Öğretmen Adaylarının Afet Bilinci Algı Düzeyine İlişkin Bir İnceleme

Öz

Bu araştırmada öğretmen adaylarının afet bilinci algı düzeyinin çeşitli değişkenlere göre incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırma, değişkenler arasındaki ilişkiyi ortaya koymayı amaçlayan nedensel karşılaştırma yöntemine dayanmaktadır. Araştırmaya, 2023-2024 eğitim-öğretim yılında Akdeniz Bölgesinde bir devlet üniversitesinin çeşitli bölümlerinde okuyan 986 öğretmen adayı katılmıştır. Araştırmada veri toplama aracı olarak Dikmenli, Yakar ve Konca (2018) tarafından geliştirilen “Afet Bilinci Algı Ölçeği” ve “Kişisel Bilgi Formu” kullanılmıştır. Araştırmadan elde edilen sonuca göre öğretmen adaylarının afet bilinci algı düzeylerinin yüksek olduğu görülmüştür. Kadın öğretmen adaylarının afet eğitim bilinci, afet öncesi bilinci ve genel afet bilinci algısı düzeyinin erkek öğretmen adaylarından daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Araştırmadan elde edilen sonuç birden fazla afet deneyimine sahip olan öğretmen adaylarının daha yüksek afet bilinci algısına sahip olduklarını göstermiştir. Bu sonuca ek olarak öğretmen adaylarının afet bilinci algısının sınıf ve bölümlere göre değişmediği görülmüştür. Buna karşın Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık bölümü öğrencilerinin diğer bölümlere göre daha yüksek düzeyde afet öncesi bilinci algısına sahip olduğu; okul öncesi öğretmenliği öğrencilerinin de diğer bölümlere göre daha yüksek düzeyde afet sonrası bilinci algısına sahip oldukları belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Afet
• Afet Bilinci Algısı
• Öğretmen Adayı

A Study on the Disaster Awareness Perception Level of Prospective Teachers

Öz

This study aims to reveal the experiences of pre-service teachers who volunteered at the Çaba Multipurpose Early Childhood Education Center (ÇABAÇAM) Education Support Units, established in Kahramanmaraş and Adıyaman following the earthquakes on February 6, 2023, to provide educational services to children in early childhood. Within the scope of the research, the activities of 29 volunteer pre-service teachers in these centers with preschool-age earthquake survivor children and the traumatic situations they observed in the children were examined. The research was designed as a case study from qualitative research methods, and the data were collected using a semi-structured interview form. According to the findings of the study, the activities carried out by volunteer pre-service teachers in the ÇABAÇAM Education Support Units over approximately two months were categorized into six groups: communication activities, art activities, movement activities, branch activities, free time activities, and special day activities. The findings indicated that, particularly, movement and art activities had more positive effects on children compared to other types of activities. Additionally, based on the statements of the participants, traumatic situations such as being alone, inability to express themselves, fear of being caught in another earthquake, being startled by loud noises, and difficulty in socializing were observed in children who received education in the units established in Adıyaman and Kahramanmaraş. The situations that most affected the participants in their interactions with the children were categorized under four headings: excessive attachment to the volunteer teacher, incomprehension of death, missing parents, and conversations about children and earthquakes.

