Çağdaş Aile Problemleri Ve Çözüm Önerileri: İslam Perspektifinden Bir Değerlendirme

Yıl 2026, Cilt: 12 Sayı: Aile Özel Sayısı, 565 - 584, 28.02.2026

Hakan Özkan

https://doi.org/10.31592/aeusbed.1811641

https://izlik.org/JA83HT84ZZ

Öz

Din, eğitim ve aile, insanla birlikte yaşayan olgulardır. Günümüzde toplumsal yapının temeli olan aile kurumu, düşünce ve sosyo ekonomik hayat pratiklerindeki değişime bağlı olarak hızla dönüşmektedir. Modern dönemde yaşanan aile sorunlarının neler olduğu ve İslam’ın aile yapısına dair sunduğu ilkesel ve değer temelli yaklaşımlarla, söz konusu krizlerin çözümünde nasıl bir alternatif oluşturabildiği, çalışmanın temel problemini oluşturmaktadır. Bu çalışma, modern dönemin aileye yüklediği sorun alanlarını tespit ederek, İslam’ın aileyi yeniden inşa etmeye yönelik sunduğu ilkeler çerçevesinde alternatif bir bakış açısı geliştirmeyi amaçlamaktadır. Araştırma, İslami perspektifin aile krizlerine çözüm üretme potansiyelini ortaya koyarken, aynı zamanda modern dünyada maneviyat eksenli bir aile vizyonu inşa etmenin imkanlarını da tartışmaya açmaktadır. Nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizinin kullanıldığı çalışmanın bulguları, İslam’ın aile kurumuna yönelik sunduğu değer temelli çözüm önerilerinin, modern dünyada aile bağlarını güçlendirmek için önemli bir rehber olabileceğini göstermektedir. Bu bağlamda çalışma, aile politikalarına yönelik dinî ve kültürel perspektifleri dikkate alan yeni yaklaşımlar geliştirilmesine katkı sağlayacaktır.

Anahtar Kelimeler

Din eğitimi , aile , islam , sosyoloji , iletişim.

Contemporary Family Problems And Solutions: An Evaluation From An Islamic Perspective

https://izlik.org/JA83HT84ZZ

Öz

Religion, education, and family are phenomena that coexist with humanity. Today, the family institution, which forms the basis of social structure, is rapidly transforming in line with changes in thought and socio-economic practices. The core problem of this study is to identify the family issues experienced in the modern era and to explore how Islam's value-based approach to family structure can offer an alternative solution to these crises. This study aims to identify the problem areas imposed on the family in the modern era and develop an alternative perspective within the framework of the principles offered by Islam for rebuilding the family. While revealing the potential of the Islamic perspective to produce solutions to family crises, the research also explores the possibilities of constructing a spirituality-centered family vision in the modern world. The findings of this study, which uses document analysis as a qualitative research method, show that the value-based solutions offered by Islam for the institution of the family can serve as an important guide for strengthening family ties in the modern world. In this context, the study will contribute to the development of new approaches that take into account religious and cultural perspectives on family policies.

Anahtar Kelimeler

Religious Education , Family , Islam , Sociology , Communication.

