Examination of the Social Studies Curriculum (2024) in Terms of the Values Included in the International Disaster Risk Reduction Education Programme Framework

Öz

Since the social studies course is based on the reciprocal relationship between society and the individual, this course teaches students about events that influence society and are influenced by it. Through disaster risk reduction education, individuals should be equipped with the knowledge, skills, and values necessary to cope with disasters, thereby making society more resilient to disasters. UNESCO and UNICEF have developed a program framework for disaster risk reduction education. This study aims to evaluate the 2024 Social Studies Curriculum (SBDÖP) in terms of the values included in the disaster risk reduction education program frameworks developed by UNESCO and UNICEF. The data collection tool for this study is the disaster risk reduction education program framework published by UNESCO and UNICEF. The research was conducted using document analysis based on a qualitative research approach, and the data were examined through descriptive analysis. The research findings revealed that the “Living Together” and “Our Home, the World” learning areas within the SBDÖP contain educational content aimed at reducing disaster risk. It was observed that the values associated with the program were most frequently found at the fifth-grade level and within the “Our Home, the World” learning area.

Anahtar Kelimeler

• Disaster Risk Reduction Education
• Social Studies Curriculum
• Social Studies Education
• Values Education

Etik Beyan

This research utilized the document review method for data collection. Since the study did not involve any individual participants, personal data collection processes, or experimental applications, it did not require ethical committee approval. All documents used in the research were obtained from publicly available sources and analyzed in accordance with the principles of scientific research and publication ethics.

Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programının (2024) Uluslararası Afet Risklerini Azaltma Eğitimi Program Çerçevesinde Yer Alan Değerler Bakımından İncelenmesi

Öz

Sosyal bilgiler dersi, toplum ve birey arasındaki karşılıklı ilişkiye dayandığı için, bu ders kapsamında bireylere toplumu etkileyen ve toplumdan etkilenen olaylar öğretilir. Afet riskini azaltma eğitimleri aracılığıyla bireyler, afetlerle başa çıkmak için gerekli bilgi, beceri ve değerlerle donatılmalı ve böylece toplum afetlere karşı daha dirençli hale getirilmelidir. UNESCO ve UNICEF, afet risk azaltma eğitimine ilişkin bir program çerçevesi geliştirmiştir. Bu araştırma, UNESCO ve UNICEF tarafından geliştirilen afet risk azaltma eğitim programlarının çerçevelerinde yer alan değerler açısından 2024 Sosyal Bilgiler Ders Öğretim Programını (SBDÖP) değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Bu araştırmanın veri toplama aracı, UNESCO ve UNICEF tarafından yayınlanan afet risk azaltma eğitim programı çerçevesidir. Araştırma, nitel araştırma yaklaşımına dayalı olarak doküman analizi kullanılarak yürütülmüş ve veriler betimsel analiz yoluyla incelenmiştir. Araştırma sonuçları, SBDÖP bünyesindeki "Birlikte Yaşamak" ve "Evimiz, Dünya" öğrenme alanlarının afet riskini azaltmaya yönelik eğitim içeriğine sahip olduğunu ortaya koymuştur. SBDÖP bünyesinde, programla ilişkilendirilen değerlerin en sık beşinci sınıf düzeyinde ve "Evimiz, Dünya" öğrenme alanında olduğu görülmüştür. SBDÖP'te en az temsil edilen değer ise, UNESCO ve UNICEF tarafından yayınlanan afet risk azaltma eğitim programında yer alan saygı değeridir. Çalışmanın sonuç bölümünde araştırmacılar ve uygulayıcılar için öneriler sunulmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Afet Risk Azaltma Eğitimi
• Değerler Eğitimi
• Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı
• Sosyal Bilgiler Eğitimi

Etik Beyan

Bu araştırmada veri toplama sürecinde doküman incelemesi yöntemi kullanılmıştır. Çalışmada herhangi bir katılımcı, kişisel veri toplama süreci veya deneysel uygulama bulunmadığından etik kurul izni gerektiren bir durum söz konusu değildir. Araştırmada yararlanılan tüm dokümanlar kamuya açık kaynaklardan elde edilmiş olup bilimsel araştırma ve yayın etiği ilkelerine uygun şekilde analiz edilmiştir.

