Metaturizm: Sanal Gerçeklik Turlarıyla İnşa Edilen Seyahat Deneyimlerinin Psikolojik ve Sosyokültürel Etkileri

Öz

Bu çalışma, metaturizm kavramını ve sanal gerçeklik (SG) turlarının seyahat deneyimleri üzerindeki psikolojik ve sosyokültürel etkilerini incelemektedir. Metaturizm, fiziksel olarak seyahat etmeden sanal ortamlar aracılığıyla farklı destinasyonları deneyimleme imkânı sunan yeni bir turizm anlayışıdır. Bu bağlamda, SG teknolojileri, kullanıcılara etkileşimli ve sürükleyici deneyimler yaşatarak geleneksel turizm anlayışına alternatif bir bakış açısı getirmektedir. Çalışmada, metaturizmin ve SG turlarının bireylerin psikolojileri üzerindeki olumlu ve olumsuz etkileri ile toplumsal ve kültürel düzeydeki yansımaları literatür taraması ve mevcut araştırmalar ışığında değerlendirilmiştir. Bulgular, metaturizmin erişilebilirlik, maliyet avantajı ve yeni deneyimler sunma gibi potansiyel faydalarının yanı sıra, sosyal izolasyon, gerçeklikten kopma ve sanal bağımlılık gibi riskleri de beraberinde getirebileceğini göstermektedir. Sosyokültürel açıdan ise, kültürel mirasın korunması ve tanıtılmasına katkı sağlama potansiyeli bulunmakla birlikte, otantik deneyimlerin yerini alamayacağı ve kültürel etkileşimin sınırlı kalabileceği tartışılmaktadır. Sonuç olarak, metaturizm ve SG turlarının gelecekte turizm sektöründe önemli bir yer edineceği öngörülmekle birlikte, bu teknolojilerin bireysel ve toplumsal etkilerinin dikkatli bir şekilde değerlendirilmesi ve olası olumsuzlukların en aza indirilmesi için stratejiler geliştirilmesi gerektiği vurgulanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Metaturizm
• Sanal Gerçeklik
• Turizm
• Psikolojik Etkiler
• Sosyokültürel Etkiler.

Metatourism: The Psychological and Sociocultural Impacts of Travel Experiences Constructed Through Virtual Reality Tours

Öz

This study examines the concept of metatourism and the psychological and sociocultural impacts of virtual reality (VR) tours on travel experiences. Metatourism is a new tourism approach that offers the opportunity to experience different destinations through virtual environments without physical travel. In this context, VR technologies provide users with interactive and immersive experiences, offering an alternative perspective to traditional tourism. The study evaluates, through a literature review and existing research, both the positive and negative effects of metatourism and VR tours on individuals’ psychology, as well as their reflections on social and cultural levels. Findings show that while metatourism offers potential benefits such as accessibility, cost advantages, and new experiences, it may also bring risks such as social isolation, detachment from reality, and virtual addiction. From a sociocultural perspective, although it has the potential to contribute to the preservation and promotion of cultural heritage, it is debated that it cannot replace authentic experiences and that cultural interaction may remain limited. In conclusion, while metatourism and VR tours are predicted to hold an important place in the future of the tourism sector, the study emphasizes that the individual and societal impacts of these technologies should be carefully evaluated, and strategies should be developed to minimize possible negative outcomes.

Anahtar Kelimeler

• Metatourism
• Virtual Reality
• Tourism
• Psychological Impacts
• Sociocultural Impacts.

Kaynakça

1. Aboul-Yazeed, R. S., Darwish, A., & Hassanien, A. E. (2025). Flourish the mood: a systematic review on the impacts of metaverse on psychological and mental health. Frontiers in Virtual Reality, 6. https://doi.org/10.3389/frvir.2025.1429038
2. Aktaş, E., Taş, İ., & Kurgun, A. (2023). Turizm Sektöründe Metaverse’ün Geleceği: Araç mı, Amaç mı?. Uluslararası Güncel Turizm Araştırmaları Dergisi, 7(2), 143-152. https://doi.org/10.30625/ijctr.1389900
3. Arasa, D. (2022). [usa.inquirer.net/91663/metaverse-tourism] (Erişim Tarihi: 26.03.2025)
4. Atasoy, B., & Çavuş, Ş. (2023). Turizm Endüstrisi Açısından Sanal Gerçeklik Sistemleri Üzerine 25 Yıllık Bir Araştırma: Bilimsel Makalelerin İçerik Analizi. Turizm ve İşletme Bilimleri Dergisi, 12(1), 1-19.
5. Azadaliyev, S., & Demirkol, Ş. (2023). Turizm Sektöründe Artırılmış Gerçeklik ve Dijital Dönüşümün Değerlendirilmesi. TUCADE – Turizm Çalışmaları Dergisi, 5(1), 11-26.
6. Babur, Y. (2022). Metaverse Ağında Turizm Endüstrisinin Rolü. Turizm Ekonomi ve İşletme Araştırmaları Dergisi, 4(1), 91-101.
7. Boote, D. N., & Beile, P. (2005). Scholars before researchers: On the centrality of the dissertation literature review in research preparation. Educational researcher, 34(6), 3-15.
8. Buhalis, D., Lin, M. S., & Leung, D. (2022). Metaverse as a driver for customer experience and value co-creation: implications for hospitality and tourism management and marketing. International Journal of Contemporary Hospitality Management, 35(2), 701-716.

