DÎVÂN-I KEBÎR’DE HZ. EYYÛB İMGESİ

Yıl 2025, Cilt: 12 Sayı: 17, 46 - 59, 01.01.2026

Ceylan Mollamehmetoğlu Çekici

Öz

Kaynağı doğrudan Kur’an-ı Kerim ve hadis-i şeriflerden müteşekkil olan peygamber kıssaları, toplumların yazılı ve sözlü mirasından, örf, adet ve geleneklerinden faydalanarak İslâmî edebiyatın en önemli kaynaklarından birini oluşturmaktadır. Peygamber kıssalarından ilham alan birçok şair ve yazar, eserlerinde bu anlatılara geniş yer vermiştir. Şairler, telmih, iktibas, mecaz ve teşbih gibi edebi sanatlar vasıtasıyla bu kıssalardan aldıkları anlam katmanlarını hayallerinde yeniden şekillendirmişlerdir. Ünlü mutasavvıf şair Mevlânâ’nın gazelleri imge çeşitliliği açısından oldukça zengindir; bu imgelerin, diğer şairlere nispeten daha özgün bir nitelik taşıdığı da söylenebilir. Bu çalışmada, Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî’nin Dîvân-ı Kebîr adlı eserinde Hz. Eyyûb’ün sabır makamını (a.s.) nasıl ele alındığı incelenecektir.

Anahtar Kelimeler

Kısas-ı Enbiyâ , Mevlânâ , Divân-i Kebîr

The Image of Prophet Ayyub in the Divan-i Kebir

Öz

Prophetic narratives, whose source consists directly of the Qur'an and the hadith, constitute one of the most important sources of Islamic literature, drawing upon the written and oral heritage of societies, as well as their customs, traditions, and practices. Many poets and writers inspired by prophetic narratives have given these stories a prominent place in their works. Poets have reshaped the layers of meaning they have drawn from these stories in their imaginations through literary arts such as allusion, quotation, metaphor and simile. The ghazals of the renowned Sufi poet Mevlânâ are rich in imagery; it can also be said that these images are more original than those of other poets. This study will examine how Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî addresses the virtue of patience of Prophet Eyyûb (a.s.) in his work Dîvân-ı Kebîr.

Anahtar Kelimeler

Stories of the Prophets , Mevlânâ , Divân-i Kebîr , Prophet Ayyub.

Kaynakça

• Ahmet, Karataş. “Türk-İslam Kültür ve Edebiyatında Kısas-ı Enbiyâ Türü”. Diyanet İlmi Dergi 49/3 (Eylül 2013), 113-126.
• Arpaguş, Sâfî. “Mevlânâ Celâleddîn Rûmî”. İstem 10 (Aralık 2007), 91-111.
• Balcı, Musa. “Mevlânâ'nın Dîvân-ı Kebîr'inde Poetik Beyitler”. Şarkiyat Mecmuası 44 (Nisan 2024), 237-260. https://doi.org/10.26650/jos.1431565
• Bektaş, Ekrem. “Klâsik Türk Şiirinde Hz. Eyyûb ve Sabrı". International Journal of Language Academy 8 (2015), 111. http://dx.doi.org/10.18033/ijla.258
• Canım, Rıdvan. Divan Edebiyatının Kaynakları. İstanbul: Akıl Fikir Yayınları 2018.
• Celâleddîn-i Rûmî, Mevlânâ. Küllîyât-i Şems-i Tebrîzî, nşr. Bediüzzemân Firûnzanfer. Tahran: İntişârât-i Emîr Kebîr, 1391.
• Çolak, Ahmet. “Divan Şiirinde Peygamberlerin Ele Alınışı: Yûsuf u Züleyhâ Mesnevileri”. I. Uluslararası Ege Sosyal Bilimler Lisansüstü Öğrenci Kongresi Bildiri Kitabı. ed. Burcu Türkcan vd. 78-94. İzmir: Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yay., 2022.
• Enbiyâ Sûresi. 23.10.2025. Kuran.diyanet.gov.tr
• Erkaya, Mahmud Esad. İlim ve İrfân Yazıları -1- Peygamber Kıssaları. PDF: İlâhiyât, 2020. 23.10.2025.https://www.ilahiyatyayin.com/ilim-ve-irfan-yazilari-i-peygamber-kissalari
• ganjoor.net/ مولانا » دیوان شمس غزل شمار ه " ۲۵۱۵ غزل یات ", (03.10.2025).
• Kaya, Remzi. “Kur’an-ı Kerim Kıssaları ve Düşündürdükleri”. Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 11/2 (Haziran 2002), 31-58.
• Keleş, Reyhan. “Türk İslâm Edebiyatının Muhteva Kaynakları: Şeyh Gâlib Örneği”. Bilimname 41 (2020/1), 443-484. https://doi.org/10.28949/bilimname.673704
• Kırlangıç, Hicabi. “Divan-ı Kebir’de İmge ve Sembol”. Uluslararası Mevlânâ Sempozyumu Bildiriler 2. Ed. Mahmut Erol Kılıç vd. 2/ 621-632. İstanbul: Motto Project Yayını 2010.
• Öngören, Reşat. “Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî”. TDV. 15.10.2025. https://islamansiklopedisi.org.tr/mevlana-celaleddin-i-rumi
• Sübhânî, Tevfîk. “Dîvân-i Şems-i Tebrîzî”. çev. Çetin Kaska. Selçuklu Medeniyeti Araştırmaları Dergisi 4 (Aralık2019), 225-230.