Reality And Related Concepts In Criminal Procedural Law: A Theoretıcal Analysis In The Light Of Truth Theories

Yıl 2026, Cilt: 30 Sayı: 1, 327 - 392, 27.01.2026

Özgür Taşdemir

https://doi.org/10.34246/ahbvuhfd.1755041

Öz

This study examines the concept of “truth” in criminal procedural law through the lens of philosophical This study examines the concept of “truth” in criminal procedural law through the lens of philosophical theories of reality and truth. It explores the conceptual distinctions between “truth,” “material truth,” “fact,” and “event” as used in law and philosophy, providing a comprehensive framework. The research analyses the differences between factual and legal truths sought in criminal trials and explains how judicial truth emerges from their intersection. Major philosophical approaches—correspondence, coherence, pragmatic, and deflationist theories—are discussed in relation to evidence assessment and judicial reasoning. The study also considers the implications of semantic theories of truth in legal language and the role of verificationism in determining evidentiary standards. Debates on objectivity and subjectivity in law and the construction of judicial truth are addressed, highlighting the interweaving of normative and factual elements. Ultimately, the study emphasizes that criminal adjudication aims not at absolute truth but at a relative material truth, with ethical considerations, procedural safeguards, and epistemic virtues being essential to achieving justice.

Anahtar Kelimeler

Reality , Material Truth , Formal Truth , Judicial Truth , Theories of Truth

Ceza Muhakemesi Hukukunda Gerçeklik ve İlişkili Kavramlar: Doğruluk Teorileri Işığında Kuramsal Bir İnceleme

Öz

Bu çalışma, ceza yargılaması hukukunda gerçeğin ne anlama geldiğini felsefi gerçeklik ve doğruluk teorileri ışığında irdelemektedir. “Gerçek”, “maddi gerçek”, “doğru”, “olgu” ve “olay” kavramlarının hukukta ve felsefede farklı kullanımlarını ele alarak kavramsal bir çerçeve sunar. Ceza yargılamasında aranan maddi gerçeklik ve hukuksal gerçeklik arasındaki ayrımlar incelenmiş; yargısal kararların bu iki gerçeklik türünün kesişiminden nasıl doğduğu açıklanmıştır. Çalışma, uygunluk, tutarlılık, pragmatik ve deflasyonist doğruluk teorileri gibi temel felsefi yaklaşımları ele alarak, bunların delillerin değerlendirilmesi ve yargı kararlarının gerekçelendirilmesindeki işlevlerini tartışır. Ayrıca, semantik doğruluk kuramının hukuki dildeki yansımaları ve doğrulamacılık ilkesinin ceza yargılamasındaki kanıt standardı üzerindeki etkisi değerlendirilir. Hukukta nesnellik ve öznellik tartışmaları ile yargısal gerçekliğin inşa süreci, normatif ve olgusal unsurların birbirleriyle bağlantısı bağlamında analiz edilir. Sonuç olarak, ceza yargılamasının mutlak gerçek yerine nispi maddi gerçekliğe ulaşmayı hedeflediği; bu süreçte etik, usul kuralları ve epistemik erdemlerin adaletin tesisinde belirleyici olduğu vurgulanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Gerçeklik , Maddi Gerçeklik , Şekli Gerçeklik , Yargısal Gerçeklik , Doğruluk Teorileri

