BRİTANYA HİNDİSTANI’NDA DİYOBENDÎ HAREKETİ VE OKULU: DİYOBEND MEDRESESİ

Yıl 2025, Cilt: 12 Sayı: 17, 139 - 174, 01.01.2026

Çevirmen: Mustafa Safa

Öz

Bu tercüme, Barbara Daly Metcalf’ın "Islamic Revival in British India: Deoband, 1860–1900" adlı eserinin “The Deobandi Movement and School” başlıklı bölümünün “The Madrasah at Deoband” alt başlıklı kısmının (s. 87–137) İngilizceden Türkçeye çevirisidir. Tercüme edilen bu metinde, Britanya Hindistanı’nda 1867 yılında kurulan ve sömürge yönetimi altında İslami bir diriliş hareketi başlatan Deoband Medresesi'nin kurumsal ve pedagojik yapısı detaylı bir biçimde ele alınmaktadır. Ulemanın, 1857 İsyanı'nın ardından İngilizlere karşı askerî mücadeleden vazgeçerek, halk bağışlarına dayalı ve devlet desteğinden bağımsız yeni bir eğitim kurumunu nasıl oluşturduğu; bu eğitim kurumunda 1860'tan 1900 yılına kadar geçen kırk yıllık süreçte müfredatla ilgili ne tür değişim ve dönüşümlerin yaşandığı ayrıntılı bir şekilde anlatılmaktadır. Medrese müfredatının; profesyonel kadro, merkezi idare, sınav sistemi ve kütüphane gibi unsurlar bakımından Britanya bürokratik örgütlenmesini örnek alırken, içerik açısından geleneksel mekteplerden ayrıldığı; eğitim müfredatının temel odağında aklî ilimlere mesafeli bir duruşun bulunduğu, doğru İslam düşünce ve uygulamalarını halka yaymak amacıyla Hadis ve Fıkıh ilimlerine güçlü bir yönelimin olduğu ifade edilmektedir. Sömürge dönemi Hindistanı’ndaki Müslüman topluluklar alanında uzman olan tarihçi yazar, Diyobendi Medresesi'nin kuruluşuyla birlikte geçen kırk yıllık süreçte bu kurumun ve onu izleyen medreselerin Hint Alt Kıtası'nda geniş bir coğrafyaya nasıl yayıldığını da ayrıntılı olarak ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

Britanya , Hindistan , Diyobend Kasabası , Diyobendî Hareketi , Diyobendî Medresesi , Eğitim

The Deobandi Movement and School in British India: Deobandi Madrasah

Öz

This translation is from English into Turkish of the section titled “The Madrasah at Deoband” (pp. 87–137) in Barbara Daly Metcalf’s work Islamic Revival in British India: Deoband, 1860–1900. In the translated text, the institutional and pedagogical structure of the Deoband Madrasah—founded in 1867 in British India and initiating an Islamic revival movement under colonial rule—is examined in detail. It describes in depth how, after the 1857 Rebellion, the ‘ulama abandoned military struggle against the British and instead established a new educational institution based on public donations and independent of state support; and what kinds of changes and transformations occurred in the curriculum during the forty-year period from 1860 to 1900. It is stated that, in terms of elements such as a professional staff, centralized administration, examination system, and library, the madrasah’s curriculum took British bureaucratic organization as a model, while in terms of content it diverged from traditional maktabs; that at the core of the educational program lay a reserved attitude toward the rational sciences, and that there was a strong orientation toward the sciences of Hadith and Fiqh with the aim of disseminating correct Islamic thought and practices among the populace. The historian author, who is an expert on Muslim communities in colonial India, also sets out in detail how, over the forty-year period following the establishment of the Deobandi Madrasah, this institution and the madrasahs that followed it spread across a wide geography in the Indian Subcontinent.

Anahtar Kelimeler

Britain , India , Town of Deoband, , Deobandî Mouvement , Deobandî Madrassah, , The Education

Kaynakça

• Muhammad Qasim Nanautawi. Mubahisah-yi Shahjahanpir. Diyobend, n.d.
• ---. Tuhfah-yi Lahmiyyah. Diyobend, n.d.
• --- and Sayyid Ahmad Khan. Tasfiyatu’l-‘Aqa’id. Diyobend, n.d.
• Muhammad Rafi’, Hajji. Darw’l-‘Ulim Dé’éband ki Sair aur us ki Mukhtasar Tarikh. Delhi, 1335/1916-17.
• Muhammad Tayyib Qasimi. Azadi-yi Hindistan ka Khamosh Rahnuma. Diyobend, 1957.
• ---. Daru’l-Ulum Diyobend ki Sad Salah Zindagi. Diyobend, 1968.
• Muhammad Ya‘qub Nanautawi. Maktubat-i Ya‘qubi wa Bayaz-i Ya‘qubi. Thanabhawan, n.d.
• ---. Sawanih-i “Umri-yi Maulané Muhammad Qasim. Diyobend, n.d.
• Muhammad Zakariya. Tarikh-i Mazahir. Reprint. Saharanpur, 1392/1972-73.
• Muhyr'd-Din Khan Muradabadi. Tazkirah-yi 1312: Waqai-i Halat-i Madrasah-yi Islamiyyah-yi Déoband. Delhi, 1312/1894-5.
• Nadwatu’l-‘Ulama’. Dasturu’l-‘Amal. Lucknow, n.d.
• ---. Maqasid-i Nadwatu’l-‘Ulama’. Lucknow, n.d.
• ---. Ru-dad-i Salanah 1311-1313. Lucknow, 1893-1896.
• Nazar Ahmad, Hafiz. Jaizah-yi Madaris-i ‘Arabiyyah-yi Maghribi Pakistan. Lahore, 1972.
• Rahman ‘Ali. Tazkirah-yi Ulama-yi Hind. Translated by Muhammad Ayyub Qadiri. Karachi, 1964.
• Raşid Ahmad Gangohi. Fatawa-yi Raşidiyyah. Moradabad, 1906.
• Siddiq Hasan Khan. Tarjuman-i Wahhabiyyat. Agra, 1884.
• Salihah Abid Husain. Yadgar-i Hali. Delhi, 1955.
• Sanau'llah Amritsari, Abu’l-Wafa. Ahl-i Hadis ka Mazhab. Lahore, 1970.
• Yusuf Husain, ed. Selected Documents from the Aligarh Archives. New Delhi, 1967. (Urdu, Persian, and English.)
• Zafaru’d-Din Rizwi. Hayat-i A‘la Hazrat. Karachi, 1938.
• Zuhiru’l-Hasan Kasoli, ed. Arwah-i Salasah. 3rd ed. Saharanpur, 1370/1950-1.