9. Büyükbaykal, C. I., & Sönmezer, Z. (2022). Metaverse ile Toplumsal Yaşam Arasındaki İlişki. Uluslararası Kültürel ve Sosyal Araştırmalar Dergisi (UKSAD), 8(1), 139-148.
10. Chakrabarti, S. (2025). Metaverse for mental health disorders: Opportunities and challenges. World Journal of Clinical Cases, 13(4), 97813. https://doi.org/10.12998/wjcc.v13.i4.97813
11. Çelik, G., Özdemir, G., & Saygılı, M. (2023). Metaverse Turizm Sektörü İçin Konforlu Bir Paralel Evren mi Yoksa Sadece Abartılan Bir Trend mi?. L. Altınay, O. M. Karatepe, & M. Tuna (Ed.), Daha İyi Bir Dünya İçin Turizm - Sayı 2 (ss. 135-147). University of South Florida M3 Publishing.
12. Çilesiz, E., & Aydın, N. (2022). Metaverse ve turizm: Kavramsal bir yaklaşım. Journal of academic tourism studies, 3(1), 32-44.
13. Demir, Ç. (2022). Metaverse Teknolojisinin Otel Sektörünün Geleceğine Etkileri Üzerine Bir İnceleme (An Investigation Into the Impact of Metaverse Technology on The Hotel Industry’s Future). Journal of Tourism & Gastronomy Studies, 10(1), 542-555.
14. Disegna, M., & Gola, M. (2021). Virtual reality tourism experiences: Addiction and isolation. Annals of Tourism Research, 90, 103272. https://doi.org/10.1016/j.annals.2021.103272
15. Ercan, F. (2022). Metaverse Teknolojisinin Gelecekte Turizm Sektörüne Olası Etkilerini Belirlemeye Yönelik Bir Araştırma. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(4), 1063-1092. https://doi.org/10.18037/ausbd.1225882
16. Go, H., & Kang, M. (2023). Metaverse tourism for sustainable tourism development: Tourism agenda 2030. Tourism Review, 78(2), 381-394.
17. Guttentag, D. A. (2010). Virtual reality: Applications and implications for tourism. Tourism management, 31(5), 637-651. https://doi.org/10.1016/j.tourman.2009.07.003
18. Gürsoy, D., Malodia, S., & Dhir, A. (2022). The metaverse in the hospitality and tourism industry: An overview of current trends and future research directions. Journal of Hospitality Marketing & Management, 31(5), 527-534.
19. Han, D. I., tom Dieck, M. C., & Jung, T. (2021). The impact of a 360° virtual tour on the reduction of psychological stress before a real visit. Current Psychology, 40(10), 5115–5127. https://doi.org/10.1007/s12144-020-01258-5
20. Inmor, S., Na-Nan, K., Phanniphong, K., Jaturat, N., & Hirnšal, M. (2025). Unveiling the metaverse: The mediating role of social interaction in enhancing tourism experiences. Journal of Open Innovation: Technology, Market, and Complexity, 11(1), 100461. https://doi.org/10.1016/j.joitmc.2024.100461
21. Shin, H., Lee, S., & Kim, J. (2021). A Study on the Causal Process of Virtual Reality Tourism and Its Effect on Subjective Well-Being. International Journal of Environmental Research and Public Health, 18(3), 1009. https:// doi.org/10.3390/ijerph18031009
22. Koo, C., Kwon, J., Chung, N., & Kim, J. (2023). Metaverse tourism: conceptual framework and research propositions. Current Issues in Tourism, 26(20), 3268-3274.
23. Kulakoğlu Dilek, N. (2022). Rekreasyon İşletmelerinde Kullanılan Sanal Gerçeklik Teknolojisine Yönelik Kullanıcıların Görüş ve Deneyimlerinin İncelenmesi. GSI Journals Seri A: Advancements in Tourism, Recreation and Sports Sciences, 5(2), 204-222.
24. Kutvan, R. (2021, 1 Kasım). Siber psikoloji ve sanal gerçeklik: Metaverse psikolojimizi nasıl etkiler?. Uplifers. Erişim adresi: https://www.uplifers.com/siber-psikoloji-ve-sanal-gerceklik-metaversepsikolojimizi-nasil-etkileyecek/
25. Özdemir, M. A. (2025). What is the Current Trajectory of Metaverse Tourism Research: A Bibliometric Overview. Journal of Recreation and Tourism Research, 12(1), 43-70.
