An Investigation of Turkish Teachers' Disaster Awareness According to Demographic, Professional, and Personal Variables

Öz

Due to its geographical location, our country is frequently exposed to natural disasters, resulting in significant loss of life and property. Considering the losses caused by the two major earthquakes in Turkey on February 6, 2023, and the anticipated Istanbul (Marmara) earthquake, disaster awareness and education are of critical importance. Teachers are one of the key building blocks in preparing society for disasters. Reducing the potential risks of disasters and designing sustainable educational programs that will increase the disaster resilience of society is possible by increasing the knowledge and awareness levels of teachers. This research was conducted using the relational screening model, a general screening model, which is a quantitative research method, to determine the disaster awareness levels of teachers working in Kocaeli. The sample consisted of teachers working at different school levels, including preschool, primary, secondary, and high school. Data for the study were collected online between January 7, 2025 and February 20, 2025 using the Disaster Awareness Scale (DAS), which had been previously prepared and validated by the researchers. The data were analyzed using SPSS 20.00 software. According to the findings, male teachers had higher disaster awareness than female teachers, awareness was higher for approximately half of the survey items in favor of teachers aged 40 and over, and awareness was higher in favor of preschool and classroom teachers.

Anahtar Kelimeler

• Awareness
• Disaster
• Earthquake
• Education
• Teacher

Etik Beyan

Ethical approval was obtained from Kocaeli University, Social and Human Sciences Ethics Committee, with decision number 13, taken at its meeting dated 26/12/2024 and numbered 2024/14.

Öğretmenlerin Afet Farkındalıklarının Çeşitli Değişkenlere Göre İncelenmesi

Öz

Ülkemiz coğrafi konumu itibariyle özellikle doğal kaynaklı afetlere sık sık maruz kalmakta ve ciddi can ve mal kayıpları meydana gelmektedir. 06 Şubat 2023 yılında Türkiye’de yaşanan 2 büyük depremin neden olduğu kayıplar ve beklenen İstanbul (Marmara) depremi düşünüldüğünde afet farkındalığı ve eğitimi kritik öneme sahiptir. Toplumun afetlere hazır hale gelmesinde önemli yapı taşlarından biri de öğretmenlerdir. Afetlerin olası risklerinin azaltılması ve toplumun afet dirençliliğini arttıracak sürdürülebilir eğitim programlarının tasarlanması öğretmenlerin bilgi ve farkındalık düzeylerinin artırılmasıyla mümkündür. Bu araştırma Kocaeli’nde görev yapan öğretmenlerin afet farkındalık düzeylerinin belirlenmesi amacıyla nicel araştırma yöntemlerinden ilişkisel tarama modeli kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın örneklemi, okul öncesi, ilkokul, ortaokul ve lise olmak üzere farklı okul düzeylerinde çalışan öğretmenlerden oluşmaktadır. Çalışmaya ait veriler araştırmacılar tarafından daha önce hazırlanmış olan geçerlik ve güvenirliği yapılmış Afet Farkındalık Ölçeği (AFÖ) ile 07.01.2025 – 20.02.2025 tarihleri arasında çevimiçi olarak toplanmış ve veriler SPSS 20.00 programı ile analiz edilmiştir. Araştırmanın bulgularına göre erkek öğretmenlerin afet farkındalığının kadın öğretmenlere göre daha yüksek olduğu, anket maddelerinin yaklaşık yarısı için farkındalığın 40 yaş ve üzeri öğretmenler lehine olduğu ve okul öncesi ve sınıf öğretmenleri lehine farkındalığın daha yüksek olduğu görülmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Afet
• Deprem
• Eğitim
• Farkındalık
• Öğretmen

Etik Beyan

Kocaeli Üniversitesi, Sosyal ve Beşeri Bilimler Etik Kurulunun 26/12/2024 tarih ve 2024/14 no lu toplantısında alınan 13 sıra sayılı kararı ile etik onay alınmıştır.

