Öğretmen Görüşlerine Dayalı Olarak Zihin Yetersizliği Olan Öğrencilerde Mizah

Öz

Bu çalışmanın amacı, zihin yetersizliği olan öğrencilerle çalışan öğretmenlerin mizaha ilişkin görüşlerini incelemektir. Araştırma, mizahın algılanabilen türleri, duygusal düzenleyici rolü, öğrenme sürecine katkıları, sosyal ve iletişimsel yansımaları, kullanılan mizah araçları ve bireysel farklılıklar bağlamında ele alınmıştır. Çalışma nitel araştırma deseninde yürütülmüş; araştırmanın katılımcılarını zihinsel yetersizliği olan öğrencilerle çalışan 15 öğretmen oluşturmuştur. Veriler yarı yapılandırılmış görüşme formları aracılığıyla toplanmış ve tematik analiz yöntemiyle çözümlenmiştir. Bulgular, öğrencilerin özellikle somut, görsel ve bedensel mizah türlerini daha kolay algıladıklarını; soyut mizahı algılamada ise güçlük yaşayabildiklerini göstermektedir. Mizahın çoğunlukla öğrencilerin olumlu duygular geliştirmelerine, dikkat ve odaklanma düzeylerinin artmasına, öğrenme sürecinin kolaylaşmasına ve sosyal etkileşimlerin güçlenmesine katkı sağladığı belirlenmiştir. Bununla birlikte, mizahın etkisinin öğrencilerin algı düzeyi, dil ve iletişim becerileri gibi bireysel özelliklere bağlı olarak farklılaştığı görülmüştür. Sonuç olarak mizahın, özel eğitim ortamlarında bilinçli, planlı ve bireysel farklılıklara duyarlı biçimde kullanıldığında öğretim sürecini destekleyici bir araç olduğu söylenebilir.

Anahtar Kelimeler

• Mizah
• zihin yetersizlik
• özel eğitim
• öğretmen görüşleri.

Humor in Students with Intellectual Disabilities Based on Teachers’ Views

Öz

The aim of this study is to examine teachers’ views on humor in educational settings for students with intellectual disabilities. The study addresses humor in terms of perceived humor types, its role in emotional regulation, contributions to the learning process, social and communicative functions, humor-related tools, and individual differences. A qualitative research design was employed, and the participants consisted of 15 teachers working with students diagnosed with intellectual disabilities. Data were collected through semi-structured interviews and analyzed using thematic analysis. The findings indicate that students with intellectual disabilities tend to perceive concrete, visual, and physical forms of humor more easily, while experiencing difficulties in understanding abstract humor. Teachers reported that humor generally contributes to positive emotional responses, increased attention and focus, smoother learning processes, and enhanced social interaction. However, the effectiveness of humor was found to vary depending on individual characteristics such as students’ cognitive level and language and communication skills. Overall, the results suggest that humor can function as a supportive instructional tool in special education settings when it is used intentionally, appropriately, and with sensitivity to individual differences.

Anahtar Kelimeler

• Humor
• intellectual disability
• special education
• teacher views

Kaynakça

1. Balta, E. E. (2016). Eğitimde mizahın kullanımına ilişkin öğretmen tutumları. İlköğretim Online, 15(4), 1268-1279. http://dx.doi.org/10.17051/io.2016.64984
2. Banas, J. A., Dunbar, N., Rodriguez, D. and Liu, S.-J. (2011). A review of humor in educational settings: Four decades of research. Communication Education, 60(1), 115–144. https://doi.org/10.1080/03634523.2010.496867
3. Bishara, S. (2023). Humor, motivation and achievements in mathematics in students with learning disabilities. Cogent Education, 10(1), 2162694. Bolkan, S., Griffin, D. J. and Goodboy, A. K. (2018). Humor in the classroom: the effects of integrated humor on student learning. Communication Education, 67(2), 144-164.
4. Buxbaum, M. S., Pedersen Ed D, H. F., Gilson Ph, D. and Magnus Ph, D. (2022). What do you meme? Meme humor comprehension in adolescents with language disorder or hearing loss. The Journal of Special Education Apprenticeship, 11(1), 6.
5. Chadwick, D. D. and Platt, T. (2018). Investigating humor in social interaction in people with intellectual disabilities: A systematic review of the literature. Frontiers in psychology, 9, 1745.
6. Erduran Tekin, Ö. (2024). Coping through humor predicts life satisfaction of teachers working in special education institutions: A quantitative and qualitative study. Current Psychology, 43(18), 16210-16227.
7. Fraenkel, J. R. and Wallen, N. E. (2002). How to design and evaluate research in education (5th ed.). New York, NY: McGraw-Hill.
8. Hoffman, H. H. B. (2008). An examination of the use of humor in early childhood special education settings. Oakland University.