Anahtar Kelimeler

• Disaster
• Perception of Disaster Awareness
• Prospective Teacher

Kaynakça

1. Adiyoso, W. & Kanegae, H. (2012). The effect of different disaster education programs on tsunami preparedness among school children in Aceh, Indonesia. Disaster Mitigation of Cultural Heritage and Historic Cities, 6: 165-172. DOI: 10.20965/jdr.2013.p1009
2. Akcay, A. O., Karahan, E., Bozan, M. A., Ardic, F., & Garan, O. (2023). Design-based natural disaster education practices for primary school teachers. Journal of Education in Science Environment and Health, 9(2), 146-161.‏ DOI: https://doi.org/10.55549/jeseh.1279773
3. Alper Ay, F., Bahadır, Z., Kılıç, B., Ay, F., & Özgün Başıbüyük, G. (2023). 60+Tazelenme Üniversitesi Öğrencilerinin Afet Bilinci Algı Düzeyleri. Yaşlı Sorunları Araştırma Dergisi, 16(2), 69-77. https://doi.org/10.46414/yasad.1384942
4. Altay, S. (2008). İlköğretimde Sosyal Bilgiler Dersinde Depremle İlgili Konuların İrdelenmesi. Yüksek Lisans Tezi (Yayımlanmamış). Abant İzzet Baysal Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İlköğretim Ana Bilim Dalı, Bolu, 132 s.
5. Aqilan, Fadi Hasan. (2015). Crisis and Natural and Man-Made Disasters Management (Kriz ve Doğal ve İnsan Yapımı Afetlerin Yönetimi). Amman: Dar Al-Mo'taz Publishing and Distribution.
6. Arslanoğlu, A., & Kandaş, E. (2024). Acil Yardım ve Afet Yönetimi Lisans Programlarında Yürütülen Kalite, Hasta ve Çalışan Güvenliği Derslerinin İncelenmesi. Acil Yardım ve Afet Bilimi Dergisi, 4(1), 9-14.
7. Astuti, N. M. W., Werdhiana, I. K., & Wahyono, U. (2021). Impacts of direct disaster experience on teachers’ Indonesia. Knowledge, attitudes and perceptions of disaster risk reduction curriculum implementation in Central Sulawesi. International Journal https://doi.org/10.1016/j.ijdrr.2020.101992
8. Avcı, G. (2022). Disaster Education in Primary School: A Qualitative Research Based on Teachers’ Opinions. Psycho-Educational Research Reviews, 11(1), 125-146.