Kaynakça

1. Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (2022). Açıklamalı afet yönetimi terimleri sözlüğü. https://www.afad.gov.tr/aciklamali-afet-yonetimi-terimleri-sozlugu (Son Erişim: 18.12.2025)
2. Aghaei, N., Seyedin, H., Sanaeinasab, H. (2018). Strategies for disaster risk reduction education: A systematic review. Journal of education and health promotion, 7(1), 98. https://doi.org/10.4103/jehp.jehp_31_18
3. Altunay Şam, E. (2015). Değerler eğitiminde karşılaşılan sorunlar ve çözüm önerileri. Journal of Educational Science, 3(4). https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/148794
4. Bartın Savran, C., Çetin, T. (2024). Tarihsel bağlamda sosyal bilgiler öğretim programlarında doğal afet kavramının incelenmesi. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 28(3), 838-851. https://doi.org/10.20296/tsadergisi.1420504
5. Başıbüyük, A., Pala, Ş. M., (2023). Hayat bilgisi, sosyal bilgiler ve coğrafya dersi öğretim programlarının afet eğitimi açısından incelenmesi. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 25(2), 184-197. https://doi.org/10.17556/erziefd.1063242
6. Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27-40. https://doi.org/10.3316/QRJ0902027
7. Can, A. (2017). SPSS ile bilimsel araştırma sürecinde nicel veri analizi. Pegem Akademi.
8. Ceylan, M., Turan, R. (2024). 2017 Sosyal bilgiler dersi öğretim programı ve ders kitaplarında öz çocuk güvenliği konularına yer verilme durumu. Ulusal Eğitim Akademisi Dergisi, 8(2), 259-285. https://doi.org/10.32960/uead.1541238

