AFAD Eğitiminin ‘Sürdürülebilir Kalkınma ve Eğitim’ Dersinde Öğretmen Adaylarının Sürdürülebilir Kalkınma Farkındalık Düzeylerine Etkisinin İncelenmesi

Öz

Bu araştırmanın amacı AFAD eğitiminin “Sürdürülebilir Kalkınma ve Eğitim” dersini alan öğretmen adaylarının sürdürülebilir kalkınma farkındalık düzeylerine etkisini “Sürdürülebilir Kalkınma Farkındalık Ölçeği” ile belirleyebilmektir. Araştırmada kontrol gruplu ön test - son test gerçek deneysel desen kullanılmıştır. Deney ve kontrol grubunda 48 öğretmen adayı yer almıştır. Veriler Student’s t testleri ile analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular AFAD eğitimi alan öğretmen adayları lehine anlamlı farklılık göstermektedir. AFAD eğitimi alan öğretmen adaylarının ölçeğin Çevresel-Etik ve Toplumsal-Sosyal alt boyutlarından aldıkları puanlar yüksek düzeyde sürdürülebilir kalkınma farkındalığına sahip olduklarını gösterirken ölçeğin Çevresel-Ekonomik alt boyutunda anlamlı farklılık tespit edilememiştir. Bu kapsamda sürdürülebilir kalkınma hedeflerine ulaşmada öğretmen adaylarının çok boyutlu farkındalık geliştirmesinin kritik öneme sahip olduğu düşünülmektedir. Bu sonuçlara göre eğitim fakültelerinde “Sürdürülebilir Kalkınma ve Eğitim” dersinin daha geniş bir uygulama temelli yaklaşımla sunulması, AFAD gibi uzman kurumlarla iş birliklerinin sistematik hâle getirilmesi ve bu eğitimlerin tüm öğretmen adayları için erişilebilir kılınması önerilmektedir. Ayrıca sürdürülebilir kalkınmanın ekonomik boyutuna yönelik farkındalık eksikliğini gidermek için ders içeriklerinin bu yönde zenginleştirilmesinin ve ders içi uygulamaların sektörlerle ilişkilendirilerek somutlaştırılmasının yararlı olacağı düşünülmektedir. Gelecek araştırmalarda daha geniş örneklemlerle benzer çalışmalar yürütülmesi önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• AFAD
• Farkındalık
• Öğretmen Adayları
• Sürdürülebilir Kalkınma ve Eğitim

An Examination of the Effect of AFAD Training on Pre-Service Teachers' Sustainable Development Awareness within the ‘Sustainable Development and Education’ Course

Öz

The aim of this study is to determine the effect of AFAD education on the sustainable development awareness levels of pre-service teachers taking the “Sustainable Development and Education” course using the Sustainable Development Awareness Scale. A true experimental design with a pre-test and post-test control group was employed. The study sample consisted of 48 pre-service teachers assigned to experimental and control groups. The data were analyzed using Student’s t-tests. The findings revealed a statistically significant difference in favor of the pre-service teachers who received AFAD education. While the scores of the participants who received AFAD education in the Environmental–Ethical and Communal-Social sub-dimensions of the scale indicated a high level of sustainable development awareness, no significant difference was found in the Environmental–Economic sub-dimension. Based on the findings, it is recommended that the “Sustainable Development and Education” course in faculties of education be delivered through a broader practice-based approach, that collaborations with expert institutions such as AFAD be systematized, and that these trainings be made accessible to all pre-service teachers. Future studies are recommended to be conducted with larger sample groups.

Anahtar Kelimeler

• AFAD
• Awareness
• Pre-Service Teachers
• Sustainable Development and Education

Kaynakça

1. Arıcı, B. (2021). Türkçe öğretmeni adaylarının topluma hizmet uygulamaları dersinde yapılan AFAD gönüllülük eğitimlerine ilişkin görüşleri. Social Science Development Journal, 6(25), 319-328. https://doi.org/10.31567/ssd.391
2. Avcı, G. (2022). Disaster education in primary school: A qualitative research based on teachers’ opinions. Psycho-Educational Research Reviews, 11(1), 125-146. https://doi.org/10.52963/PERR_Biruni_V11.N1.09
3. Avcı, G. (2023). Afet eğitiminde afetlere hazırlık: Üniversite öğrencileriyle tehlike avı. Afet ve Risk Dergisi, 6(1), 84-100. https://doi.org/10.35341/afet.1149239
4. Aslanderen, M., Berkant, H. G. (2023). Okul öncesi eğitiminde depremin öğretimine ilişkin öğretmen görüşleri. Eğitim Yansımaları, 7(2), 22-34.
5. Aydın, F. İ. K., Sipahi, H. (2023). Öğretmen yetiştirme lisans programlarının STEM okuryazarı ve girişimci öğretmenleri yetiştirmesi açısından incelenmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 58, 2830-2858. https://doi.org/10.53444/deubefd.1328629
6. Baklavacı, G. Y., Levent, A. F. (2024). 6 Şubat depremlerinden etkilenen bölgelere giden gönüllü öğretmenlerin deneyimleri. Türk Deprem Araştırma Dergisi, 6(2), 628-648. https://doi.org/10.46464/tdad.1538913
7. Bekler, T., Çifçi, S., Bekler, F., Demirci, A. (2022). Çanakkale settlement risk reduction studies and evaluation of disaster awareness. Türk Deprem Araştırma Dergisi, 4(1). https://doi.org/10.46464/tdad.1041575
8. Biçer, R., Bulut, B. (2023). Öğretmen eğitiminde sürdürülebilir kalkınma eğitiminin yeri ve önemi (Türkiye örneği). Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 24(2), 215-252. https://doi.org/10.29299/kefad.1170535