9. Avcı, G. (2023). Afet Eğitiminde Afetlere Hazırlık: Üniversite Öğrencileriyle Tehlike Avı. Afet ve Risk Dergisi, 6(1), 84-100.
10. Bulu, D. & Avcı, G. (2023). Determination of Disaster Awareness Perception Levels of Class Teachers/Sınıf Öğretmenlerinin Afet Bilinci Algı Düzeylerinin Belirlenmesi . Gelecek Vizyonlar Dergisi, 7(1), 15-29.
11. Bulu, D. (2023). Sınıf Öğretmenlerinin Afet bilinci Algı Düzeylerinin Belirlenmesi, Yüksek Lisans Tezi, Bartın Üniversitesi, 87 s.
12. Ceren, A. (2023). Türkiye’de afet yönetimi ve afetlerde teknoloji kullanımının önemi. R&S-Research Studies Anatolia Journal, 6(1), 78-106.‏ https://doi.org/10.33723/rs.1217203
13. Civan, F. (2024). Disaster Education and Research Third Edition, 415-420. https://doi.org/10.1016/B978-0-323-80932-0.00064-1
14. Çanakçi, M., Şaşmazlar, C., & Öztürk, S. (2022). Afet ve kriz yönetiminde sosyal medyanın kullanımı üzerine bir araştırma: Twitter örneği. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 11(3), 882-897.‏ https://doi.org/10.37989/gumussagbil.1136584 Çelik, A. A., & Gündoğdu, K. (2022). Öğretmenlerin afete hazırlık düzeyleri ile ilkokullardaki afet eğitimi uygulamalarına yönelik görüşleri. Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8(1), 77-112. https://doi.org/10.31463/aicusbed.1057401
15. Davis, C. (2016). Perceptions and attitudes regarding preparedness for campus crises: A focus group study of undergraduates at a southern university, Undergraduate thesis, University of Mississippi, Sally McDonnell Barksdale Honors College. https://egrove.olemiss.edu/hon_thesis/191
16. Demirci, K., &Avcu, T. (2021). Afet süreçlerinde kadın bireylerin yaşadığı sorunlar ve çözüm önerileri: İzmir ili örneği. Batman Üniversitesi Yaşam Bilimleri Dergisi, 11(1), 86-105. ‏ Demiröz, K. (2020). Afet kriz yönetiminde sosyal medyanın işlevselliği ve zararları üzerine bir inceleme. Resilience, 4(2), 293-304.‏ https://doi.org/10.32569/resilience.735807
17. Dikmenli, Y. ve Yakar, H. (2019). Öğretmen Adaylarının Afet Bilinci Algı Düzeylerinin İncelenmesi. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 16(1), 385-416. http://dx.doi.org/10.23891/efdyyu.2019.130
18. Dikmenli, Y., Yakar, H. ve Konca, A. S. (2018). Development of disaster awareness scale: Avalidity and reliability study. Review of International Geographical Education Online, 8(2), 206-220.
19. Ergünay, O. (2007). Türkiye’nin afet profili. TMMOB Afet Sempozyumu Bildiriler Kitabı, s. 5- 7.
20. Fatimah, S., Johar, R., & Zubainur, C. M. (2020). Students’ logical mathematical intelligence in completing mathematical problems with natural disaster context. In Journal of Physics: Conference Series (Vol. 1470, No. 1, p. 012022). DOI: 10.1088/1742-6596/1470/1/012022
21. Fonseca, K. (2021). Self-reported mathematical problem-solving skills of future mathematics teachers. South African Journal of Childhood Education, 11(1), 1-8.‏ DOI: 10.4102/sajce.v11i1.1011
22. Fradinata, S. A., & Sukma, D. (2023). Keterampilan Dasar Konselor Dalam Melakukan Konseling Individu. Jurnal Ilmu Pendidikan dan Sosial, 2(2), 119-128.‏ DOI: 10.58540/jipsi.v2i2.238
23. George, D., ve Mallery, M. (2010). SPSS for Windows Step by Step: A Simple Guide and Reference, 17.0 update (10a ed.) Boston: Pearson.
24. Gezer, U & Aksu, U. (2022). Sosyal Bilgiler Öğretmen Adaylarının Afet Farkındalık Düzeylerinin İncelenmesi, 19 Mayıs Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt 3(4), 400- 408. https://doi.org/10.52835/19maysbd.1224027
25. Güldü, Ö. (2023). Afet bilinci ve stresli durumlarla başa çıkma arasındaki ilişkinin belirlenmesi. Afet ve Risk Dergisi, 6(3), 638-658.‏ https://doi.org/10.35341/afet.1286918
26. Gündüz, F. (2022). Afetlerde kadın ve toplumsal cinsiyet perspektifi ile çıkarılması gereken dersler (Haiti ve Japonya depremi örneği). IBAD Sosyal Bilimler Dergisi, 12, 440-461. https://doi.org/10.21733/ibad.1039215