Kaynakça

1. Alkhalaf, A., and Tanrıseven, I. (2025). Öğretmen adaylarının afet bilinci algı düzeyine ilişkin bir inceleme [A Study on the Disaster Awareness Perception Level of Prospective Teachers]. Afet ve Risk Dergisi [Journal of Disaster and Risk], 8(1), 289-305. https://doi.org/10.35341/afet.1526119
2. Alrehaili, N. R., Almutairi, Y. N., Alghamdi, H. M., and Almuthaybiri, M. S. (2022). A structural review on disaster management models and their contributions. International Journal of Disaster Management, 5(2), 93-108. Doı: https://doi.org/10.24815/ijdm.v5i2.27150. https://doi.org/10.24815/ijdm.v5i2.27150
3. Altun, F. (2018). Afetlerin ekonomik ve sosyal etkileri: Türkiye örneği üzerinden bir değerlendirme [Economic and social impacts of disasters: An assessment of the example of Turkey]. Sosyal Çalışma Dergisi [Turkish Journal of Social Work], 2(1), 1-15.
4. Arda, B., and Erbaş, Y.H. (2025). Sınıf öğretmenlerinin afet okuryazarlık düzeylerinin ve afetlere yönelik hazırbulunuşluklarının incelenmesi [An ınvestigation of classroom teachers' disaster literacy levels and preparedness for disasters]. Bayburt Eğitim Fakültesi Dergisi [Bayburt Faculty of Education Journal], 20(45), 310-338. https://doi.org/10.35675/befdergi.1501830
5. Astuti, N. M. W., Werdhiana, I. K., and Wahyono, U. (2021). Impacts of direct disaster experience on teachers’ knowledge, attitudes and perceptions of disaster risk reduction curriculum implementation in Central Sulawesi, Indonesia. International Journal of Disaster Risk Reduction, 53(1). https://doi.org/10.1016/j.ijdrr.2020.101992
6. Bulat, Ç., and Özbaşı, D. (2021). Üniversite personelinin afet yönetimi hakkında bilgi, tutum ve davranışlarının incelenmesi: Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi örneği [Examination of university personnel's knowledge, attitudes and behaviors about disaster management: The Example of Çanakkale Onsekiz Mart University]. Uluslararası Sosyal ve Eğitim Bilimleri Dergisi [International Journal of Social and Educational Sciences], 16, 68-82. https://doi.org/10.20860/ijoses.996847
7. Bulu, D. (2023). Sınıf Öğretmenlerinin afet bilinci algı düzeylerinin belirlenmesi [Determining the Disaster Awareness Levels of Classroom Teachers]. (Unpublished Master Thesis), Bartın University, Graduate Education Institute, Department of Basic Education, Bartın.
8. Buluş Kırıkkaya, E., and Gerdan, S. (2019). Disaster awareness scale (das) validity and reliability study, Uluslararası Marmara Fen ve Sosyal Bilimler Kongresi [International Marmara Congress of Science and Social Sciences], Kocaeli, Türkiye, 26-28 April 2019, 1, ss.434-441.

