Çevre ve Doğa Eğitimi Veren Okulların Toplumsal Bilinçlenme ve Gelişmeye Katkıları: Burdur İli Örneği

Öz

İnsanların yeryüzünde var olduğu günden bu yana varlığını sürdürmekte olan doğa olayları ve çevre sorunları günümüzde çok büyük boyutlara ulaşmış, çözümü zor bir hale gelmiştir. Bununla birlikte çevre sorunları için çözümler aranmakta ve bulunan çözümler uygulamaya konulmaktadır. Uygulamaya konulan çözümlerden biri de toplumu çevre ve doğa konusunda bilinçlendirme ve geliştirme amacına yönelik, çevre ve doğa eğitim okulları kurmaktır. Çevre sorunları ile ilgili küresel farkındalığın başladığı 1970’li yıllardan itibaren Türkiye’de de bu konuyla ilgili gelişmeler yaşanmaya başlanmıştır. Bu gelişmelere ait süreçler; 1970’li yıllarda “farkındalık”, 1980’li yıllarda “kurumsallaşma”, 1990’lı yıllarda “uluslararası sürece katılım” ve 2000’li yıllarda “sürdürülebilir kalkınma ve iklim değişikliği” şeklinde gruplandırılmaktadır. 1990’lı yılları kapsayan süreçte Türkiye’de Çevre Bakanlığı kurulmuş, çevre eğitimi ve çevre bilincine önem verilmeye başlanmıştır. Bu kapsamda toplumun doğaya ve çevreye karşı ilgisi ve baskısı siyasi ve yerel yönetim kadrolarının çevre ve doğa eğitimlerine olumlu yaklaşımını sağlamıştır. Bu gelişmelerin sonucunda Türkiye’de doğa ve çevre konularında eğitim veren okullar açılmıştır. Doğa ve çevreye gösterilmekte olan duyarlılık ve olumlu tutum ancak çevre ve doğa eğitim okullarının çalışmaları ve toplumsal bilinçlenme ile olacaktır. Burdur ilinde Türkiye Cumhuriyeti Millî Eğitim Bakanlığına bağlı olarak 157 İlköğretim Okulu, 156 Ana sınıfı, 8 Bağımsız Anaokulu, Ortaöğretimde; 17 Genel Lise, 26 Meslek Lisesi, 4 Anadolu Lisesi, 2 Anadolu Öğretmen Lisesi, 1 Sosyal Bilimler Lisesi ve 2 Fen Lisesi olmak üzere toplam 53 lise bulunmaktadır. Ayrıca ilde Mehmet Akif Üniversitesi adıyla 2006 yılında kurulmuş lisans ve ön lisans düzeyinde öğretim veren bir üniversite bulunmaktadır. Tüm bu eğitim ve öğretim kurumlarının müfredatlarında çevre ve doğa ile ilgili dersler bulunmakta ve eğitim verilmektedir. Bu araştırmada, Burdur ilindeki okulların çevre ve doğa eğitimine ne ölçüde katkı sunduğunu ortaya konulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Doğa ve çevre eğitimi
• Sosyal eğitim kurumları
• Toplumsal bilinçlenme
• Burdur
• Türkiye

Contributions of Schools Providing Environmental and Nature Education to Social Awareness and Development: The Example of Burdur Province

Öz

Natural events and environmental problems, which have existed since the dawn of humanity on Earth, have now reached enormous dimensions and become difficult to solve. Solutions to these problems are being sought, and those found are being implemented. One of the implemented solutions is the establishment of environmental and nature education schools, aimed at raising and developing public awareness of the environment and nature. Since the 1970s, when global awareness of environmental issues began, developments on this issue have begun in Turkey. The processes related to these developments are categorized as "awareness" in the 1970s, "institutionalization" in the 1980s, "participation in the international process" in the 1990s, and "sustainable development and climate change" in the 2000s. During the 1990s, the Ministry of Environment was established in Turkey, and environmental education and awareness began to be prioritized. In this context, public interest in and pressure for nature has led to a positive approach to environmental and nature education among political and local government officials. As a result of these developments, schools offering education on nature and the environment have been opened in Turkey. Sensitivity and positive attitudes towards nature and the environment can only be achieved through the work of environmental and nature education schools and through public awareness. Burdur province has a total of 53 high schools, including 157 primary schools, 156 preschools, 8 independent kindergartens, and 17 general high schools, 26 vocational high schools, 4 Anatolian high schools, 2 Anatolian teacher training high schools, 1 social sciences high school, and 2 science high schools. Mehmet Akif University, founded in 2006, also offers undergraduate and associate degree programs. The curricula of all these educational institutions include courses on the environment and nature, and education is provided. This study demonstrates the extent to which schools in Burdur contribute to environmental and nature education.

