6 Şubat Depremleri Sonrasında Lise Öğrencilerinin Din-Deprem İlişkisine Dair Sorularının Değerlendirilmesi

Öz

Doğa kaynaklı afetler, insan iradesi dışında gerçekleşerek kısa sürede geniş kitleleri etkileyen ve ciddi can, ekonomik ve toplumsal kayıplara yol açan olaylardır. Bu tür yıkıcı deneyimler, bireyleri özellikle ergenlik döneminde, yaşananları dinî, ahlaki ve bilimsel çerçevede anlamlandırmaya yöneltmektedir. Bu bağlamda, afet deneyiminin gençlerin dinî düşünce dünyasında ne tür sorular ve anlamlandırma süreçleri ortaya çıkardığının incelenmesi önemli bir araştırma alanı oluşturmaktadır. Bu araştırmada, 6 Şubat 2023 tarihinde meydana gelen ve geniş bir coğrafyayı etkileyen depremlerin ardından lise öğrencilerinin DKAB öğretmenlerine yönelttikleri din-deprem ilişkili soruların öğretmen aktarımları üzerinden belirlenmesi amaçlanmıştır. Araştırma, temel nitel araştırma yaklaşımı doğrultusunda tasarlanmıştır. Çalışma grubu, amaçlı örnekleme yöntemlerinden ölçüt örnekleme tekniği kullanılarak belirlenmiş olup deprem bölgesinde görev yapan ve öğrenciler tarafından din-depreme ilişkin sorular yöneltilen 24 öğretmenden oluşmaktadır. Veriler, yarı yapılandırılmış görüşme tekniği aracılığıyla toplanmıştır. Elde edilen veriler, nitel veri çözümleme tekniklerinden içerik analizi yöntemiyle çözümlenmiş, analiz sürecinde verilerin sistematik biçimde kodlanması ve temaların oluşturulması için MAXQDA yazılımından yararlanılmıştır. Araştırma bulguları, gençlerin deprem olgusunu tek boyutlu bir çerçevede ele almadıklarını; Allah tasavvuru, ilahi adalet ve kader anlayışı, bireysel ve toplumsal sorumluluk ile bilimsel açıklamalar arasında çok boyutlu bir sorgulama süreci geliştirdiklerini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Deprem
• Din
• Din Eğitimi
• Doğa Kaynaklı Afet
• Lise Öğrencileri

Etik Beyan

Bu çalışma Fırat Üniversitesi Sosyal ve Beşeri Bilimler Etik Kurulundan 11.09.2024 Tarih ve 2024/18 sayılı kararıyla izin alınmıştır.

An Evaluation of High School Students’ Questions Concerning the Relationship Between Religion and Earthquakes Following the February 6 Earthquakes

Öz

Natural disasters are events originating from nature that occur beyond human control, rapidly affecting large populations and leading to significant human, economic, and social losses. Such destructive experiences prompt individuals—especially during adolescence—to interpret these events within religious, moral, and scientific frameworks. In this context, examining the types of questions and meaning-making processes that disaster experiences generate in the religious thought of young people constitutes a significant field of research. This study aims to identify, through teachers’ accounts, the questions raised by secondary school students concerning the relationship between religion and earthquakes following the February 6, 2023 earthquakes. The study was designed in accordance with a basic qualitative research approach. The study group consisted of 24 teachers working in the earthquake-affected region, selected through criterion sampling, who were asked questions by students concerning the religion–earthquake relationship. Data were collected through semi-structured interviews and analyzed using content analysis with the support of MAXQDA. Findings indicate that adolescents approached the earthquake phenomenon multidimensionally, engaging in complex inquiries involving conceptions of God, divine justice, destiny, individual and social responsibility, and scientific explanations.

Anahtar Kelimeler

• Earthquake
• High School Students
• Natural Disaster
• Religion
• Religious Education

Etik Beyan

This study was approved by the Social and Human Sciences Ethics Committee of Fırat University with decision number 2024/18 dated 11.09.2024.