26. Pajo, A. (2025). Turizm İşletmelerinde Metaverse Kullanımı ve Gelecekteki Kullanımına Yönelik Beklentiler. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 14(2), 793-812. https://doi.org/10.33206/mjss.1482223
27. Sánchez-Amboage, E., Crespo-Pereira, V., Membiela-Pollán, M., & Jesús Faustino, J. P. (2024). Tourism marketing in the metaverse: A systematic literature review, building blocks, and future research directions. Plos one, 19(5), e0300599.
28. Serçek, S., & Korkmaz, M. (2023). Turizm Sektöründe Metaverse’ün Kullanımına İlişkin Sistematik Bir Literatür Çalışması. Sosyal, Beşerî ve İdari Bilimler Dergisi, 6(5), 701-721. https://doi.org/10.26677/TR1010.2023.1228
29. Snyder, H. (2019). Literature review as a research methodology: An overview and guidelines. Journal of business research, 104, 333-339.
30. Tayyara, M., Sezerel, H., & Kama, S. (2022). Sanal Gerçeklik Kullanımı Deneyimi Etkiler mi? OMM Ziyaretçilerine Yönelik Bir Araştırma. Journal of Gastronomy, Hospitality and Travel, 5(4), 1398-1412.
31. Timur, B., & Köz, E. N. (2022). Turizmde Sanal Gerçeklik ve Artırılmış Gerçeklik Çalışmaları Üzerine Sistematik Bir Literatür Taraması. Turizm Akademik Dergisi, 9(1), 205-224.
32. Torraco, R. J. (2005). Writing integrative literature reviews: Guidelines and examples. Human resource development review, 4(3), 356-367.
33. Tussyadiah, I. P., Wang, D., Jung, T. H., & Tom Dieck, M. C. (2018). Virtual reality, presence, and attitude change: Empirical evidence from tourism. Tourism management, 66, 140-154.
34. Wang, Y., & Guo, R. (2025). How does the metaverse tourism experience form tourists’ happiness: A mixed-methods study. Journal of Vacation Marketing. Published online January 19, 2025. https://doi.org/10.1177/13567667241307958
35. Webster, J., & Watson, R. T. (2002). Analyzing the past to prepare for the future: Writing a literature review. MIS quarterly, xiii-xxiii.
36. Wei, W., Qi, R., & Zhang, L. (2023). Examining the influence of virtual reality tourism on consumers’ subjective well-being: A mixed-methods approach. Journal of Hospitality and Tourism Management, 55, 1-12. https://doi.org/10.1016/j.jhtm.2023.03.001
37. Wu, Q., Li, M. Q., & Wang, J. H. (2024). Behavioral Intentions in Metaverse Tourism: An Extended Technology Acceptance Model with Flow Theory. Information, 15(10), 632.
38. Yang, F. X., & Wang, Y. (2025). Rethinking metaverse tourism: a taxonomy and an agenda for future research. Journal of Hospitality & Tourism Research, 49(1), 3-12.
39. Yaralı, M. C., & Özçelik Baloğlu, Ö. (2023). Dijital Süreçlerin Doğal ve Kültürel Miras Turizminin Gelişimine Etkisi. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, 13(Özel Sayı), 100-119.
40. Yıldız, S. (2023). Metaverse ve Giyilebilir Teknolojilerin Macera Turizmine Yansıması: Metamacera Turizmi. International Journal of Commerce, Industry and Entrepreneurship Studies (Utisgad Journal), 3(1), 1-27.
41. Yuan, A., & Hong, J. (2024). Impacts of Virtual Reality on Tourism Experience and Behavioral Intentions: Moderating Role of Novelty Seeking. Journal of Hospitality & Tourism Research, 48(6). Published online May 11, 2023. https://doi.org/10.1177/10963480231171301
42. Yung, R., & Khoo-Lattimore, C. (2019). New realities: a systematic literature review on virtual reality and augmented reality in tourism research. Current issues in tourism, 22(17), 2056-2081. https://doi.org/10.1080/13683500.2017.1417359
43. Zhang, Y., Zhang, J., Li, Y., & Liu, Y. (2023). Psychological recovery effects of 3D virtual tourism with real scenes. Frontiers in Psychology, 14, 1128830.