9. Köroğlu, F. (2024). Şermin Yaşar’ın çocuk kitaplarındaki mizahi üslubun çocukların duyuşsal gelişimindeki işlevleri bağlamında incelenmesi. International Journal of Düzce Educational Sciences, 2(1), 1-10.
10. Merriam, S. B. and Tisdell, E. J. (2016). Qualitative research: A guide to design and implementation. San Francisco, CA: Jossey-Bass.
11. Miles, M. B. and Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook (2nd ed.). Sage.
12. Özyürek, A., Bıyıklı, K. N., Gözpınar, H. ve Yaman, B. (2025). Öğretmenlerin empatik ve sosyal öz yeterlikleri ile eğitimde mizahın kullanımına yönelik tutumlarını etkileyen faktörlerin incelenmesi. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 27(2), 330-342. https://doi.org/10.17556/erziefd.1576538
13. Özyürek, A., Yıldırım, N., Üstünbaş, Y., Geyik, M. ve Ünal, T. (2023). Özel Eğitim Çalışanlarının Eğitimde Mizah Kullanımına Yönelik Tutumlarının İncelenmesi. ASSOS İnsan ve Toplum Bilimlerinde Araştırmalar Dergisi, 1(1), 60-75.
14. Patton, M. Q. (2015). Qualitative research & evaluation methods: Integrating theory and practice. Thousand Oaks, CA: Sage Publications.
15. Pentury, H. J. and Rangka, I. B. (2020). Analyzing students with special needs’ sense of humor in Emerald School South Jakarta. Jurnal Kependidikan: Jurnal Hasil Penelitian dan Kajian Kepustakaan di Bidang Pendidikan, Pengajaran dan Pembelajaran, 6(2), 156-164. https://doi.org/10.33394/jk.v6i2.2315
16. Rieger, A. and McGrail, J. P. (2015). Relationships between humor styles and family functioning in parents of children with disabilities. The Journal of Special Education, 49(3), 188-196.
17. Samson, A. C. and Meyer, Y. (2010). Perception Perception of aggressive humor in relation to gelotophobia, gelotophilia, and katagelasticism. Psychological Test and Assessment Modeling, 52, (2), 217-230. https://archive-ouverte.unige.ch/unige:98075
18. Semrud-Clikeman, M. and Glass, K. (2010). The relation of humor and child development: Social, adaptive, and emotional aspects. Journal of Child Neurology, 25(10), 1248–1253. https://doi.org/10.1177/0883073810370938
19. Semrud-Clikeman, M. and Glass, K. (2008). Comprehension of humor in children with nonverbal learning disabilities, reading disabilities, and without learning disabilities. Annals of Dyslexia, 58(2), 163-180.
20. Smith, J. A., Flowers, P. and Larkin, M. (2009). Interpretative phenomenological analysis: Theory, method and research. London: Sage Publications.
21. Wanzer, M. B., Frymier, A. B. and Irwin, J. (2010). An explanation of the relationship between instructor humor and student learning. Communication Education, 59(1), 1–18. https://doi.org/10.1080/03634520903367238
22. Yalçın, H., Obalı, İ. ve Öztüren, A. (2021). Özel yetenekli çocukların mizah duyguları ve arkadaşlık ilişkileri. KTO Karatay Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 2(3), 119-134.
23. Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2018). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (11. baskı). Ankara: Seçkin Yayıncılık.