Kaynakça

1. Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı. (t.y.). Açıklamalı afet yönetimi terimleri sözlüğü. https://www.afad.gov.tr/aciklamali-afet-yonetimi-terimleri-sozlugu
2. Akbaba, H., Sezer, M. Ö., Yaba, M., Kılıç, T., Kose, M. M., Demir, A., Nohutcu, H. (2026). 6 Şubat 2023 depremleri öncesinde güçlendirilmiş okul binalarının incelenmesi ve deprem sonrası durumları: Kahramanmaraş ili örneği. Türk Deprem Araştırma Dergisi, 8(1), 128–140. https://doi.org/10.46464/tdad.1811337
3. Akcan, C., Ablak, S. (2025). Ortaokul öğrencilerinin 6 Şubat depremine yönelik algıları: Bir metafor çalışması. Türk Deprem Araştırma Dergisi, 7(3), 439–449. https://doi.org/10.46464/tdad.1641683
4. Arslankoç, S., Salduz Doruk, Ç., Koçak, O. (2024). Deprem bölgesindeki psiko-sosyal hizmetlerin değerlendirilmesi. Afet ve Risk Dergisi, 7(1), 108–127. https://doi.org/10.35341/afet.1306045
5. Asoğlu, E., Özdemir, Ö. (2024). Deprem kaynaklı TSSB belirtileri ile başa çıkmada din eğitiminin rolü. Türkiye Din Eğitimi Araştırmaları Dergisi, 17, 321–348. https://doi.org/10.53112/tudear.1458935
6. Aybey, S. (2024). Deprem sonrası ortaya çıkan problemlerin çözümünde manevi danışmanlık: Zonguldak örneği. Türkiye Din Eğitimi Araştırmaları Dergisi, 17, 197–223. https://doi.org/10.53112/tudear.1455918
7. Aydın Bulut, S. Kazel, Y. S. (2024). 6 Şubat Kahramanmaraş depreminden sonra Samsun iline göç eden depremzedelere yönelik psiko-sosyal değerlendirmeler. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi, 24(1), 187–221. https://doi.org/10.33415/daad.1398492
8. Ayten, A. (2021). Tanrı’ya sığınmak: Dinî başa çıkma üzerine psiko-sosyal bir araştırma (3. baskı). İz Yayınları.