Kaynakça

• Adak, N. (2012). Evlilik mi? Birlikte yaşam mı?. N. Adak (Ed.), Değişen toplumda değişen aile sosyolojik tartışmalar içinde (ss. 200-240). Ankara: Siyasal Kitabevi.
• Ağırbaş, F. (2018). Manevi yönelimli aile danışmanlığı. Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
• Ahmed b. Hanbel. (1998). el-Müsned. Amman: Beytü’l-Efkari’d-Düveliyye.
• Algan, T. (2017). Türkiye’de aile içi sorunlara yönelik aile danışmanlığı uygulaması. Yüksek Lisans Tezi, Sakarya Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sakarya.
• Arslantürk, Z. ve Amman, M. T. (2012). Sosyoloji. İstanbul: Çamlıca Yayınları.
• Aşıkoğlu, N. Y. (1998). Toplum hayatımızda dinin yeri ve din eğitiminin önemi. Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 2, 45–49.
• Aydın, M. (2016). Kurumlar sosyolojisi: kurumlara başlangıç çerçevesinde bir çalışma. İstanbul: Açılım Kitap.
• Aydın, M. Z. (2011). Ailede ahlak eğitimi. İstanbul: Timaş Yayınları.
• Bottomore, T. B. (1984). Toplumbilim. Ü. Oskay (Çev.). İstanbul: Beta Yayınları.
• Buhârî, M. b. İ. (1987). el-Câmiu’s-sahîh. M. Dib el-Boğa (Thk.). Yemame: Dâru İbn Kesir.
• Can, İ. (2013). Ailenin tarihsel gelişimi, dünü, bugünü ve yarını. M. Aydın (Ed.), Sistematik aile sosyolojisi (ss. 65–86). Konya: Çizgi Kitabevi.
• Çağan, K. (2011). Ailenin işlevleri, aile hakkında kuramsal perspektifler. K. Canatan ve E. Yıldırım (Ed.), Aile sosyolojisi içinde (ss. 83–95). İstanbul: Açılım Kitabevi.
• Çelik, C. (2010). Değişim sürecinde. Karadeniz Dergisi, 8, 25-35.
• Demir, Z. (2021). Değişen toplumlarda ailenin değişmeyen özellikleri. Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 21(2), 770–791.
• Dodurgalı, A. (2011). Ailede din eğitimi. İstanbul: Timaş Yayınları.
• Doğan, İ. (2016). Türk aile sosyolojisi: tarih-gelenek-modern zamanlar. Ankara: Pegem Yayıncılık.
• Ebû Dâvûd, S. (2008). Sünen-i Ebî Davûd. Riyad: Dâru’s-Selam.
• Elliot, M. ve Merril, F. (1961). Social disorganization. New York: Harper and row.
• Ercan, D. (2017). Aile danışmanlığı almayı kabul eden ve reddeden evli çiftlerde boşanmayı düşünme nedenleri. Yüksek Lisans Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İzmir.
• Evkuran, M. (2024). Coğrafya kader midir? –mekânın kimlik ve zihniyet oluşumundaki etkileri üzerine–. Hitit İlahiyat Dergisi, 23(Din ve Coğrafya Özel Sayı), 8–26.
• Frager, R. (2009). Manevi rehberlik ve benötesi psikolojisi üzerine paylaşımlar. Ö. Çolakoğlu (Çev.). İstanbul: Kaknüs Yayınları.
• Frankl, V. E. (2014). Psikoterapi ve din: bilinçdışındaki Tanrı. Z. Taşkın (Çev.). İstanbul: Say Yayınları.
• Freyer, H. (1967). Sosyolojiye giriş. N. Abadan (Çev.). Ankara: Sevinç Matbaası.
• Fukuyama, F. (2015). Büyük çözülme, insan doğası ve toplumsal düzenin yeniden oluşturulması. H. Kaya (Çev.). İstanbul: Profil Yayıncılık.
• Göcen, G. (2014). Şükür, Pozitif psikolojiden din psikolojisine köprü. İstanbul: Değerler Eğitim Merkezi Yayınları.
• Gökçe, B. (1976). Aile ve aile tipleri üzerine bir inceleme. Hacettepe Sosyal ve Beşeri Bilimler Dergisi, 8(1–2), 46–67.
• Grof, S. ve Grof, C. (2011). Manevi kriz, Kişisel dönüşüm krizlerine bir bakış. A. Ayan (Çev.). İstanbul: Kaknüs Yayınları.
• Günay, Ü. (2012). Din ve sosyalleşme. N. Akyüz ve İ. Çapcıoğlu (Ed.), Ana başlıklarıyla din sosyolojisi içinde (ss. 341–353). Ankara: Grafiker Yayınları.
• Hallaç, S., ve Öz, F. (2014). Aile kavramına kuramsal bakış. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 6(2), 142–153.
• Hökelekli, H. (2016). Çocuk, genç, aile psikolojisi ve din. İstanbul: Değerler Eğitimi Merkezi Yayınları.
• Kağıtçıbaşı, Ç. (2010). Benlik, aile ve insan gelişimi. İstanbul: Koç Üniversitesi Yayınları.
