Sosyal Refah Devleti Bağlamında Sosyal Hizmet Politikaları ve Türkiye Açısından Bir Değerlendirme

Öz

Çalışmanın konusu, sosyal refah devleti bağlamında sosyal hizmet politikalarını ele almak ve Türkiye açısından bir değerlendirme yapmaktır. Çalışma, teorik çerçeveden faydalanılarak oluşturulmuştur. Toplumsal önemi yüksek bir konuyu devletin rolü bakımından ele alması çalışmanın önemini göstermektedir. Bu yönü ile çalışma literatüre katkı sunacaktır. Devlet, toplumda çeşitli nedenlerle dezavantajlı bireylerin kendi imkânları ile ulaşamadıkları hizmetleri kendilerine sunmaktadır. Bu hizmetleri sunan devlet şekli ise sosyal refah devletidir. Sosyal refah anlayışı içerisinde yoksunluk çeken toplum üyelerine yönelik politikalar sosyal hizmet politikaları şeklinde sunulmaktadır. Sosyal hizmet, farklı yaşam tecrübesine sahip bireylerin yaşadıkları olumsuzluklarla mücadele edebilmeleri için onlara katkıda bulunarak destek olmayı amaçlamaktadır. Türkiye’de de sosyal hizmetler sosyal refah devleti anlayışı çerçevesinde kamusal olarak sunulmaktadır. Türkiye’de sosyal hizmet bağlamında sosyal yardımları yapma konusunda genel yetkili kamu kurumları belediyeler, il özel idareleri ve sosyal yardım vakıflarıdır. Devlet mekanizması olmadan bazı birey ve grupların birçok temel yaşam kaynağından mahrum kalacağı ortadadır. Bu durum da devlet tarafından icra edilen sosyal hizmet müessesesinin önemini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Sosyal Refah Devleti
• Sosyal Hizmet
• Türkiye.

Social Service Policies in the Context of Social Welfare State and an Evaluation from Türkiye's Perspective

Abstract

The subject of this study is to examine social service policies within the context of the welfare state and to evaluate them from the perspective of Turkey. The study has been developed using a theoretical framework. The fact that it addresses a topic of high social importance from the perspective of the state's role demonstrates the significance of this study. In this respect, the study will contribute to the literature. The state provides services to disadvantaged individuals in society who cannot access them through their own means for various reasons. The form of government that provides these services is the welfare state. Within the welfare state paradigm, policies targeting disadvantaged members of society are presented as social service policies. Social services aim to support individuals with different life experiences by helping them overcome the adversities they face. In Turkey, social services are also provided publicly within the framework of the welfare state concept. In Turkey, the public institutions with general authority to provide social assistance in the context of social services are municipalities, provincial special administrations and social assistance foundations. It is clear that without the state mechanism, some individuals and groups would be deprived of many basic resources for life. This situation demonstrates the importance of the social services institution implemented by the state.

Keywords

• Social Welfare State
• Social Work
• Turkey.

Kaynakça

1. Aktan, C. C., & Özkivrak, Ö. (2008). Sosyal refah devleti. İstanbul: Okutan Yayınları.
2. Akyıldız, Y. (2017). Dünyada ve Türkiye’de evsizlik ve uygulamaları. Lefke Avrupa Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 8(1), 67–91.
3. Aksoy, S. (2024). Arz ve talebi birlikte say. Yıldız Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 7(2), 131–135.
4. Alptekin, K., Topuz, S., & Zengin, O. (2017). Türkiye’de sosyal hizmet eğitiminde neler oluyor? Toplum ve Sosyal Hizmet Dergisi, 28(2), 50–69.
5. Apak, H. (2018). Türkiye’de sosyal hizmet lisansüstü tezlerinin göç bağlamında değerlendirilmesi. Kadim Akademi Sosyal Bilimler Dergisi, 2(2), 123–135.
6. Artan, T., & Özkan, A. O. (2020). Afetler ve sosyal hizmet. Journal of Adem, 1(1), 47–54.
7. Aygün, O., Ertemel, S., & Doğan, B. (2023). Kıt kaynakların paylaştırılması: Talepler problemi literatürü üzerine bir inceleme. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 23(3), 989–1004.
8. Aykut, N., & Güloğlu, F. K. (2023). Göçmenlerin sosyal uyumlarının ayrımcılığa dönüşmesine karşı çokkültürcü sosyal hizmet. Yalova Sosyal Bilimler Dergisi, 13(2), 397–412.