9. Balcı, L. (2016). Deprem travmasının kuşaklararası aktarımının ortaokul öğrencileri üzerinden incelenmesi [Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü].
10. Baytiyeh, H., Öcal, A. (2016). High school students’ perceptions of earthquake disaster: A comparative study of Lebanon and Turkey. International Journal of Disaster Risk Reduction, 18, 56–63. https://doi.org/10.1016/j.ijdrr.2016.06.004
11. Bozkurt, V. (2023). Depremin toplumsal boyutu. Avrasya Dosyası, 14(1), 89-111.
12. Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., Demirel, F. (2008). Bilimsel araştırma yöntemleri. Pegem Akademi.
13. Demir Erbil, D., Hazer, O., Akçam, E., Akkoyun, S. (2024). Examination of the individual’s strategies to cope with earthquake stress: The case of Kahramanmaraş earthquakes. Türk Deprem Araştırma Dergisi, 6(2), 434–451. https://doi.org/10.46464/tdad.1472770
14. Doğru, Ç. (2025). Din eğitiminin imkânları bağlamında doğal afetlerin psiko-sosyal etkileriyle dinî başa çıkma: Kahramanmaraş merkezli 6 Şubat depremleri örneğinde fenomenolojik bir çalışma. Harran İlahiyat Dergisi, (53), 94–124. https://doi.org/10.30623/hij.1605707
15. Duman, M. Z. (2016). Sosyolojik açıdan deprem ve din: Depremlerin dinî inanç ve davranışlar üzerindeki etkisi. Rağbet Yayınları.
16. Elkind, D. (1970). The origins of religion in the child. Review of Religious Research, 12(1), 35–42. https://doi.org/10.2307/3510932
17. Emre, Y., Yalçın, Y. (2024). Kahramanmaraş depremlerine yüklenen anlamlar. Afet ve Risk Dergisi, 7(2), 426–440. https://doi.org/10.35341/afet.1420732
18. Gören, A. B. (2023). Afet sonrası ikincil travmatik stres ve dinî başa çıkma: Kahramanmaraş depremi örneği. Marife Dinî Araştırmalar Dergisi, 23(1), 80–100. https://doi.org/10.33420/marife.1280604
19. İnce, A., Temiz, Y. E., Erdinç, Z. (2023). 6 Şubat Kahramanmaraş depremlerinde din hizmetleri: Manevi danışmanlık ve rehberlik bağlamında bir saha araştırması. Eskiyeni, 50, 683–704. https://doi.org/10.37697/eskiyeni.1286299
20. Kahlke, R. M. (2014). Generic qualitative approaches: Pitfalls and benefits of methodological mixology. International Journal of Qualitative Methods, 13(1), 37–52. https://doi.org/10.1177/160940691401300119
21. Kula, N. (2002). Deprem ve dinî başa çıkma. Hitit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 1(1), 234–255.
22. Kula, N. (2006). İstenmedik ve beklenmedik olaylarla karşılaşan bireylere yönelik moral ve manevi desteğin önemi: Deprem ve bedensel engellilik örneği. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi, 6(3), 73–94.
23. Küçükcan, T., Köse, A. (2000). Doğal afetler ve din: Marmara depremi üzerine psiko-sosyolojik bir inceleme. İSAM Yayınları.
24. Lazarus, R. S., Folkman, S. (1984). Stress, appraisal, and coping. Springer.
25. Marangoz, M., İzci, Ç. (2023). Doğal afetlerin ekonomik, sosyal ve çevresel etkilerinin 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş merkezli depremler bağlamında girişimciler açısından değerlendirilmesi. Sosyal ve Beşeri Bilimler Araştırmaları Dergisi, 24(52), 1–30.
26. Meral, Ş., Çuhadar, B., Karanalbant, İ., Başer Baykal, N. (2025). Maraş depremi sonrasında sosyal medya üzerinden ikincil travma geliştiren genç yetişkinlerin deneyimlerinin incelenmesi: Bir fenomenoloji araştırması. Afet ve Risk Dergisi, 8(3), 720–743. https://doi.org/10.35341/afet.1526950
27. Merriam, S. B. (2013). Nitel araştırma: Desen ve uygulama için bir rehber (S. Turan, Çev. Ed.). Nobel Akademik Yayıncılık.
28. Miles, M. B., Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook. SAGE Publications.
29. Millî Eğitim Bakanlığı. (2024). Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi dersi (9–12. sınıf) öğretim programı. https://tymm.meb.gov.tr/upload/program/2024programdin9101112Onayli.pdf
30. O’Mathúna, D. P. (2018). Christian theology and disasters: Where is God in all this? İçinde D. P. O’Mathúna, V. Dranseika ve B. Gordijn (Ed.), Disasters: Core concepts and ethical theories (ss. 27–42). Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-319-92722-0_3