9. Cvetković, V. M. (2016). Marital status of citizens and floods: Citizen preparedness for response to natural disasters. Vojno Delo, 68(8), 89–116. https://doi.org/10.5937/vojdelo1608089C
10. Çelik, A. A. (2020). İlkokul öğretmenlerinin afete hazirlik düzeyleri ile afet eğitiminin eğitim programlarindaki yerine yönelik görüşleri [primary school teachers' disaster preparedness levels and their views on the place of disaster education in their curriculum]. (Unpublished Master Thesis). Adnan Menderes University, Institute of Social Sciences, Department of Educational Programs and Teaching, Aydın
11. Çelik, A. A., Gündoğdu, K. (2022). Teachers' views on levels of disaster preparedness and disaster education practices in primary schools. Ağrı İbrahim Çeçen University Journal of Social Sciences Institute, 8(1), 77-112. https://doi.org/10.31463/aicusbed.1057401
12. Değirmenci, Y., and Altunay, F. (2024). Öğretmen adaylarının deprem farkındalık düzeylerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi [Examining the Earthquake Awareness Levels of Teacher Candidates in Terms of Various Variables]. Türk Deprem Araştırma Dergisi [Turkish Journal of Earthquake Research], 6(1), 161-180. https://doi.org/10.46464/tdad.1437117
13. Dikmenli, Y., and Yakar, H. (2019). Öğretmen adaylarinin afet bilinci algi düzeylerinin incelenmesi [examining of preservice teachers’ disaster awareness levels]. YYÜ Eğitim Fakültesi Dergisi [YYU Journal of Education Faculty]. 16(1), 386-416, https://doi.org/10.23891/efdyyu.2019.130
14. Doğan, İ. H., Kaya, F., and Aydın, M. (2023). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının afetlere yönelik tutum düzeylerinin incelenmesi [Investigation of social study teacher's attitudes towards disasters]. Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi [Dicle University Ziya Gökalp Faculty of Education Journal], (43), 182-201. https://doi.org/10.14582/DUZGEF.2023.207
15. Doğru, S., and Coşkun, Z. (2023). Sağlık bilimleri fakültesi öğrencilerinin afet risk algısı ve afete hazırlıklı olma inanç durumları arasındaki ilişkinin incelenmesi [ınvestigation of the relationship between disaster risk perception and disaster preparedness belief of faculty of health sciences students]. Afet ve Risk Dergisi [Journal of Disaster and Risk], 6(4), 1299-1311. https://doi.org/10.35341/afet.1321854
16. Espina, E., and Teng-Calleja, M. (2015). A social cognitive approach to disaster preparedness. Philippine Journal of Psychology, 48(2), 161-74.
17. Genç, M., and Sözen, E. (2023). An investigation of university student sustainable earthquake awareness levels in terms of different variables. Sakarya University Journal of Education, 13(4), 550-573. https://doi.org/10.19126/suje.1296398
18. Gezer, U., and Aksu, E.U. (2022). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının afet farkındalık düzeylerinin incelenmesi [ınvestigation of disaster awareness levels of social studies teacher candidates]. 19 Mayıs Sosyal Bilimler Dergisi [19 May Social Sciences Journal], 3(4), 400-408. https://doi.org/10.52835/19maysbd.1224027
19. Gökçe, O., Özden, Ş., and Demir, A. (2008). Türkiye’de afetlerin mekânsal ve istatistiksel dağılımı afet bilgileri envanteri [Spatial and statistical distribution of disasters in turkey: Disaster information inventory]. Bayındırlık ve İskân Bakanlığı, Afet İşleri Genel Müdürlüğü [Ministry of Public Works and Housing, General Directorate of Disaster Affairs].
20. İnal, E., Kocagöz, S., and Turan, M. (2012). Temel afet bilinç ve hazırlık düzeyinin saptanmasına yönelik bir araştırma [basic disaster consciousness and preparation levels]. Türkiye Acil Tıp Dergisi [Tr J Emerg Med], 12, 15-1.
21. Karakuş, U., and Önger, S. (2017). 8. Sınıf öğrencilerinin doğal afet ve afet eğitimi kavramını anlama düzeyleri [the understanding levels on natural disasters and disasters education concepts for 8th grade students]. Journal of History Culture and Art Research [Journal of History Culture and Art Research], 6(6), 482-491. https://doi.org/10.7596/taksad.v6i6.1247
22. Karasakal,N., and Kelebek Erbaş, F.E. (2020). Öğretmenlerin, afet ve acil durumdan kaynaklanan krizi yönetebilme becerileri hakkındaki görüşleri [Teachers' views on their ability to manage crises arising from disasters and emergencies]. Teachers' views on their ability to manage crises arising from disasters and emergencies, 311-331, ISBN: 978-625-7767-65-1, İzmir.
23. Karasar, N. (2011). Bilimsel araştırma yöntemleri [scientific research methods]. Ankara: Nobel Publications.
24. Laçiner, V., and Yavuz, Ö. (2013). Van depremi örneğinde afetler sonrası yapılan yardımlar ve hukuki çerçevesi [The Van earthquake example: post-disaster aid and its legal framework]. Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi [Dicle University Social Sciences Institute Journal], 5(9), 114-135.
25. Mızrak, S. (2017). Afetlere dirençli toplum oluşturmak için bireysel yeterlikler [Individual competencies for building disaster-resilient societies]. (Unpublished Master Thesis), Çanakkale On Sekiz Mart University, Institute of Educational Sciences, Çanakkale.