9. Barry, B. (2017). Sosyal adalet neden önemlidir (E. Kılıç, Çev.). İstanbul: Koç Üniversitesi Yayınları.
10. Berkay, F. (1980). 1980–2010 döneminde sosyal refah devleti çerçevesinde Türkiye’de sosyal güvenlik harcamalarının gelişimi. Vizyoner Dergisi (Süleyman Demirel Üniversitesi), 4(9), 1–20.
11. Cankurtaran, Ö., & Beydili, E. (2016). Ayrımcılık karşıtı sosyal hizmet uygulamasının gerekliliği üzerine. Toplum ve Sosyal Hizmet, 27(1), 145–160.
12. Çoban, R. (2017). Sosyal adalet, eşitlik ve sosyal hizmet. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 6(4), 252–260.
13. Daniş, M. Z. (2009). Türkiye’de yaşlı nüfusun yalnızlık ve yoksulluk durumları ve sosyal hizmet uygulamaları açısından bazı çıkarımlar. Toplum ve Sosyal Hizmet, 20(1), 67–84.
14. Durdu, Z. (2009). Modern devletin dönüşümünde bir ara dönem: Sosyal refah devleti. Muğla Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (22), 37–50.
15. Duyan, V. (2010). Sosyal hizmet: Temelleri, yaklaşımları, müdahale yöntemleri. Ankara: Sosyal Hizmet Uzmanları Derneği Yayınları.
16. Duyan, V., Sayar, Ö. Ö., & Özbulut, M. (2008). Sosyal hizmeti tanımak ve anlamak: Sosyal hizmet uzmanları ve sosyal hizmet alanında çalışanlar için bir rehber. Ankara: Öncü Basımevi.
17. Erbay, E. (2019). Güç ve güçlendirme kavramları bağlamında sosyal hizmet uygulaması. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 19(42), 41–64.
18. Genç, Y. & Barış, İ. (2024). Sosyal Hizmetlerin Yeniden Yapılandırılmasında Yerinden Yönetimin İşlevselliği. The Journal Of Academic Social Science Studies, 2(32), 95-117.
19. Gökbunar, R., & Kovancılar, B. (1998). Sosyal refah devleti ve değişim. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 3(3), 251–266.
20. Gökbayrak, Ş. (2017). Değişen refah devletleri ve sosyal yardımlar. Sosyal Güvenlik Dergisi, 7(1), 71-90.
21. Gökçearslan Çifci, E., & Gönen, E. (2011). Sosyal hizmet uygulamalarında etik karar verme süreci. Toplum ve Sosyal Hizmet, 22(2), 149–160.
22. Hacimahmutoğlu, H. (2009). Türkiye’de sosyal yardim sisteminin değerlendirilmesi (Uzmanlık tezi, Devlet Planlama Teşkilatı, Ankara).
23. Heywood, A. (2014). Siyaset teorisine giriş (H. M. Köse, Çev.). İstanbul: Küre Yayınları.
24. İbiş, E., & Kesgin, B. (2014). Türkiye'de sosyal hizmet ve medikal kurtarma açısından Yalova, Van ve Simav depremlerinin incelenmesi. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (41), 225–234.
25. İnce, M. (2015). Piyasa Ekonomisi ve Özgürlük. Sayıştay Dergisi, (98), 75-96.
26. Kapani, M. (1983). Politika bilimine giriş (3. bas.). Ankara: Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları.
27. Karataş, K., Başcıllar, M., & Taşci, A. (2019). Türkiye-Avrupa Birliği İlişkilerinin Etkileri Bağlaminda Türkiye Sosyal Politikasinin Değişimi. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 17(2), 195-218.
28. Kaya Kılıç, A., & Yılmaz, S. (2018). Türkiye’de ruhsal hastalığı olan bireylere yönelik kurum bakım hizmetleri ve bu hizmetlerde sosyal hizmet uygulamaları. Pamukkale Journal of Eurasian Socioeconomic Studies, 5(1), 1–14.
29. Kesgin, B. (2012). Sosyal politikanın en önemli kurumu: Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı. İnsan Hakları Yıllığı, 30(12), 41–54.
30. Kim, M. (2003). Social welfare system. Social Indicators Research, 62/63, 265–289. https://doi.org/10.2307/27527096
31. Kuruhalil, İ., Özyazıcı, A., & Hosseinnezhad, F. (2020). Türkiye’de COVID-19 pandemisi döneminde sosyal hizmet. Türkiye Sosyal Hizmet Araştırmaları Dergisi, 5(1), 1–18.
