insanları sıcak hava dalgaları, sel, fırtına ve kuraklık gibi aşırı hava olaylarıyla, dolayısıyla afetlerle karşı karşıya bırakmaktadır. Artan sıcaklıklar, aşırı hava olayları, değişen yağış düzeni ve kuraklık gibi değişkenler enfeksiyon hastalıklarının ortaya çıkışı, yayılımı ve şiddeti üzerinde önemli faktörlerdir. Bu derlemede, iklim değişikliğinin enfeksiyon hastalıkları üzerindeki etkileri doğrudan ve dolaylı mekanizmalar üzerinden ele alınmıştır. Özellikle artan sıcaklığın, nem ve yağış düzenindeki değişimlerin vektörlerin yaşam alanlarını, üreme döngülerini ve coğrafi dağılımlarını etkilediği bilinmektedir. Bu sebeple sıtma, Dang humması, Chikungunya ateşi, Zika virüsü ateşi ve Batı Nil ateşi gibi vektör kaynaklı hastalıkların yayılımını artırdığı görülmektedir. Deniz yüzeyi sıcaklıklarındaki artış ve su kaynaklarının kirlenmesi su kaynaklı enfeksiyonların görülme olasılığını artırmaktadır. Bunların yanı sıra kuraklık, sel ve altyapı sorunları ise temiz suya erişimi zorlaştırarak kolera gibi salgın hastalıklar için elverişli koşullar oluşturmaktadır. İklim değişikliği ile ilişkili aşırı hava olayları su ve gıda güvenliğini olumsuz etkileyerek kolera, dizanteri, poliomyelit, hepatit A ve hepatit E gibi su ve gıda kaynaklı enfeksiyonların görülme riskini ve sıklığını artırmaktadır. Ayrıca iklim değişikliğine bağlı gıda güvensizliği, yetersiz beslenme ve nüfus hareketleri, toplumların enfeksiyon hastalıklarına karşı savunmasızlığını artıran önemli etkenlerdendir. Bu bağlamda iklim değişikliği, yalnızca çevresel bir sorun değil, aynı zamanda halk sağlığı açısından giderek büyüyen bir risk faktörü olarak değerlendirilmelidir. Değişen iklim koşulları kırsal ve kentsel alanlarda yaşayan yoksul nüfus gruplarını orantısız biçimde etkileyerek mal ve gelir kayıplarını artırmakta ve mevcut sosyoekonomik eşitsizliğin daha da belirginleşmesine yol açmaktadır. İklim değişikliğine uyum ve etkilerin azaltılmasına yönelik bütüncül yaklaşımlar, enfeksiyon hastalıklarının kontrolü ve halk sağlığının korunması açısından kritik önem taşımaktadır.

Climate change is a process driven by human-induced factors that lead to the accumulation of greenhouse gases, resulting in rising average temperatures, disruption of environmental balances, and the creation of direct and indirect threats to ecosystems and human health. One of the strongest and most evident impacts of climate change is on human health, and these effects may occur through both direct and indirect pathways. Changing climatic conditions expose populations to extreme weather events such as heatwaves, floods, storms, and droughts, thereby increasing the risk of disasters. Rising temperatures, extreme weather events, altered precipitation patterns, and drought are key factors influencing the emergence, distribution, and severity of infectious diseases. In this review, the impacts of climate change on infectious diseases are examined through direct and indirect mechanisms. In particular, increases in temperature, along with changes in humidity and precipitation patterns, are known to affect the habitats, reproductive cycles, and geographic distribution of disease vectors. Therefore, the transmission risk of vector-borne diseases such as malaria, dengue fever, chikungunya fever, Zika virus disease, and West Nile fever has increased. Rising sea surface temperatures and contamination of water resources also elevate the likelihood of waterborne infections. In addition, drought, flooding, and problems in water infrastructure limit access to safe drinking water, increasing the risk of disease outbreaks such as cholera. Climate change–related extreme weather events negatively affect water and food security, thereby increasing the risk and incidence of water- and foodborne infections, including cholera, dysentery, poliomyelitis, hepatitis A, and hepatitis E. In addition, climate change–induced food insecurity, malnutrition, and population displacement are important factors that increase societal vulnerability to infectious diseases. In this context, climate change should be regarded not only as an environmental issue but also as an increasingly critical public health risk factor. Changing climatic conditions disproportionately affect impoverished populations living in both rural and urban areas, leading to greater losses of income and assets and further exacerbating existing socioeconomic inequalities. Therefore, comprehensive approaches aimed at climate change adaptation and mitigation are of critical importance for the control of infectious diseases and the protection of public health.