Anahtar Kelimeler

• Nature and environmental education
• Social edicational institutions
• Türkiye
• Social awareness
• Burdur

Kaynakça

1. Akgül, A., & Çevik, O. (2005). İstatistiksel analiz teknikleri: SPSS’te işletme yönetimi uygulamaları. Emek Ofset, Ankara.
2. Alıca, S. S. G. (2022). Çevre sorunları, devletin pozitif yükümlülüğü ve idarenin sorumluluğu. Memleket Siyaset Yönetim, 17(38), 267–300. https://doi.org/10.565/msydergi.1218000
3. Anonim. (2025). Her yönü ile Burdur. https://burdur.ktb.gov.tr/Eklenti/92466,her-yonu-ile-burdur-2021pdf.pdf. (Erişim tarihi: 11 Ağustos 2025).
4. Atayeter, Y., & Yayla, O. (2021). Morphometric analysis of dolines on Kestel (Burdur) Mountain. İçinde: V. Krystev, S. Çelik Uğuz, R. Efe & E. Kapluhan (Eds.), Tourism studies and social sciences (ss. 503–517).
5. Balık, F., & Duran, M. (2024). Doğa temelli uygulamaların okul öncesi dönem çocuklarının değer edinimi üzerindeki etkisi / The effect of nature-based practices on preschool children’s value acquisition. e-Uluslararası Eğitim Araştırmaları Dergisi, 15(2), 108–126. https://doi.org/10.19160/e-ijer.1567622
6. Baş, T. (2005). Anket nasıl hazırlanır, uygulanır, değerlendirilir. Seçkin Yayıncılık, Ankara.
7. Burdur İl Millî Eğitim Müdürlüğü. (2024). Burdur ilinde eğitim veren ilk ve orta derece okullar. https://burdur.meb.gov.tr/ (Erişim tarihi: 25 Nisan 2024).
8. Dasmann, R. F. (1968). Environmental conservation. Wiley Publication.

9. Daşdemir, İ. (2016). Bilimsel araştırma yöntemleri. Nobel Akademik Yayıncılık Eğitim Danışmanlık Tic. Ltd. Şti.
10. Dyring, E. (1973). The principles of remote sensing. Ambio, 2(3), 57–69.
11. Erentay, N., & Erdoğan, M. (2009). 22 adımda doğa eğitimi. ODTÜ Geliştirme Vakfı Yayınları.
12. Güneş, G. (2018). Okul öncesi fen ve doğa eğitimi araştırmalarına ilişkin bir tarama çalışması: Türkiye örneği. Erken Çocukluk Çalışmaları Dergisi, 2(1), 33–67. https://doi.org/10.24130/eccd-jecs.196720182150
13. International Union for Conservation of Nature (IUCN). (1973). Annual report of the International Union for Conservation of Nature and Natural Resources for 1972. International Union for Conservation of Nature and Natural Resources.
14. Karaoğlu, S. (2024). Doğa temelli erken çocukluk eğitimi: Okul öncesi öğretmen adaylarının perspektifinden. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 20(3), 565–584. https://doi.org/10.17860/mersinefd.1527656
15. Keleş, Ö., Uzun, N., & Uzun, F. V. (2010). Öğretmen adaylarının çevre bilinci, çevresel tutum, düşünce ve davranışlarının doğa eğitimi projesine bağlı değişimi ve kalıcılığının değerlendirilmesi. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 9(32), 384–401.
16. Kiziroğlu, İ. (2023). Çevre eğitimi ve çevre bilinci. Tabiat ve İnsan, 2(193), 5–17.
17. Köşker, N. (2020). Öğretmen adaylarının doğa eğitimine ilişkin görüşleri. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, 8(22), 215–243. https://doi.org/10.33692/avrasyad.631883
18. Meteoroloji Genel Müdürlüğü. (2024). Burdur ili iklim değerleri. https://www.mgm.gov.tr/veridegerlendirme/il-ve-ilceler-istatistik.aspx?k=undefined&m=BURDUR (Erişim tarihi: 25 Nisan 2024).
19. Orhunbilge, A. N. (2010). Çok değişkenli istatistik yöntemler. İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi Yayınları.
20. Ozaner, F. S. (2004, 5–8 Ekim). Türkiye’de okul dışı çevre eğitimi ne durumda ve neler yapılmalı? V. Ulusal Ekoloji ve Çevre Kongresi Bildiri Kitabı (Doğa ve Çevre), Abant İzzet Baysal Üniversitesi & Biyologlar Derneği, Abant-Bolu.
21. Özdamar, K. (2013). Paket programlar ile istatistiksel veri analizi (Cilt 1, Yenilenmiş 9. baskı). Nisan Kitabevi.
22. Özgel, Z. T., Aydoğdu, M., & Güven Yıldırım, E. (2018). Doğa kampı destekli çevre eğitiminin çevre sorunlarına yönelik farkındalık ve tutuma etkisi. Ihlara Eğitim Araştırmaları Dergisi, 3(2), 90–106.
23. Pınarlık, M., İbiş, A., & Selek, Z. (2023). İklim değişikliği etkisi altında Burdur Gölü su seviyesi değişimlerinin istatistiksel olarak incelenmesi. Mühendislik Bilimleri ve Tasarım Dergisi, 11(1), 81–93.
24. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK). (2024). Adrese dayalı nüfus kayıt sistemi (ADNKS) veri tabanı: Türkiye 2024 yılı nüfusu. (Erişim tarihi: 6 Şubat 2024).