32. Kutlu, Ö. (2023). Sosyal Gelişimin Teşvikinde Sosyal Hizmet Politikalari. https://www.researchgate.net/profile/Oezge-Kutlu-3/publication/371635699_Sosyal_Gelisimin_Tesvikinde_Sosyal_Hizmet_Politikalari/links/648cb90095bbbe0c6ecd3792/Sosyal-Gelisimin-Tesvikinde-Sosyal-Hizmet-Politikalari.pdf (Erişim Tarihi: 14.11.2025).
33. Oral, M., & Tuncay, T. (2012). Ruh sağlığı alanında sosyal hizmet uzmanlarının rol ve sorumlulukları. Toplum ve Sosyal Hizmet, 23(2), 93–114.
34. Özateş, Ö. S. (2010). Sosyal hizmet etiğinin felsefi temelleri. Toplum ve Sosyal Hizmet, 21(1), 85–97.
35. Öztürk, A. B. (2009). Sosyal hizmet etiğinde farklı yaklaşımlar. Toplum ve Sosyal Hizmet, 20(1), 105–116.
36. Parlak, B. (2011). Kamu yönetimi sözlüğü. Bursa: MKM Yayıncılık.
37. Rakıcı, C., & Kurşun, A. (2016). Sosyal refah devletinin tarihi süreci ve günümüz bazı refah devletlerinin değerlendirilmesi. Uluslararası Ekonomi ve Yenilik Dergisi, 2(2), 135–156.
38. Sehman, H., & Yolcuoğlu, İ. (2020). Açıköğretim sosyal hizmet bölümü mezunlarının gözünden Türkiye’de sosyal hizmet eğitiminin işlevselliği. Sosyal Politika Dergisi, 1(1), 12–26.
39. Selcik, O., & Güzel, B. (2016). Sosyal hizmet mesleğinin çalışma alanı ve sosyal hizmet uygulamasının Türkiye ölçeğinde değerlendirilmesi. Journal of International Social Research, 9(46), 461–469.
40. Soysal, M. (1997). 100 soruda anayasanın anlamı (11. bas.). İstanbul: Gerçek Yayınevi.
41. Şamar, B., & Buz, S. (2022). Bağımlılık rehabilitasyonunda sosyal hizmet uygulamaları: Erenköy Bahar Modeli. Bağımlılık Dergisi, 23(2), 221–232.
42. Şaylan, G. (1995). Değişim, küreselleşme ve devletin yeni işlevi. Ankara: İmge Kitabevi.
43. Şenkal, A. (2005). Küreselleşme çağında sosyal politika. İstanbul: Alfa Yayınları.
44. Terzioğlu, O., & Çağla, C. (2021). Büyük Buhran ve Amerika’da sosyal politika. Uludağ Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(41), 871–926.
45. Toprak, D. (2015). Uygulamada ortaya çıkan farklı refah devleti modelleri üzerine bir inceleme. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (21), 151–175.
46. Topuz, S., & Öz, M. (2014). Türkiye’de sosyal hizmet uzmanlarının istihdam durumu. Toplum ve Sosyal Hizmet, 25(1), 149–158.
47. T. C. Cumhurbaşkanlığı. (2025, Eylül 28). Cumhurbaşkanlığı Kabinesi. https://www.tccb.gov.tr/kabine/ Türkoğlu, İ. (2013). Sosyal devlet bağlamında Türkiye’de sosyal yardım ve sosyal güvenlik. Akademik İncelemeler Dergisi, 8(3), 275–305.
48. TÜİK. (2025). Sosyal Koruma İstatistikleri, 2023. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Sosyal-Koruma-Istatistikleri-2023-53560#:~:text=Sosyal%20korumaya%202%20trilyon%20693,ile%20sosyal%20koruma%20yard%C4%B1mlar%C4%B1%20olu%C5%9Fturdu. (Erişim Tarihi: 14.11.2025).
49. Ünal, R., & Gedik, M. (2022). Türkiye’de göç yönetimi ve sosyal hizmet bakış açısından bir değerlendirme. Toplumsal Politika Dergisi, 3(1), 52–70.
50. Ünsal, E. (2010). İktisada giriş (İkinci Baskı). Ankara: İmaj Yayıncılık.
51. Wallace, E. (1950). The origin of the social welfare state in Canada, 1867–1900. The Canadian Journal of Economics and Political Science, 16(3), 383–393. https://doi.org/10.2307/137811 Yeler, A. (2019). Türkiye’de sosyal hizmet eğitimi. Sağlık Düşüncesi ve Tıp Kültürü Dergisi (Güz), 14–17.
52. Yolcuoğlu, İ. G. (2012). Türkiye’de sosyal politika ve sosyal hizmetlerin geliştirilmesi. Toplum ve Sosyal Hizmet, 23(2), 145–158.
53. Zengin, E., Şahin, A., & Özcan, S. (2012). Türkiye’de sosyal yardım uygulamaları. Yönetim ve Ekonomi Dergisi, 19(2), 133–142.
54. Zengin, O., & Çalış, N. (2017). Türkiye’de sosyal hizmet araştırması: Son 10 yılda sosyal hizmet anabilim dallarında yazılan tezler üzerine bir inceleme. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 6(2), 1260–1273.