9. Değirmenci, Y., Kuzey, M., Yetişensoy, O. (2019). Sosyal bilgiler ders kitaplarında afet bilinci ve eğitimi. E-Kafkas Eğitim Araştırmaları Dergisi, 6(2), 33-46. https://doi.org/10.30900/kafkasegt.591345
10. Demirbaş, İ. (2024). 2024 sosyal bilgiler dersi öğretim programında afet eğitiminin yeri. İçinde H. Akdağ (Ed.), Sosyal bilgiler öğretiminde yeni yaklaşımlar (12. Bölüm, pp. 229-243). Pegem Akademi, Ankara
11. Dölek, İ. (2021). Afetler ve afet yönetimi. Pegem Akademi, 3.
12. Eryılmaz, Ö., Çengelci Köse, T (2018). Sosyal bilgilerde edebi ürünler ve değerler eğitimi: Küçük prens örneği. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi, 9(1), 65-79. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/470344
13. Fidan, N. K. (2024). Sosyal bilgiler dersinde değerler eğitimi: Nitel bir araştırma. The Journal of Academic Social Science Studies, 6(3), 361-388. http://doi.org/10.9761/JASSS796
14. Forster, N. (1994). The analysis of company documentation. In C. Cassell, G. Symon (Eds.) Qualitative methods in organizational research, a practical guide (s. 147-166). SAGE publication.
15. Glesne, C. (2012). Nitel araştırmaya giriş. (3.Baskı), (Çeviri: Ali Ersoy, Pelin Yalçınoğlu). Anı Yayıncılık.
16. Goswami, T., Ahmad, A. (2025). A systematic review of school-based disaster risk reduction strategies in ındia. Evaluation and Program Planning, 102646. https://doi.org/10.1016/j.evalprogplan.2025.102646
17. Gökçe O, Tetik Ç. (2012), Teoride ve Pratikte Afet Sonrası İyileştirme Çalışmaları, Ankara: Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı Yayınları.
18. Gökmenoğlu, T., Yavuz, İ., Sensin, C. (2023). Exploring the interplay between curriculum and textbooks in disaster risk reduction education: Insights and implications. International Journal of Disaster Risk Reduction, 96, 103949. https://doi.org/10.1016/j.ijdrr.2023.103949
19. Gülersoy, A. E., Akyol, A. (2024). Sosyal bilgiler öğretmeni adaylarının afet bilinci algı düzeylerinin incelenmesi. Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 4(2), 87-103. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/4415318
20. Islam, M.R. (2021). Environment and disaster education in the secondary school curriculum in Bangladesh. SN Soc Sci 1 (1). 23 https://doi.org/10.1007/s43545-020-00025-1
21. İnal, E., Özcebe, L. H. (2020). Okul öncesi eğitimin güvenli yaşam kültürü kapsamında değerlendirilmesi. Uluslararası Erken Çocukluk Eğitimi Çalışmaları Dergisi, 4(2), 1-14. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/930843
22. Karaduman, H., Köse, T. Ç., Eryılmaz, Ö. (2017). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarına göre sosyal medyada değerler. Turkish Online Journal of Qualitative Inquiry, 8(2), 250-271. https://doi.org/10.17569/tojqi.266028
23. Karasu Avcı, E. (2017). Sosyal bilgiler dersinde değerler eğitiminde coğrafya disiplininin rolü. Araştırma ve Deneyim Dergisi, 1(1), 1-23. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/269044
24. Kan, Ç. (2010). Sosyal bilgiler dersi ve değerler eğitimi. Milli Eğitim Dergisi, 40(187), 138-145. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/442731
25. Kan, Ç. (2022). Sosyal bilgiler öğretmenlerinin görüşlerine göre değerler eğitiminde yaşanan sorunlar: bir meta-sentez çalışması. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 20(2), 47-60. https://doi.org/10.18026/cbayarsos.1034553
26. Kamarudin, S. A. (2024). Disaster risk reduction learning model in the school curriculum. Jurnal Ilmu Sosial dan Pendidikan (JISIP), 8(4), 2767. https://doi.org/10.58258/jisip.v8i4.7675
27. Karakuş, U. (2019). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının doğal afet kavramlarına ilişkin algılarının kelime ilişkilendirme testi aracılığıyla incelenmesi. Cumhuriyet Uluslararası Eğitim Dergisi, 8(3), 735-751. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/813453
28. Kaya, E. (2024). Kahramanmaraş depremleri sonrası afetlere bireysel hazırlık düzeyi ve ilişkili faktörlerin incelenmesi. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 13(4), 1942-1955. https://doi.org/10.37989/gumussagbil.1411272
29. Kaya, N., Artvinli, E., Dönmez, L. (2023). Uluslararası afet risklerini azaltma standartlarına göre coğrafya öğretim programı: Bir içerik analizi. International Journal of Geography and Geography Education (IGGE), 50, 24-49. https://doi.org/10.32003/igge.1275501
30. Kayıran, D. (2023). UNESCO ve UNICEF tarafından geliştirilen okul müfredatına afet risk azaltımının entegrasyonu için teknik rehberi’nin değerler bağlamında incelenmesi. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 20(2), 628-637. https://doi.org/10.33437/ksusbd.1303136
31. Kaymakçı, S., Ata, B. (2012). Social studies teachers’ perceptions about the nature of social studies. Journal of Social Studies Education Research, 3(1), 35-64. https://doi.org/10.17499/jsser.33721
32. Koçkan, Ç. (2015). Doğal Afet Risk Yönetimi, 3. Turkiye Deprem Muhendisligi ve Sismoloji Konferansı, 14-16 Ekim 2015, DEU,İzmir
33. Lin, Y., Kadir, M. A. A., Kaur, D. (2025). Preschool educators’ perceptions on values education. Education Sciences, 15(2), 140. https://doi.org/10.3390/educsci15020140
34. Logayah, D. S., Maryani, E., Ruhimat, M., Wiyanarti, E. (2022). The importance of disaster mitigation literacy in social studies learning. In IOP Conference Series: Earth and Environmental. 986 (1), p. 012015. IOP Publishing. https://doi.org/10.1088/1755-1315/986/1/012015
35. Lownsbery, D. S. (2025). A synthesis review of four literature reviews of disaster risk reduction education for children. International Journal of Disaster Risk Reduction, 125, 105555. https://doi.org/10.1016/j.ijdrr.2025.105555
36. Masocha, W., Takaidza, N., Manyani, A., Mutseekwa, C. (2025). Disaster risk reduction integration into school curriculum: A global analysis. European Journal of Sustainable Development Research, 9(1), 1-9. https://doi.org/10.29333/ejosdr/15820