31. Önen, R. Ş., Kızılgeçit, M. (2024). Depremin lise öğrencilerinin dinsel inanç–tutum–davranış örüntüleri üzerindeki etkileri. Türk Din Psikolojisi Dergisi, 9, 63–98. https://doi.org/10.59379/tdpd.1466670
32. Pargament, K. I. (1997). The psychology of religion and coping: Theory, research, practice. Guilford Press.
33. Park, C. L. (2005). Religion as a meaning-making framework in coping with life stress. Journal of Social Issues, 61(4), 707–729. https://doi.org/10.1111/j.1540-4560.2005.00428.x
34. Park, C. L. (2010). Making sense of the meaning literature: An integrative review of meaning making and its effects on adjustment to stressful life events. Psychological Bulletin, 136(2), 257–301. https://doi.org/10.1037/a0018301
35. Patton, M. Q. (2002). Qualitative research and evaluation methods (3rd ed.). SAGE Publications.
36. Rubonis, A. V., Bickman, L. (1991). Psychological impairment in the wake of disaster: The disaster–psychopathology relationship. Psychological Bulletin, 109(3), 384–399. https://doi.org/10.1037/0033-2909.109.3.384
37. Stephens, N. M., Fryberg, S. A., Markus, H. R., Hamedani, M. G. (2013). Who explains Hurricane Katrina and the Chilean earthquake as an act of God? The experience of extreme hardship predicts religious meaning-making. Journal of Cross-Cultural Psychology, 44(4), 606–619. https://doi.org/10.1177/0022022112454330
38. Tanrıverdi, A. B. (2025). Depremlerin rizikoları ve sosyal etkileri: 6 Şubat depremlerinin kitlesel travması. Afet ve Risk Dergisi, 8(3), 1375–1399. https://doi.org/10.35341/afet.1611776
39. Temiz, Y. E. (2014). Yetişkinlerde dinî başa çıkma yöntemi olarak dua [Yüksek lisans tezi, Sakarya Üniversitesi].
40. Topuz, İ. (2003). Dinî gelişim seviyeleri ile dinî başa çıkma tutumları arasındaki ilişki üzerine bir araştırma [Doktora tezi, Uludağ Üniversitesi]. https://acikerisim.uludag.edu.tr/items/4d8f94c8-9a89-40d2-a983-0a170ad8ffa7
41. Tosun, C. (2025). 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremleri sonrası yetişkin bireylerde ölüm kaygısı ve psikolojik sağlamlık arasındaki ilişki. Afet ve Risk Dergisi, 8(3), 1148–1160. https://doi.org/10.35341/afet.1678004
42. Uçkan, P. (2025). Lise öğrencilerinin depreme yönelik metaforik algılarının incelenmesi: Çorum örneği. Türk Deprem Araştırma Dergisi, 7(1), 1–13. https://doi.org/10.46464/tdad.1470564
43. Ünverdi, M. (2025). Deprem zamanlarında kaza ve kadere iman. Akdeniz İlahiyat Dergisi, 1(1), 1–16.
44. Wisner, B., Blaikie, P., Cannon, T., Davis, I. (2004). At risk: Natural hazards, people’s vulnerability and disasters (2nd ed.). Routledge.
45. Yanardağ, R. (2024). Konteyner kentte yaşayan depremzede ergen bireylerin temel sorun ve ihtiyaçlarının keşfedilmesi. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 28(1), 1–22. https://doi.org/10.20296/tsadergisi.1369894
46. Yapıcı, A. (2020). Şüphe ve inanç kıskacında gençlerin din ve dindarlık algıları. İlahiyat Akademi, 12, 1–44.
47. Yavuz, A., Dikmen, S. (2016). Doğal afetlerin zararlarının finansmanında kullanılan afet öncesi finansal araçlar. Marmara Üniversitesi Siyasal Bilimler Dergisi, 3(2), 303–322.
48. Yavrutürk, A. R., Altun Kobul, F. (2024). Lise öğrencilerinin gözünden deprem olgusu: Kahramanmaraş depreminin duygusal ve bilişsel yansımaları üzerine nitel bir çalışma. Afet ve Risk Dergisi, 7(3), 857–875. https://doi.org/10.35341/afet.1528690
49. Yıldırım, A., Şimşek, H. (2011). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (6. baskı). Seçkin Yayıncılık.
50. Yıldırım, S. (2023). 6 Şubat Kahramanmaraş depreminin psikososyal etkisi ve depremzedelere yönelik sürdürülebilir müdahalenin önemi üzerine bir gözlem araştırması. Anasay, 24, 133-153. https://doi.org/10.33404/anasay.1286368
51. Yıldız Baklavacı, G., Levent, A. F. (2024). 6 Şubat depremlerinden etkilenen bölgelere giden gönüllü öğretmenlerin deneyimleri. Türk Deprem Araştırma Dergisi, 6(2), 628–648. https://doi.org/10.46464/tdad.1538913
52. Yürük, T. (2022). Öğretmenlere göre pandemi sürecinde DKAB dersi öğretim programının (4–8. sınıflar) içeriğine yönelik sorunlar ve çözüm önerileri. Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 30. Yıl Özel Sayısı, 16–37. https://doi.org/10.30627/cuilah.1159365