• Kalyoncu, H. (2009). Aile içi şiddet ve şiddet ortamında çocuklar. İstanbul: Popüler Yayınları.
• Karaman, H. (1991). Mukayeseli İslam hukuku. İstanbul: Nesil Yayınları.
• Karataş, K. (2001). Toplumsal değişme ve aile. Toplum ve Sosyal Hizmet, 12(2), 89–98.
• Keyifli, Ş. (2013). Eğitim ve din eğitimi. Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 13(2), 103–126.
• Kır, İ. (2011). Toplumsal bir kurum olarak ailenin işlevleri. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 10(36), 381–404.
• Kirman, M. A. (2005). Din ve sekülerleşme. Adana: Karahan Kitabevi.
• Koç, A. (1999). İhvan-ı Safa’nın eğitim felsefesi. İstanbul: MÜİFAV Yayınları.
• Küçükahmet, L. (1989). Öğretim ilke ve yöntemleri. Ankara: Gazi Üniversitesi Eğitim Fakültesi Yayınları.
• Maciver, R. M. and Page, C. H. (1961). Society. London: Macmillan.
• Müslim b. Haccâc. (t.y.). el-Câmiu’s-sahîh. M. F. Abdülbaki (Thk.). Beyrut: Daru İhyai’t-Türasi’l-Arabi.
• Nichols, M. P. (2013). Aile terapisi, kavramlar ve yöntemler. O. Gündüz (Çev.). İstanbul: Kaknüs Yayınları.
• OECD. (2012). The future of families to 2030. OECD Publishing. https, s.//doi.org/10.1787/9789264168367-en
• Ogburn, W. F. (1966). Social change with respect to culture and original nature. New York: A Delta Book.
• Okumuşlar, M. (2002). Fıtrattan dine. Konya: Yediveren Kitap.
• Park, C. L. ve Paloutzian, R. F. (2013). Din ve maneviyat psikolojisi: Temel yaklaşımlar ve ilgi alanları. A. Ayten ve İ. Çapcıoğlu (Çev.). Ankara: Phoenix Yayınları.
• Polat, D. (2012). Boşanma aşamasındaki bireylerin evlilik çatışmaları, çatışma iletişim tarzları ve sosyal destek sistemlerinin incelenmesi. Yüksek Lisans Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İzmir.
• Sak, R., Şahin Sak, İ. T., Öneren Şendil, Ç., ve Nas, E. (2021). Bir araştırma yöntemi olarak doküman analizi. Kocaeli Üniversitesi Eğitim Dergisi, 4(1), 227–250.
• Subaşı, N. (2014). Toplumsal değişme, aile ve yeni risk alanları. M. Aydın (Ed.), Aile sosyolojisi yazıları içinde (ss. 101–117). İstanbul: Açılım Kitap.
• Şentürk, Ü. (2010). Aile psikolojisi ve eğitimi. Malatya: İnönü Üniversitesi İMÜZEM Yayını.
• Tekin Epik, M. Çiçek, Ö. ve Altay, S. (2017). Bir sosyal politika aracı olarak tarihsel süreçte ailenin değişen/değişmeyen rolleri. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 17(38), 35–58.
• Toffler, A. (1980). The third wave. New York: Bantam Books.
• Vatandaş, C. (2003). Aile ve şiddet, Türkiye’de eşler arası şiddet. Ankara: Afyon Kocatepe Üniversitesi Yayını.
• Yaman, A. (2008). İslam aile hukuku. İstanbul: İFAV Yayınları.
• Yavuz, K. (1987). Çocukta dini duygu ve düşüncenin gelişimi. Ankara: DİB Yayınları.
• Yavuzer, H. (2009). Evlilik okulu, Evlilikte kişiler arası ilişkiler ve iletişim becerileri. İstanbul: Remzi Kitabevi.
• Yavuzer, H. (2016). Ana-baba-çocuk. İstanbul: Remzi Kitabevi.
• Yazıcı, B. ve Demirli, C. (2020). Evlilik kararı alan bireylerin evliliğe yükledikleri anlam ile evlilik öncesi ilişkilerin incelenmesi. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 7(7), 295–326.
• Yazıcıoğlu, Y. (1995). Değişen teknoloji ile aileye etkisi. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Yayınları.
• Yıldırım, E. (2011). Toplumsal değişme sürecinde aile. K. Canatan (Ed.), Aile sosyolojisi içinde (ss. 121–132). İstanbul: Açılım Kitap.
• Yılmaz, H. (2003). Din eğitimi ve sosyal barış. İstanbul: İnsan Yayınları.
• Zeybekoğlu Dündar, Ö. (2012). Değişen ve değişmeyen yönleriyle aile: yapısı, türleri, işlevleri. N. Adak (Ed.), Değişen toplumda değişen aile sosyolojik tartışmalar içinde (ss. 39–62). Ankara: Siyasal Kitabevi.