26. National Research Council [NRC]. (1991). A safer future: Reducing the impacts of natural disasters. Washington, DC: The National Academies Press.
27. Ntim, N. S., Bordoh, A., Segkulu, I., Valley, C. E., Kofie, S. (2023). Social studies teacher trainees’ knowledge and training on disaster risk reduction in the selected colleges of education in Ghana. Open journal of educational research, 59-74. https://doi.org/10.31586/ojer.2023.631
28. Özgüven, B. (2006). İlköğretim öğrencilerine verilen temel afet bilinci eğitiminin bilgi düzeyine etkisi [The impact of basic disaster awareness training given to primary school students on their knowledge level]. (Unpublished Master Thesis), Dokuz Eylül University, Institute of Health Sciences, İzmir.
29. Rogayan, D., Cuarto, R. M. D., and Ocsan, M. L. A. (2022). Are ninth-grade students aware and prepared when disaster strikes? Journal of Science and Education (JSE), 2(2), 65-80. https://doi.org/10.56003/jse.v2i2.96
30. Rogayan, D., and Dollete, I. (2020). Disaster awareness and preparedness of barrio community in zambales, philippines: creating a baseline for curricular ıntegration and extension program. Review of International Geographical Education Online, 10(2), 92-114. https://doi.org/10.33403/rigeo.634564
31. Şahan, C., and Dinç, A. (2021). Simülasyon öğretim yönteminin ortaokul öğrencilerinin afetlere karşı hazırlık durumlarına etkisi [The effect of simulation teaching method on middle school students' preparedness for disasters]. Resilience Journal, 21-36. https://doi.org/10.32569/resilience.807289
32. Şahan, C., and Karatutlu, C. (2025). Amasya Üniversitesi personelinin afetlere karşı hazırlık, farkındalık ve öz-yeterliliklerinin değerlendirilmesi [Evaluation of disaster preparedness, awareness and self-efficacy of Amasya University Staff], Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi [Gümüşhane University Journal of Social Sciences], 16(1), 1-21.
33. Shaw, R., Takeuchi, Y., Shiwaku, K., Fernandez, G., Gwee, Q. R., and Yang, B. (2009). 1-2-3 of disaster education. European commission (ec); united nations office for disaster risk reduction–regional office for asia and pacific (unisdr ap).
34. Sözcü, U., and Aydınözü, D. (2019). Examining the natural disaster literacy levels of pre-service teachers according to some variables. International Journal of Geography and Geography Education (IGGE), 40, 79-91. https://doi.org/10.32003/iggei.566164
35. Şeran, Y., Taşkan, C., and Kocalar, A.O. (2024). Ortaöğretim kurumlarında görev yapan öğretmenlerin deprem bilgisi ve depreme ilişkin farkındalık düzeyleri [Earthquake knowledge and awareness levels of teachers working in secondary education ınstitutions]. Sosyal Bilgilerde Yenilikçi Araştırmalar Dergisi [Journal of Innovative Research in Social Studies], 7(2), 173-194. https://doi.org/10.47503/jirss.1594549
36. Tağrikulu, P. (2025). Disaster awareness and disaster culture of social studies teacher candidates: what do I know? What can I teach? International Journal of Geography and Geography Education (IGGE), 54, 105-128. https://doi.org/10.32003/igge.1559463
37. Tekin, Ö. (2020). Sınıf öğretmeni adaylarının afet bilinci algısı ve deprem bilgi düzeyi [disaster awareness perception and earthquake knowledge level of prospective primary school teachers]. (Unpublished Master Thesis), Kırşehir Ahi Evran University, Institute of Social Sciences, Department of Basic Education, Kırşehir. https://doi.org/10.31592/aeusbed.811043
38. Toyosawa, J., Karasawa, K., and Fukuwa, N. (2010). Effects of disaster education for elementary school children on their guardians' disaster preparedness action: changes in children's affect and cognition. Japanese Journal of Educational Psychology, 58(4), 480-490. https://doi.org/10.5926/jjep.58.480
39. UNESCO and UNICEF (2012). Disaster Risk Reduction in Education: Guidance for the Education Sector. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000213925
40. UNISDR (2015). Sendai, https://uclg-mewa.org/uploads/file/748e86d91ae4409e9188794ddb6c004d/sendai_tr.pdf
41. Yıldız, Demir, C., Öztürk, and Demir, E. (2024). Öğretmen adaylarının doğal afetlere yönelik algılarının incelenmesi: fenomenolojik bir perspektif [Examination of Prospective Teachers’ Perceptions Regarding Natural Disasters: A Phenomenological Perspective]. Korkut Ata Türkiyat Araştırmaları Dergisi [The Journal of International Language, Literature, Culture, History, Art and Education Research], 15, 830-845. https://doi.org/10.51531/korkutataturkiyat.1441279
42. Yivli, İ., and Kuzucuoğlu, A.H. (2020). İstanbul Zeytinburnu ve Fatih ilçelerindeki anaokullarında çalışan öğretmenlerde, İş Sağlığı ve Güvenliği alanında farkındalık oluşturma uygulamaları [occupational health and safety awareness of teachers working in kinder gardens in Zeytinburnu and Fatih districts, İstanbul Turkey]. İş Sağlığı ve Güvenliği Akademi Dergisi [OHS Academy], 3(2). https://doi.org/10.38213/ohsacademy.722828