27. Günşen, G., & Çolak, F. G. (2024). Afet Bilincine Yönelik Hazırlanan STEM Projelerinin Okul Öncesi Öğretmen Adaylarının Afet Bilinci Algı Düzeylerine ve STEM Öz-Yeterlikleri Üzerine Olan Etkisinin İncelenmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, (59), 276-300.‏ https://doi.org/10.53444/deubefd.1362916 İlhan İyi, T, & Çoban, A. E. (2023). Okul Öncesi Öğretmenlerinin Yaşam Becerilerine İlişkin Görüş ve Uygulamalarının İncelenmesi. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi.‏ https://doi.org/10.17556/erziefd.1199092
28. İnal, E., Kocagöz, S. ve Turan, M. (2012). Temel afet bilinç ve hazırlık düzeyinin saptanmasına yönelik bir araştırma. Türkiye Acil Tıp Dergisi, 12(1): 15-19. DOI: 10.5505/1304.7361.2012.05658 Kamarudin, S. A. (2024). Disaster Risk Reduction Learning Model in the School Curriculum. JISIP (Jurnal Ilmu Sosial Dan Pendidikan), 8(4), 2767. https://doi.org/10.58258/jisip.v8i4.7675
29. Karasar, N. (2004). Bilimsel Araştırma Yöntemi. Nobel Yayın Dağıtım. Ankara.
30. Kırıkkaya, B.K., Ünver, A.O., & Çakın, O. (2011). İlköğretim Fen ve Teknoloji programında yer alan afet eğitimi konularına yönelik öğretmen görüşleri. Necatibey Eğitim Fakültesi Elektronik Fen ve Matematik Eğitimi Dergisi, 5(1), 24-42.
31. Kortak, V. (2023). Sosyal Bilgiler Öğretmen Adaylarının Afetlere Yönelik Tutumlarının İncelenmesi. Afet ve Risk Dergisi, 6(2), 448-463.‏ https://doi.org/10.35341/afet.1209047
32. Malahay, R. S., & Estrope, C. P. (2018). Disaster preparedness, frequency, and severity of impact of the natural hazard occurrences in coastal and upland secondary schools. IJAR, 5(1), 36-41.‏
33. Mangione, G. R., Capuano, N., Orciuoli, F. ve Ritrovato, P. (2013). Disaster education: anarrative-based approach to support learning, motivation and students’ engagement. Journal of E-Learning and Knowledge Society, 9(2): 129-152. DOI: 10.20368/1971-8829/837
34. Mehmood, S. T. (2022). Effect of Problem-Solving Teaching Method on Improvement of Higher Order Thinking Skills of Early Childhood Teachers in Mathematics. Ournal of Early Childhood Care and Education, 6(2).‏ DOI: 10.30971/jecce.v6i2.666
35. Meydan, A. (2013). Sosyal bilgilerde coğrafyanın yeri ve önemi. R. Turan ve K. Ulusoy (Editörler). Sosyal bilgilerin temelleri içinde (s.96-114). Ankara: Pegem Akademi.
36. Mutch, C. (2023). How schools build community resilience capacity and social capital in disaster preparedness, response and recovery. International journal of disaster risk reduction, 92, 103735.‏ DOI: 10.1016/j.ijdrr.2023.103735
37. Norris, F. H., Stevens, S. P., Pfefferbaum, B., Wyche, K. F., & Pfefferbaum, R. L. (2008). "Community resilience as a metaphor, theory, set of capacities, and strategy for disaster readiness". American journal of community psychology, 41(1-2), 127-150. DOI: 10.1007/s10464-007-9156-6
38. Okay, N. ve İlkkaracan, İ. (2018). Toplumsal cinsiyete duyarlı afet risk yönetimi. Resilience, 2(1),1-12. https://doi.org/10.32569/resilience.431075
39. Öcal, A., Yıldırım, E., Yakar, H. ve Erdoğan, E. (2016). Sosyal Bilgiler Öğretmen Adaylarının Afetlere Yönelik İnanışlarının İncelenmesi. Kırıkkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 6(2), 59-72. Özkan, B., & Kutun, F. Ç. (2021). Afet psikolojisi. Sağlık Akademisyenleri Dergisi, 8(3), 249-256.‏ https://doi.org/10.52880/sagakaderg.868877
40. Patel, R. K., Pamidimukkala, A., Kermanshachi, S., & Etminani-Ghasrodashti, R. (2023). Disaster Preparedness and Awareness among University Students: A Structural Equation Analysis. International Journal of Environmental Research and Public Health, 20(5), 4447. DOI: 10.3390/ijerph20054447
41. Recamadasa, N. & Tantiado, R. (2023). School-Based Disaster Preparedness and Response Measures: Awareness and Assessment. International journal of research publications , 125(1), 442-451. doi:.10.47119/IJRP1001251520234905
42. Seven, B. (2022). Fen Bilgisi Öğretmen Adaylarının Doğal Afet Okuryazarlığı İle Afet Bilinci Algı Düzeylerinin Çeşitli Değişkenlere Göre İncelenmesi. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Kahramanmaraş.
43. Sever, R. ve Değirmenci, Y. (2019). Temel kavramlar. In R. Sever (Ed.), Afetler ve afet yönetimi (s.2-11). Ankara: Pegem Akademi. DOI: 10.14527/9786050370300.01
44. Sönmez, E. D., & Gökmenoglu, T. (2022). Understanding the teachers’ disaster preparedness beliefs. SSRN. DOI: 10.1016/j.ijdrr.2022.103511
