Türkiye’de Aile Yardımı Sigortasının Yokluğu ve İkame Sosyal Politika Arayışları

Yıl 2026, Cilt: 12 Sayı: Aile Özel Sayısı, 222 - 238, 28.02.2026

Eray Karagöz

https://doi.org/10.31592/aeusbed.1784761

https://izlik.org/JA44YX78GG

Öz

Aile yardımı sigortası, çalışanların bakmakla yükümlü oldukları aile bireyleri için gelir desteği sağlayarak sosyal risklere karşı koruma sunan temel sosyal güvenlik kollarından biridir. Uluslararası Çalışma Örgütü’nün (ILO) 102 sayılı Sosyal Güvenliğin Asgari Normları Sözleşmesi’nde açıkça tanımlanmasına ve birçok ülkede kurumsallaşmış olmasına rağmen, Türkiye’de bu sigorta kolu sosyal güvenlik sistemi içinde bağımsız ve sistematik bir yapı olarak yer almamaktadır.
Bu çalışmada, Türkiye’de aile yardımı sigortasının yokluğunun neden olduğu sosyal koruma açığı ele alınmakta; bu boşluğun nasıl ve hangi politika araçlarıyla ikame edilmeye çalışıldığı sorgulanmaktadır.
Analiz kapsamında, Türkiye’de uygulanan sosyal yardımlar, şartlı nakit transfer programları, doğum yardımı ödemeleri, kreş ve gündüz bakım hizmetleri gibi desteklerin aile yardımı işlevi görme potansiyelleri değerlendirilmiştir. Ancak bu uygulamaların, hak temelli olmaktan çok ihtiyaç temelli olmaları, süreklilik arz etmemeleri ve çoğunlukla düşük gelir gruplarına yönelik olması nedeniyle sosyal güvenliğin eşitlikçi ve kapsayıcı ilkeleriyle tam olarak örtüşmediği görülmektedir. Ayrıca, bu parçalı ve program bazlı politikaların hem kurumsal sürdürülebilirliği hem de toplumsal etkililiği tartışmalıdır.
Çalışma, Türkiye’nin demografik dönüşümü, kadın istihdamı ve bakım emeği bağlamında aile yardımı sigortasının yeniden gündeme alınmasının önemine işaret etmekte; ILO ve Avrupa sosyal güvenlik normları ışığında, Türkiye için bütüncül ve hak temelli bir aile yardımı sigortası modelinin geliştirilmesi gerektiğini savunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Aile yardımı sigortası , sosyal yardımlar , sosyal politika , ILO 102 , Türkiye’de sosyal güvenlik

The Absence of Family Allowance Insurance in Turkey and the Search for Alternative Social Policy Measures

https://izlik.org/JA44YX78GG

Öz

Family allowance insurance is one of the fundamental branches of social security, offering protection against social risks by providing income support for the dependents of working individuals. Although this type of insurance is clearly defined in the International Labour Organization’s (ILO) Convention No. 102 on Minimum Standards of Social Security and has been institutionalized in many countries, it does not exist as an independent and systematic component within Turkey’s social security system.
This study addresses the social protection gap arising from the absence of family allowance insurance in Turkey and investigates how and with which policy tools this gap is being compensated. Within the scope of the analysis, various existing supports in Turkey—such as means-tested social assistance, conditional cash transfer programs, birth grants, and daycare services—are examined in terms of their potential to function as substitutes for family allowance insurance. However, due to the needs-based rather than rights-based nature of these instruments, their lack of continuity, and their primary targeting of low-income groups, they are found to fall short of aligning with the egalitarian and inclusive principles of social security. Furthermore, the fragmented and program-oriented structure of these policies raises concerns regarding both institutional sustainability and social effectiveness.
The study highlights the importance of reintroducing the concept of family allowance insurance in Turkey in light of the country’s demographic transformation, trends in female employment, and the increasing burden of unpaid care work. It argues for the development of a comprehensive and rights-based family allowance insurance model for Turkey, grounded in ILO standards and European social protection norms.

Anahtar Kelimeler

Family allowance insurance , social assistance , social policy , ILO Convention No. 102 , social security in Turkey

