Turist Rehberlerinin Yiyecek İçecek İşletmesi Seçimini Etkileyen Faktörler

Öz

Bu çalışma, turistik ürünün tamamlayıcı unsuru olan yiyecek-içecek işletmelerinin seçim sürecinde stratejik bir karar verici konumunda bulunan turist rehberlerinin, tercihlerini etkileyen faktörleri Batı Karadeniz destinasyonu özelinde incelemeyi amaçlamaktadır. Nitel araştırma yöntemlerinin benimsendiği çalışmada, yoğunluk ve kartopu örnekleme teknikleriyle belirlenen 13 profesyonel turist rehberi ile gerçekleştirilen görüşmelerden elde edilen veriler, tematik analiz yöntemiyle değerlendirilmiştir. Araştırma bulguları, rehberlerin işletme seçiminde gastronomik haz ve lezzet unsurlarından ziyade; gıda güvenliği, genel hijyen ve fiziksel erişilebilirlik (otopark ve yürüme mesafesi) gibi operasyonel risk faktörlerine öncelik verdiklerini ortaya koymaktadır. Ayrıca rehberlerin, turistlere otantik bir deneyim sunma amacıyla yerel işletmeleri tercih etmelerine rağmen, iletişim süreçlerinde ve hizmet standartlarında kurumsal bir şeffaflık arayışında oldukları ve gastronomi deneyiminde koruyucu bir liderlik rolü üstlendikleri sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Turist Rehberleri
• Yiyecek-İçecek İşletmeleri
• Seçim Kriterleri

Etik Beyan

Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi İnsan Araştırmaları Etik Kurulu tarafından 24.02.2025 tarihli ve 568151 protokol numarası ile etik açıdan uygun bulunmuştur

Factors Affecting Tourist Guides’ Selection of Food and Beverage Establishments

Öz

This study aims to examine the factors influencing the preferences of tourist guides, who occupy a strategic decision-making position in the selection process of food and beverage establishments—a complementary element of the tourism product—specific to the Western Black Sea destination. Adopting qualitative research methods, the study evaluated data obtained from interviews with 13 professional tourist guides, selected using intensity and snowball sampling techniques, through thematic analysis. The findings reveal that, regarding establishment selection, guides prioritize operational risk factors such as food safety, general hygiene, and physical accessibility (parking availability and walking distance) over gastronomic pleasure and taste elements. Furthermore, the study concludes that while guides prefer local establishments to provide tourists with an authentic experience, they simultaneously seek corporate-level transparency in communication processes and service standards, thereby assuming a protective leadership role within the gastronomic experience

Anahtar Kelimeler

• Tourist Guides
• Food and Beverage Establishment
• Selection Criteria

Etik Beyan

It has been deemed ethically acceptable by the Human Research Ethics Committee of Zonguldak Bülent Ecevit University with protocol number 568151 dated 24 February 2025.

Kaynakça

1. Açıksöz, S., Bollukcu, P., & Cengiz Gökçe, G. (2017). Amasra-Ahatlar köyü için ekoturizme ilişkin öneriler. Bartın Orman Fakültesi Dergisi, 19(2), 40-49.
2. Akay, B., & Özöğütçü, B. (2018). Turist rehberlerinin turlarda gastronomiyi kullanmaları üzerine bir araştırma. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 6(3), 143-153
3. Akkuş, Ç. (2019). Restoran atmosferi algısının sosyal medya paylaşımlarına etkisi: bir temalı restoran örneği. Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi, 8(1), 628-642
4. Albayrak, A. (2014). Müşterilerin restoran seçimlerini etkileyen faktörler: İstanbul örneği. Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi, 25(2), 190-201
5. Albuz, N. (2022). TR 81 Bölgesinde Kültürel Miras ve Doğal Güzellikler Eşliğinde Tren Turizmi Rotası. Sosyal Beşeri ve İdari Bilimler Dergisi, 5(10), 1345-1370
6. Albuz, N., Çakmak, T.F., Eren. A., Tekin, Ö., & Yeşildağ, G. (2018). Turist Rehberliğine Giriş, Ankara: Detay Yayıncılık
7. Ap, J., & Wong, K. K. (2001). Case study on tour guiding: Professionalism, issues and problems. Tourism Management, 22(5), 551-563.
8. Arıker, Ç. (2012). Tüketicilerin restoran seçiminde kullandıkları seçim kriterleri ile demografik özellikleri arasındaki ilişki. Öneri Dergisi, 10(38), 11-31.