9. Bilen, E., Polat, M. (2022). Öğretmen adaylarının deprem farkındalığına ilişkin görüşleri. Türk Deprem Araştırma Dergisi, 4(1), 155-173. https://doi.org/10.46464/tdad.1098199
10. Birinci Konur, K., Seyihoğlu, A., Sezen Vekli, G., Tekbıyık, A., Kartal, A. (2024). Afet eğitimi konusunda disiplinlerarasi öğrenme temelinde tasarlanan projenin değerlendirilmesi. Trakya Journal of Education, 14(3). https://doi.org/10.24315/tred.1417795
11. Bor, N. A. (2023). Üniversite öğrencilerinde afet farkındalık eğitimi etkinliğinin değerlendirilmesi. Afet ve Risk Dergisi, 6(1), 165-175. https://doi.org/10.35341/afet.1173110
12. Boran, N., Ulutaşdemir, N. (2023). Acil yardım ve afet yönetimi öğrencilerinin afet farkındalığı ve afetlere yönelik tutumlarının değerlendirilmesi: Gümüşhane ili örneği. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 12(1), 82-89. https://doi.org/10.37989/gumussagbil.1182379
13. Büyüköztürk, Ş., Akgün, Ö. E., Demirel, F., Karadeniz, Ş., Çakmak, E. K. (2024). Eğitimde bilimsel araştırma yöntemleri. Ankara: Pegem Akademi.
14. Can, A. (2025). SPSS ile bilimsel araştırma sürecinde nicel veri analizi. Ankara: Pegem Akademi.
15. Çakır, U., Kılcan, B. (2022). Senaryo tabanlı eğitimin ortaokul öğrencilerinin afetlere ilişkin bilgi ve tutum düzeylerine etkisi. International Journal of New Approaches in Social Studies, 6(2), 183-205. https://doi.org/10.38015/sbyy.1175589
16. Dal, S., Akçay, N. O. (2021). Fen bilimleri öğretmenlerinin sürdürülebilir kalkınma ve sıfır atık ile ilgili görüşlerinin belirlenmesi. e-Kafkas Journal of Educational Research, 8(3), 438-459. https://doi.org/10.30900/kafkasegt.862414
17. Demirbaş, C. (2011). The study on the validity and reliability of the sustainable development awareness scale. World Applied Sciences Journal, 1211, 1698-1707.
18. Dikmenli, Y., Yakar, H. (2019). Öğretmen adaylarının afet bilinci algı düzeylerinin incelenmesi. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 16(1), 386-416.
19. Doğan, İ. H., Kaya, F., Aydın, M. (2023). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının afetlere yönelik tutum düzeylerinin incelenmesi. Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, 43, 182-201. http://dx.doi.org/10.14582/DUZGEF.2023.207
20. Ekiz, D. (2015). Bilimsel araştırma yöntemleri. Anı Yayıncılık.
21. Erkin, O., Yenigün, S., Gümüş, C., Coşgun, M., Aslan, G. (2024). Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD) afet eğitimlerinin hemşirelik öğrencilerinin afet yönetimi algısına etkisi. Afet ve Risk Dergisi, 7(1), 47-61. https://doi.org/10.35341/afet.1420631
22. Eröz, E., Günay, B., Coşkun, Y. D. (2023). Öğretmen adaylarının sürdürülebilir kalkınma farkındalık düzeyleri ve yaşam boyu öğrenme eğilimleri. ISPEC International Journal of Social Sciences & Humanities, 7(4), 866-880. http://doi.org/10.5281/zenodo.10436041
23. Faiz, M., Bozdemir Yüzbaşıoğlu, H. (2019). Öğretmen adaylarının sürdürülebı̇lı̇r kalkınma farkındalıkları. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 19(4), 1255-1271. https://doi.org/10.17240/aibuefd.2019..-662082
24. Gerdan, S. (2019). Bir sosyal sorumluluk alanı olarak afet eğitimleri. International Journal of Management and Administration, 3(5), 101-110. https://doi.org/10.29064/ijma.523265
25. Gürler, S. A. (2023). Sınıf öğretmeni adaylarının sürdürülebilir kalkınma farkındalıkları ve ‘doğal kaynaklar’ kavramına yönelik metaforik algıları. Yasadıkça Eğitim, 37(2), 364-387. https://doi.org/10.33308/26674874.2023372414
26. Koçulu, A., Sert, H. (2024). From awareness to attitude and behavior? Relationships among Pre-service science teachers’ awareness of sustainable development, attitudes and behaviors towards environmental issues. Journal of Teacher Education and Lifelong Learning, 6(2), 421-434. https://doi.org/10.51535/tell.1554480