Kaynakça

• Altıntaş, C. (2015). Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) ve Uluslararası Sosyal Güvenlik Teşkilatı (ISSA) tarafından yayınlanan uluslararası belgelerde sosyal güvenliğin kapsamı ve Türkiye açısından değerlendirilmesi. Sosyal Güvence Dergisi, (7), 35-57.
• Atatanır, H. (2023). Türkiye’de sosyal güvenlik ve istihdamın gelişim ekseni. Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi, 14(100. Yıl Özel Sayısı), 319-341. https://doi.org/10.21076/vizyoner.1323779
• Aulanier, A. (2025). Faire le genre malgré l'asile: Être un homme, de la vie sexuelle au plan de vie (France/Allemagne). Revue des Politiques Sociales et Familiales, (153), 13-28.
• Bach, S. (2024). Kindergeld oder Kinderfreibetrag? Ein steuer- und familienpolitischer Evergreen. Wirtschaftsdienst, 104(2), 70-71. https://doi.org/10.2478/wd-2024-0021
• Baykara, M. (2022). 102 sayılı ILO sözleşmesi ile sağlanan yardımların Türk sosyal güvenlik sistemine etkisi. Journal of Social and Humanities Sciences Research, 9(83), 1025–1031. https://doi.org/10.26450/jshsr.3044
• Bonnet, F., Saget, C., and Weber, A. (2012). Social protection and minimum wages responses to the 2008 financial and economic crisis: Findings from the ILO/World Bank inventory (Social Protection Department Working Paper No. 43). Geneva: International Labour Organization.
• Bundesagentur für Arbeit. (2024). Merkblatt kindergeld: aktuelle informationen. Retrieved from
• CLEISS. (2025). The French social security system: family benefits. Retrieved from
• Colesnicova, T. and Doga, V. (2022). International experience concerning the special instruments in unemployment assistance. National Institute for Economic Research Working Paper, 260–265. https://doi.org/10.36004/nier.cecg.IV.2022.16.1
• Courtot, C. (2023). Les familles monoparentales: Conditions de vie, vécu et action publique. Un état des savoirs. Revue des Politiques Sociales et Familiales, (151), 87-89.
• Çalışır, Y. C. (2024). Uzun dönemli bakım sigortasının literatürdeki izleri: Bibliyometrik bir inceleme. Sosyal Siyaset Konferansları Dergisi, (86), 42-54. https://doi.org/10.26650/jspc.2024.86.1362262
• Dağlıoğlu, S. (2023). Türkiye için çocuk yardımı önerisi. Sosyal Güvence Dergisi, 12(23), 1019-1051. https://doi.org/10.21441/sosyalguvence.1331074
• Dağlıoğlu, S. ve Bektaş, U. E. (2022). 102 sayılı ILO sözleşmesine göre aile yardımı olarak sınıflandırılabilecek Türkiye’deki mevcut yardımlar. Sosyal Güvenlik Dergisi, 12(2), 327–346. https://doi.org/10.32331/sgd.1223517
• Deutscher Bundestag. (2019). Wortprotokoll der 25. sitzung: öffentliche anhörung zum Starke-Familien-Gesetz. Retrieved from
• Fagnani, J. (2012). Family policies in France and Germany: Sisters or distant cousins? Community, Work and Family, 15(2), 203–219. https://doi.org/10.1080/13668803.2011.609657
• Famiris. (2024). Brussels child benefit: what is it?. Retrieved from
• Goossens, J. and Cannoot, P. (2015). Belgian federalism after the sixth state reform. Perspectives on Federalism, 7(2), 29-55.
• International Labour Organization (ILO). (2022). World social protection report 2020–22: social protection at the crossroads – in pursuit of a better future (summary). Geneva: International Labour Organization.
• Kara, B. (2025). Uzun süreli bakım sigortasının Türkiye bağlamında politika analizi. Hacettepe Sağlık İdaresi Dergisi, 28(1), 127-150. https://doi.org/10.61859/hacettepesid.1507213
• Kaynakçı, Ş. ve Durusoy Öztepe, N. (2021). Aile ödenekleri programları: Dünya örnekleri ve Türkiye için bir model önerisi. Sosyal Güvenlik Dergisi, 11(2), 393-413.
• Kılıç, M. (2016). Sosyal güvenlik hakkının kapsamı ve sınırı. İş ve Hayat Dergisi, 2(3), 378–398.
• Kohlrausch, B. (2023). Stellungnahme zum gesetzentwurf der bundesregierung zur einführung einer kindergrundsicherung (WSI Policy Brief No. 81). Düsseldorf: Hans-Böckler-Stiftung.
• Komarova, V. P. (2020). Konventsiia MOP Pro minimalni normy sotsialnoho zabezpechennia yak osnova sotsialnykh standartiv Ukrainy. Aktualni Problemy Vitchyznianoi Yurysprudentsii, (2), 62-66. https://doi.org/10.15421/392044
• Lambert, C. and Tasiaux, A. (2022). Le droit social de la famille: les allocations familiales. Les grands arrêts du droit au respect de la vie familiale içinde (ss. 844-869). Larcier.
• Lambin, R., Nyyssölä, M. and Bernigaud, A. (2022). Social protection for working-age women in Tanzania: Exploring past policy trajectories and simulating future paths. (WIDER Working Paper 2022/82). United Nations University World Institute for Development Economics Research. https://doi.org/10.35188/UNU-WIDER/2022/213-3
• Mogapaesi, T. (2022). An overview of maternity protection in Botswana: A critique of the Employment Act through the ILO Maternity Protection Convention lens. De Jure Law Journal, 55, 57–76. https://doi.org/10.17159/2225-7160/2022/v55a4
• OECD. (2020). OECD economic surveys: Belgium 2020. Paris: OECD Publishing.
• OECD. (2021). Family database. Retrieved from
• Özdemir, M. Ç. ve Karabayır, İ. (2019). Sosyal güvenlik'te uluslararası çalışma standardı olarak Almanya'da aile yardımları. Fırat Üniversitesi İİBF Uluslararası İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 3(1), 91-113.
• Parentia. (2024). Amounts child benefit: Wallonia. Retrieved from Rainer, H., Bauernschuster, S., Danzer, N., Hener, T., Holzner, C. and Reinkowski, J. (2013). Kindergeld (ifo Forschungsberichte No. 60). München: ifo Institut - Leibniz-Institut für Wirtschaftsforschung an der Universität München.
• Reif, M., West, M. and Pfeifer, M. (2023). Fertility, family benefits and the modern welfare state (SSRN Working Paper No.4346432). Rochester: Social Science Research Network.
• Servais, J.-M. (2012). The new ILO recommendation on social security. E-Journal of International and Comparative Labour Studies, 1(3-4), 1-26.
• Singh, A. and Anusree, S. (2024). The right to social security: A critical overview. Indian Journal of Legal Review, 4(3), 211–217.
• Subedi, K. R. (2021). Social security allowances program: Some issues and challenges in Nepal. International Journal of Scientific and Research Technology, 7(12), 329–336.
• Şentürk, F. (2016). Türkiye için bir aile sigortası model önerisi. Sosyal Güvence, 9, 102-139. Vanthemsche, G. (1994). The birth of social security in Belgium. Belgian Review of Social Security, 36(4), 1227–1260.