9. Ayaz, N., Apak Ö. C., & Batı, T. (2016). Yöneticilerin kültür turizmi algısı: Safranbolu destinasyonu örneği. Uluslararası Türk Dünyası Turizm Araştırmaları Dergisi, 1(2):84-96
10. Başoda, A., Aylan, S., Kılıçhan, R., & Acar, Y. (2018). Gastronomi uzmanlığı, turları ve rehberliği: kavramsal bir çerçeve. Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 11(3), 1809-1926.
11. Biernacki, P., & Waldorf, D. (1981). Snowball sampling: Problems and techniques of chain referral sampling. Sociological Methods & Research, 10(2), 141–163.
12. Björk, P., & Kauppinen-Räisänen, H. (2016). Local food: A source for destination attraction. International Journal of Contemporary Hospitality Management, 28(1), 177-194.
13. Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77-101.
14. Cankül, D., Kaya, S., & Cankül, I. (2021). Turist rehberlerinin deneyimleri çerçevesinde turistlerin restoran seçiminde göz önünde bulundurduğu kriterler. Akademik Matubat, 5(2): 45-60
15. Creswell, J. W., & Poth, C. N. (2018). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches. America: Sage Publications.
16. Coğrafya Harita (2025). Karadeniz Bölgesi ve Alt Bölümleri Haritası [http://cografyaharita.com/haritalarim/4mkaradeniz-bolgesinin-bolumleri-haritasi.png] (Erişim Tarihi: 30.10.2025)
17. Cohen, E. (1985). The tourist guide: The origins, structure and dynamics of a role. Annals of Tourism Research, 12(1), 5-29.
18. Cohen, E., & Avieli, N. (2004). Food in tourism: Attraction and impediment. Annals of Tourism Research, 31(4), 755-778.
19. Çakmak, T. F. (2021). Zonguldak ilinin endüstriyel miras turizmi üzerine bir tur rotası. Turist Rehberliği Nitel Araştırmalar Dergisi, 2(2): 150-161
20. Duarte Alonso, A., O’neill, M., Liu, Y., & O’shea, M. (2013). Factors Driving Consumer Restaurant Choice: An Exploratory Study From the Southeastern United States. Journal of Hospitality Marketing & Management, 22(5), 547–567.
21. Efendi, M., & Atay, H. (2020). Turist rehberlerinin gözlemlerinden turistlerin gastronomik tercihlerinin saptanması, Türk Turizm Araştırmaları Dergisi, 4(1), 567-579.
22. Göktaş,L. S., & Kızılırmak, İ.(2017). Bolu Yedigöller Milli Parkı’nın glamping turizmi potansiyeli açısından değerlendirilmesi, Türk Turizm Araştırmaları Dergisi, 1(4),43-51.
23. Jolly Tur, (2025). [https://www.jollytur.com/bati-karadeniz-turlari] (Erişim Tarihi: 06.10.2025)
24. Karaca, Ç. K., & Köroğlu, Ö. (2018). Restoran atmosferinin tekrar ziyaret niyeti etkisi: akış deneyiminin aracılık rolü. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi 6(15): 776-797
25. Kale, E., & Güner H. (2025). Etnik restoranların tercih edilmesinde etkili olan faktörlerin belirlenmesi: gıda neofilisinin düzenleyici rolü, Aydın Gastronomy, 9(1): 27-41
26. Kızılcık, O., & Akyürek, S. (2021). Yeşil restoranlarda hizmet alan müşterilerin memnuniyet ve şikâyetlerinin incelenmesi: Akdeniz ülkelerinden örnekler, Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 24(46-1), 1415-1431
27. MacCannell, D. (1973). Staged authenticity: Arrangements of social space in tourist settings. American Journal of Sociology, 79(3), 589-603.
28. Merriam, S. B. (2009). Qualitative research: A guide to design and implementation. San Francisco, CA: Jossey-Bass.
29. Nield, K. Kocak, M., & LeGrys, G. (2000). The role of food service in tourist satisfaction, International Journal of Hospitality Management, 19(4), 375-384
30. Patterson, L.R. (2006). Growing older: Tourism and leisure behaviour of older adults. Oksfordshire, UK, Cambridge: CABİ.
31. Pilge, C., Okat, Ç., & Geçgin E. (2025). Fiziksel kanıtların ve gastronomik lezzetlerin müşteri memnuniyetine etkisi: Van ili örneği. Journal of Silk Road Tourism Research, 5(1), 56-68
32. Ritzer, George. (1996). The McDonaldization of society : an investigation into the changing character of contemporary social life. Thousand Oaks, Calif. :Pine Forge Press
33. Patton, M. Q. (2005). Qualitative Research. New York: John Wiley & Sons, Ltd
34. Pronto Tur, (2025). [https://www.prontotour.com/Bati-Karadeniz-Turlari] (Erişim Tarihi: 06.10.2025)
35. Sandıkcı, M., & Albayrak, A. N. (2024). Turizm rehberliği bölümlerinin müfredatlarında yer alan gastronomi ile ilgili derslerin incelenmesi. Turist Rehberliği Dergisi, 7(1), 34-52.
36. Şencan, H. (2005). Sosyal ve davranışsal ölçümlerde güvenilirlik ve geçerlilik. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
37. Tatilbudur, (2025). [https://www.tatilbudur.com/kultur-turlari/bati-karadeniz-turlari] (Erişim Tarihi: 06.10.2025)
38. Tatilsepeti, (2025). [https://www.tatilsepeti.com/bati-karadeniz-turlari] (Erişim Tarihi: 06.10.2025)
39. Üzüm, Ş.N., & Temeloğlu, E. (2021). Tüketicilerin restoran seçim ölçütleri üzerine bibliyografik bir değerlendirme. Journal of Academic Tourism Studies, 2(2), 103-108
40. Ünal, S., Akkuş, G., & Akkuş, Ç. (2014). Yiyecek içecek işletmelerinde atmosfer, duygu, memnuniyet ve davranışsal sadakat ilişkisi, Gazi Üniversitesi Turizm Fakültesi Dergisi 1 (2014), 23-49
41. Ürekli, H., & Çelik, S. (2024). Gastronomi rotalarının belirlenmesinde turist rehberlerinin bilgi düzeyleri ve önerileri üzerine bir araştırma. Turist Rehberliği Dergisi, 7(1), 53-70.
42. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2018). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (11. baskı). Ankara: Seçkin Yayıncılık.
43. Yurt, İ., Bayraklı, B., & Özengi, M. (2024). Gastronomi turizminin sürdürülebilirliğinde turist rehberlerinin rolü. Journal of Academic Tourism Studies, 5(1): 61-78.