ORTA ASYA BÖLGESEL GÜVENLİĞİNDE YENİ DİNAMİKLER VE KIRGIZİSTAN FAKTÖRÜ

Öz

Bu çalışma, 2000 yılı sonrasında Orta Asya’da ortaya çıkan yeni güvenlik dinamiklerini ve bu süreçte Kırgızistan’ın konumunu incelemektedir. Araştırma şu soruya yanıt aramaktadır: “Çok kutuplu uluslararası yapıda Kırgızistan, Orta Asya’nın güvenlik mimarisini hangi mekanizmalar aracılığıyla şekillendirmektedir?” Çalışmanın temel hipotezi, Kırgızistan’ın aktif tarafsızlık stratejisinin bölgesel istikrarı destekleyen dengeleyici bir rol oynadığıdır. Metodolojik olarak çalışma, nitel içerik analizi, karşılaştırmalı bölgesel inceleme, jeopolitik süreçlerin yapısal analizi ve ikincil kaynakların sistematik değerlendirilmesi gibi yöntemlere dayanmaktadır. Teorik çerçeve ise Buzan ve Wæver’in bölgesel güvenlik kompleksi yaklaşımı ile Keohane ve Nye’ın karşılıklı bağımlılık teorisinin bütüncül bir yorumundan oluşmaktadır. Bu iki yaklaşım, Orta Asya’daki güç rekabetinin dinamiklerini ve Kırgızistan’ın manevra kapasitesini analiz etmek için analitik bir temel sağlamaktadır. Çalışma, Rusya, Çin, ABD, Türkiye ve bölgedeki diğer aktörlerin artan rekabetinin Kırgızistan üzerinden nasıl yansıdığını incelemekte; su–enerji paylaşımı, sınır aşan tehditler, terörizm, göç, iklim değişikliği ve ekonomik bağımlılık gibi faktörlerin güvenlik mimarisini nasıl dönüştürdüğünü ortaya koymaktadır. Bulgular, 2022 sonrası çok kutupluluğun hem bölgesel iş birliğini teşvik ettiğini hem de yeni kırılganlık alanları oluşturduğunu göstermektedir. Sonuç olarak araştırma, Kırgızistan’ın jeostratejik konumu, kurumsal katılımı ve diplomatik esnekliği sayesinde Orta Asya’nın uzun vadeli güvenlik ve dayanıklılık düzeninde kritik bir aktör hâline geldiğini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Orta Asya
• Kırgızistan
• bölgesel güvenlik
• çok kutupluluk

NEW DYNAMICS IN CENTRAL ASIAN REGIONAL SECURITY AND THE KYRGYZSTAN FACTOR

Öz

This study examines the new security dynamics that have emerged in Central Asia since the year 2000 and analyzes Kyrgyzstan’s position within this evolving context. The research seeks to answer the following question: “Through which mechanisms does Kyrgyzstan shape the security architecture of Central Asia within a multipolar international system?” The central hypothesis of the study is that Kyrgyzstan’s strategy of active neutrality plays a balancing role that supports regional stability. Methodologically, the study employs qualitative content analysis, comparative regional assessment, structural analysis of geopolitical processes, and a systematic evaluation of secondary sources. Its theoretical framework is based on a holistic interpretation of Buzan and Wæver’s Regional Security Complex approach alongside Keohane and Nye’s theory of interdependence. Together, these approaches provide an analytical foundation for examining the dynamics of power competition in Central Asia and Kyrgyzstan’s capacity for geopolitical maneuvering.The study investigates how the intensifying competition among Russia, China, the United States, Turkey, and other regional actors is reflected through Kyrgyzstan, and how factors such as water–energy governance, transboundary threats, terrorism, migration, climate change, and economic dependence are reshaping the region’s security architecture. The findings demonstrate that the post-2022 multipolar environment has simultaneously encouraged regional cooperation while generating new areas of vulnerability. In conclusion, the research shows that Kyrgyzstan has become a critical actor in the long-term security and resilience framework of Central Asia, owing to its geostrategic location, institutional engagement, and diplomatic flexibility.

Anahtar Kelimeler

• Central Asia
• Kyrgyzstan
• regional security
• multipolarity

Kaynakça

1. Bingöl, Y. (2007). Kırgızistan’ın “renkli” devrimi: Demokrasiye geçiş mi, küresel rekabet mi? Kocaeli Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 13(1), 1–21.
2. Buzan, B. & Wæver, O. (2003). Regions and powers: the structure of international security. Cambridge University Press.
3. Cornell, S. E. (2006). The narcotics threat in greater Central    Asia: from crime-terror nexus to state   infiltration? China and Eurasia Forum Quarterly, 4(1), 37–67.
4. Fierman, W. (1999). John Anderson, Kyrgyzstan: Central Asia’s island of democracy? Nationalities Papers, 27(4), 713–714.
5. Freedom House. (2025). Kyrgyzstan, research & recommendations. https://freedomhouse.org/country/kyrgyzstan
6. Joldoshov, A. (2013). Kırgızistan: İç politika. M.T. Demirtepe ve M. Yılmaz (Ed.), Türk Cumhuriyetleri ve Toplulukları Yıllığı içinde (s. 130–146). Ankara: Türk–Kazak Üniversitesi Yayınları.
7. Keohane, R. O. & Nye, J. S. (2012). Power and interdependence. Pearson.
8. Laruelle, M. (2018). China’s belt and road initiative  and its impact in Central Asia. George Washington University.

9. Ministry of External Affairs of India. (2022). International north–south transport corridor (INSTC), Official Report.
10. Organization for Security and Co-operation in Europe (OSCE). (2023). Regional security cooperation in Central Asia, https://www.osce.org/sites/default/files/f/documents/c/7/546653.pdf
11. Omelicheva, M. Y. (2018). Central Asia. In Tsygankov. A. (Ed), Routledge handbook of Russian foreign policy, (pp. 325–337). London.
12. Peyrouse, S. (2021). Iran’s re-engagement in Central Asia: geopolitical and economic considerations. Journal of Eurasian Studies, 12(1), 66–78.
13. Rolland, N. (2017). China’s Eurasian century? National Bureau of Asian Research.
14. Roy, M. S. (2011). Future of parliamentary democracy in Kyrgyzstan. Strategic Analysis, 35(2), 199–206.
15. Stockholm International Peace Research Institute (SIPRI). (2024). Central Asia in a multipolar security order, https://www.sipri.org/research/conflict-peace-and-security/asia/central-asian-security
16. U.S.   Department of State. (2023, Şubat 27). C5+1 diplomatic platform - United States department of state, https://2021-2025.state.gov/c51-diplomatic-platform/
17. United Nations Office on Drugs and Crime. (2022). Afghanistan opium survey, https://www.unodc.org/documents/crop-monitoring/Afghanistan/Opium_cultivation_Afghanistan_2022.pdf
18. World Bank (WB). (2022). Kyrgyz Republic – monthly economic update, https://www.worldbank.org/en/country/kyrgyzrepublic/brief/monthly-economic-update
19. World Bank (WB). (2023, Ekim 5). Central Asia economic update: navigating uncertainty, https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2023/10/05/economic-activity-in-europe-and-central-asia-improves-but-growth-lags-pre-pandemic-levels