27. Konur, K. B., Vekli, G. S., Şeyihoğlu, A., Tekbıyık, A., Kartal, A. (2023). Afet eğitimi ve disiplinlerarası öğretim: Öğretmenler ne düşünüyor?. Afet ve Risk Dergisi, 6(2), 575-596. https://doi.org/10.35341/afet.1247735
28. Korkmaz, G. (2020). Yenilenen öğretmen yetiştirme lisans programlarının sürdürülebilir kalkınma için eğitim bağlamında incelenmesi. Journal of Advanced Education Studies, 2(2), 111-132.
29. Kortak, V. (2023). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının afetlere yönelik tutumlarının incelenmesi. Afet ve Risk Dergisi, 6(2), 448-463. https://doi.org/10.35341/afet.1209047
30. Küçük, A. (2022). Sustainable development awareness of social service undergraduate students. European Journal of Education Studies, 9(4). http://dx.doi.org/10.46827/ejes.v9i4.4260
31. Mamur, A., Yılmaz, A., Küçük, F., Dağ, N. Ç., Kozaner, C. (2024, May 21-22). Sürdürülebilir kalkınma amaçları: 17 renkte çocuk hareketi (Bildiri sunumu). III. Ulusal Sınıf Öğretmenliği Öğrenci Kongresi, Ankara-Türkiye.
32. Maya, İ., Sarı, B. (2024). Ortaokul öğretmenlerinin görüşlerine göre Türkiye’de afet eğitimi uygulamalari. The Journal of Academic Social Science Studies, 7(71), 49-65. http://dx.doi.org/10.9761/JASSS7804
33. Nalkıran, T., Karamustafaoğlu, O. (2020). Doğal afetler konusunun okul dışı öğrenme ortamında öğretimi: AFAD gezisi. Journal of Instructional Technologies and Teacher Education, 9(2), 91-113.
34. Özdemir, A., Şahinöz, T. (2022). Toplumda afet farkındalığı oluşturmaya yönelik kullanılan araçlar: nitel bir çalışma. Afet ve Risk Dergisi, 5(1), 78-93. https://doi.org/10.35341/afet.1083976
35. Sonkaya E., Gültekin, G. G., Ulutaş, B. (2019). Afet farkındalık eğitimlerinde verimliliği arttıran modeller. Resilience, 3(1), 55-69. https://doi.org/10.32569/resilience.563230
36. Şahan C., Dinç, A. (2021a). Afet eğitim merkezlerinde yapılan afet eğitimlerinin ortaokul öğrencileri üzerindeki etkisinin incelenmesi. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 58, 478-500.
37. Şahan, C., Dinç, A. (2021b). Simülasyon öğretim yönteminin ortaokul öğrencilerinin afetlere karşı hazırlık durumlarına etkisi. Resilience, 5(1), 21-36.
38. Tabachnick, B. G., Fidell, L. S. (2013). Using multivariate statistics. (6th Ed.). Boston: Allyn and Bacon.
39. Tağrikulu, P. (2025). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının sahip oldukları afet bilinci ve kültürü: ne biliyorum? Ne öğretebilirim?. lnternational Journal of Geography and Geography Education, 54, 105-128. https://doi.org/10.32003/igge.1559463
40. Tanrıöğen, A. (2021). Bilimsel araştırma yöntemleri. Anı yayıncılık.
41. Tekdemir, A. I., Dönmez, A., Demirbilek, O. (2025, February 3-6). Oyun merkezli afet bilinci geliştirme: okul öncesi öğrencilerine yönelik tasarım temelli bir çalışma (Bildiri sunumu) ASES III. Uluslararası Afet Kongresi, Kahramanmaraş-Türkiye.
42. Tekin, O., Dikmenli, Y. (2021). Sınıf öğretmeni adaylarının afet bilinci algısı ve deprem bilgi düzeylerinin incelenmesi. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 7(1), 258-271. https://doi.org/10.31592/aeusbed.811043
43. UNESCO, (2015). Not just hot air: Putting climate change education into practice. The United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization Publishing, France. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000233083
44. UNESCO (2022). Berlin declaration on education for sustainable development. The United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization Publishing, France. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000381229
45. Yıldırım, M. S. (2024). Türkiye’de deprem riski azaltma eğitiminin okullardaki uygulamalarına yönelik öğretmen görüşleri ve öğretmenlerin afet bilinç düzeylerinin incelenmesi. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 60(60), 1-29. https://doi.org/10.15285/maruaebd.1343118