37. Milli Eğitim Bakanlığı (2024). Sosyal bilgiler dersi öğretim programı. https://tymm.meb.gov.tr/upload/program/2024programsos4567Onayli.pdf
38. Mohamad, N., Sihes, A. J. (2020). Teachers' implementation of values in history curriculum. Asia Proceedings of Social Sciences, 5(2),163-167.https://scispace.com/pdf/teachers-implementation-of-values-in-history-curriculum-2yatvdizsk.pdf
39. Mulianingsih, F., Hardati, P (2022). Can disaster risk education reduce the impact of disasters in schools? Journal of Geography Science and Education, 4(2), 19-23. https://doi.org/10.3390/su13073963
40. Muritala, A. R., Balogun, I. N. (2021). Analysis of value content of civic education and social studies for citizenship values in Nigeria. Asian Journal of Assessment in Teaching and Learning, 11(1), 106-113. https://doi.org/10.37134/ajatel.vol11.1.10.2021
41. Mutanda G., W., Ngcamu B., S. (2026) Disaster risk reduction in schools: a systematic review of the implementation strategies and challenges. Front. Sustain. 7:1795059. https://doi.org/10.3389/frsus.2026.1795059
42. NCSS. (2010). National curriculum standards for social studies: A framework for teaching, learning, and assessment (S. A. Adler, Ed.). National Council for the Social Studies. https://www.socialstudies.org/standards/national-curriculum-standards-social-studies
43. Ngwacho, G. A. (2024). Value-based education incorporation in competency-based curriculum - Recipe for all-inclusive education for enhanced global citizenship. Journal of the Kenya National Commission for UNESCO, 4(1). https://doi.org/10.62049/jkncu.v4i1.56
44. Nisa, J., Paripurno, E. T., Maharani, Y. N., Windarti, A., Purwanta, J., Nugroho, A. R. B., Muryani, E. (2025). Pengembangan Modul Ajar Sejarah (IPS) Fase E Berbasis Kurikulum Merdeka: Integrasi Pengurangan Risiko Bencana (PRB) di SMAN 5 Tangerang Selatan. Fajar Historia: Jurnal Ilmu Sejarah Dan Pendidikan, 9(3), 486–498. https://doi.org/10.29408/fhs.v9i3.31876
45. Öcal, A. (2005). İlköğretim sosyal bilgiler dersinde deprem eğitiminin değerlendirilmesi. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 25(1), 169-184. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/77277
46. Öngören, H. (2024). Sosyal bilgiler öğretim programlarının değerler açısından karşılaştırılması. Elektronik Eğitim Bilimleri Dergisi, 13(26), 172-190. https://doi.org/10.55605/ejedus.1562084
47. Öztürk, C., Deveci, H. (2016). Farklı ülkelerin sosyal bilgiler öğretim programlarının değerlendirilmesi. İçinde C. Öztürk (Ed.), Farklı ülkelerin sosyal bilgiler öğretim programları (2. bs., Bölüm 1, ss. 1–40). Ankara: Pegem Akademi.
48. Pant, Y., R. (2025) Navigating governance for disaster risk reduction (DRR) education: İnsights from disaster-prone schools in Nepal. Open Journal of Earthquake Research, 14, 106-144. https://doi.org/10.4236/ojer.2025.142008
49. Rokeach, M. (1968). The role of values in public opinion research. The Public Opinion Quarterly, 32(4), 547-559. https://doi.org/10.1086/267645
50. Schwartz, S. H. (1994). Are there universal aspects in the structure and contents of human values? Journal of Social Issues, 50(4), 19-45. https://doi.org/10.1111/j.1540-4560.1994.tb01196.x
51. Sığrı, Ü. (2021). Nitel araştırma yöntemleri (2. baskı). Beta Basım Yayım Dağıtım.
52. Sonkaya, E., Gültekin, G. G., Ulutaş, B. (2019). Afet farkındalık eğitimlerinde verimliliği arttıran modeller. Resilience, 3(1), 55-69. https://doi.org/10.32569/resilience.563230
53. Tay, B., Durmaz, F. Z., Şanal, M. (2013). Sosyal bilgiler dersi kapsamında öğrencilerin değer ve değerler eğitimine ilişkin görüşleri. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 33(1), 67-93. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/76915
54. Tonga, D., Uslu, S. (2015). Sosyal bilgiler dersinde kazanım-değer ilişkisi. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 16(1), 91-110. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1489307 Tyas, R. A., Wilujeng, I., Rosana, D., Kuswanto, H., Purwasih, D. (2025). A review of disaster risk reduction education implementation: Integration, trends, and trajectories. Social Sciences and Humanities Open, 12, 102015. https://doi.org/10.1016/j.ssaho.2025.102015
55. United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (UNESCO) and United Nations International Children's Emergency Fund (UNICEF). (2012). Disaster risk reduction in school curricula: case studies from thirty countries. (Authors David Selby and Fumiyo Kagawa). pp:10-209.ISBN 978-92-3-001087- 4. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000217036
56. United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (UNESCO) and United Nations International Children's Emergency Fund (UNICEF). (2014). Towards a learning culture of safety and resilience technical guidance for ıntegrating disaster risk reduction in the school curriculum. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000229336
57. Yaşar, Ş., Çengelci, T. (2012). Sosyal bilgiler dersinde değerler eğitimine ilişkin bir durum çalışması. Uluslararası Avrasya Sosyal Bilimler Dergisi, 3(9), 1-23. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/90070
58. Yaşar, Ş., Köse, T. Ç., Göz, N., Bayır, Ö. G. (2015). Sosyal bilgiler dersinde öğrenci merkezli öğretme-öğrenme süreçlerinin etkililiği: Bir meta analiz çalışması. Anadolu Journal of Educational Sciences International, 5(1), 38-56. https://doi.org/10.18039/ajesi.87691
59. Yetişensoy, O., Okcu, A. (2025). Sosyal bilgiler eğitimi bağlamında afet konularına yönelik gerçekleştirilen çalışmalardaki genel eğilimlerin incelenmesi. International Journal of Geography and Geography Education, (56), 151-169. https://doi.org/10.32003/igge.1675883
60. Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2011). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayınları.
61. Yiğittir, S., Keleş, H. (2011). In views of classroom teachers concerning in social studies course the values education. Milli Eğitim Dergisi, 41(189), 144-155. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/442625