45. Sözcü, U. & Aydınözü, D. (2019). Öğretmen adaylarının doğal afet okuryazarlık düzeylerinin çeşitli değişkenlere göre incelenmesi. Uluslararası Coğrafya ve Coğrafya Eğitimi Dergisi (IGGE), 40, 79-91. https://doi.org/10.32003/iggei.566164
46. Şahin, Y., Lamba, M., & Öztop, S. (2018). Üniversite öğrencilerinin afet bilinci ve afete hazırlık düzeylerinin belirlenmesi. Medeniyet Araştırmaları Dergisi, 3(6), 149-159.
47. Şeker, B.D. & Akman, E. (2014). Van depremi sonrası duygusal, bilişsel ve davranışsal tepkiler: Polis örneklemi incelemesi. Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, Bursa (27), 215-231. https://doi.org/10.21550/sosbilder.269510
48. Şekerci, Y. G., Ayvazoğlu, G., & Çekiç, M. (2023). Üniversite öğrencilerinin temel afet bilinci ve farkındalık düzeylerinin saptanması. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 12(1), 74-81. https://doi.org/10.37989/gumussagbil.1136227
49. Şengün, H. & Küçükşen, M. (2019). Afet yönetimi eğitimi niçin gerekli? Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 33(46), 193-211.
50. Tekin, Ö. & Dikmenli, Y. (2020). Sınıf öğretmeni adaylarının afet bilinci algısı ve deprem bilgi düzeylerinin incelenmesi. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi (AEÜSBED), 7(1), 258-271. https://doi.org/10.31592/aeusbed.811043
51. Tekin, Ö. (2020). Sınıf öğretmeni adaylarının afet bilinci algısı ve deprem bilgi düzeyi. Kırşehir Ahî Evran Üniversitesi.
52. Tercan, B. (2022). Afete Dirençlilikte Bireylerin Afetlere Hazırlığının İncelenmesi: Erzincan İli Örneği. Afet Ve Risk Dergisi, 5(1), 261-269.
53. Tsai, M. H., Chang, Y. L., Shiau, J. S., Wang, S. M. (2020). Exploring the effects of a serious game-based learning package for disaster prevention education: The case of battle of flooding protection. International Journal of Disaster Risk Reduction, 43, 101393. https://doi.org/10.1016/j.ijdrr.2019.101393
54. Tuncer, H., & Karataş, T. Ö. (2022). Recommendations of ELT students for four language skills development: A study on emergency distance education during the COVID-19 pandemic. SAGE Open, 12(1). DOI: 10.1177/21582440221079888
55. URL 1, Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı ,2023 Kahramanmaraş ve Hatay deprem raporu, https://www.sbb.gov.tr/2023-kahramanmaras-ve-hatay-depremleri-raporu/ (Son Erişim: 16.05.2023)
56. URL 2, Yükseköğretim Kurulu (YÖK). (2023’a). Sınıf Öğretmenliği Lisans Programı Ders İçerikleri. YÖK Ders İçerikleri. https://2u.pw/tVI0L6kvJ (Son Erişim: 15.05.2024)
57. URL 3, Yükseköğretim Kurulu (YÖK). (2023b). Türkçe Öğretmenliği Lisans Programı Ders İçerikleri. YÖK Ders İçerikleri. https://2u.pw/xWNarhWx (Son Erişim: 15.05.2024)
58. Wahyuddin, W. (2023). Adaptation of field experience practice teachers in a school impacted by the earthquake and the Covid-19 pandemic. Edunesia: Jurnal Ilmiah Pendidikan, 4(3), 999-1016. DOI: 10.51276/edu.v4i3.483
59. Williams, K. A. (2024). Disaster education and research. In Ciottone’s Disaster Medicine (pp. 415-420). Elsevier. DOI: 10.1016/B978-0-323-80932-0.00064-1
60. Yazıcıoğlu, Y., & Erdoğan, S. (2004). SPSS Uygulamalı Bilimsel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Detay Yayıncılık.
61. Yıldız, C. D., & Öztürk, E. D. (2024). Öğretmen Adaylarının Doğal Afetlere Yönelik Algılarının İncelenmesi: Fenomenolojik Bir Perspektif. Korkut Ata Türkiyat Araştırmaları Dergisi, (15), 830-845.
62. Yıldız, T., Er, Ö., & Metin, Ö. (2024). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının afet hazırbulunuşluk seviyelerinin incelenmesi. lnternational Journal of Geography and Geography Education, (51), 48-67.
63. Zabri, M. (2016). Natural disaster management. Al-Adab Journal, 2, 24-54. Africa University.
64. Zakaria, M. Z., Zakaria, N. S., Baharudin, D. F., Krauss, S. E., Madon, Z., & Subarimaniam, N. (2021). Counselors’ experience with disaster survivors of natural disasters: A descriptive phenomenological study. International Journal of Academic Research in Business and Social Sciences. DOI: http://dx.doi.org/10.6007/IJARBSS/v11-i8/10690