Kaynakça

• Allen, Ronald J. / Pardo, Michael S., "The Myth of the Law-Fact Distinction," Northwestern University Law Review, 2002, V. 97, N. 4, s. 1769-1808.
• Arıkan, Enin, “Robert Alexy’nin Doğruluk Argümanının Değerlendirilmesi”, Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2020, C. 28, S. 3, s. 1304-1341.
• Aytış, Aykut, “Tarski’nin Semantik Doğruluk Tanımı”, Beytulhikme Internationan Journal of Philosophy, 2021, V. 3, s. 1377-1407.
• Baç, Murat, Epistemoloji, Anadolu Üniversitesi Yayını No:2229, Eskişehir 2011, (Ed. Demet Taşdelen).
• Balo, Yusuf Solmaz/Çetintürk, Ekrem, “Amerika Birleşik Devletleri Ceza Hukuku Uygulamasında Savcı-Sanık Pazarlığı ve Türkiye’de Uygulanabilirliği”, AHBVÜHFD, 2013, C. 17, S. 2, s. 1243-1292.
• Bayles, Micheal D., “Hukuk Felsefesi Neye Dairdir? Hukuk Kuramları, Tanımları Kavramları Ya Da Kavrayışları Mı?”, İÜHFM, 2015, C. LXXIII, S. 2, s. 393-408, (Çev. Uğur Dinç).
• Beall, JC / Middleton, Ben, Truth The Basics, Routledge, 1st Edition, New York & London 2024.
• Bogucki, Olgierd, “Truth in Judicial Fact-Finding and Legal Interpretation”, International Journal for the Semiotics of Law - Revue Internationale de Sémiotique Juridique, 2023, V. 36, N. 2, s. 649–666.
• Bradley, Armour-Garb/ Woodbridge, James/Stoljar Daniel, "Deflationism About Truth." Stanford Encyclopedia of Philosophy, First published 1997; substantive revision 2021. https://plato.stanford.edu/entries/truth-deflationary/ Erişim Tarihi: 22.05.2025, (Ed. Edward N. Zalta).
• Canpolat, Can, “Ceza Muhakemesi Hukukunun Amacı, Objektif Gerçekliğin Keşfi Mi? Yargısal (Kazai) Bir Gerçeklik İnşa Etmek Mi?”, ERÜHFD, 2020, C. XV, S. 2, s. 451-499.
• Davidson, Donald, Truth, Language, and History, Philosophical Essays, Volume 5, Clarendon Press, Oxford 2005.
• Denkel, Arda, “Bilgi ve Nesne-II, Gerçeklik İçin Sınırlar”, Öncül Analitik Felsefe, 2021, (https://onculanalitikfelsefe.com/bilgi-ve-nesne-ii-gercekcilik-icin-sinirlar-arda-denkel/, Erişim Tarihi: 22.01.2025)
• Dias, R. W. M., “Autopoiesis and the Judicial Process" Rechtstheorie, 1980, V. 11, N. 3, s. 257-282.
• Doğan, Koray, Ceza Muhakemesinde Belirsizlik, Kuşkudan Sanık Yararlanır İlkesi, 3. Baskı, Seçkin, Ankara 2022.
• Doko, Enis, “Metafiziğin Temelleri, Analitik Metafiziğe Giriş”, 1. Baskı, Mona Araştırma, İstanbul 2020.
• Duff, Antony/ Farmer Lindsay/ Marshall Sandra/ Tadros Victor, The Trial on Trial: Volume: 3, Towards a Noarmative Theory of the Criminal Trial, 1st Edition, Hart Publishing, USA 2007.
• Fernandez, Joseph M., "An Exploration of the Meaning of Truth in Philosophy and Law," University of Notre Dame Australia Law Review, 2009, 11, s. 53-83.
• Foucault, Michel, Hapishanenin Doğuşu, Çev. Mehmet Ali Kılıçbay, 1. Bası, İmge Kitabevi, Ankara, Temmuz 1992.
• Gözler, Kemal, Hukuka Giriş, 16. Baskı, Ekin Y., Bursa 2019.
• Günday, Şeref, “Doğru ve Doğruluk Kuramları”, Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 2010, 2 (1-2), s. 187-195.
• Haack, Susan, Evidence Matters, Science, Proof, and Truth in the Law, 1st Edition, Cambridge, UK 2014.
• Haldar, Piyel, “The Evidencer’s Eye: Representations of Truth ın the Laws Of Evidence”, Law and Critique, 1991, V. 2, s. 171-189.
• Hillier, Tim/Dingwall Gavin, Criminal Justice and the Pursuit of Truth, 1st Edition, Briston University Press, UK 2021.
• Ho, H. L. A, Philosophy of Evidence Law: Justice in the Search for Truth, 1st Edition, Oxford University Press, UK 2008.
• Internet Encyclopedia of Philosophy, (n.d.). Truth. (https://iep.utm.edu/truth/ Erişim Tarihi: 06.04.2025)
• Jackson, J. D., “Law, Fact and Narrative Coherence: Deep Look at Court Adjudication” International Journal for the Semiotics of Law, 1990, V. 3, N. 1, s. 81-96.
• James, William, Hakikatin Anlamı, Türkiye İş Bankası Yayınları, İstanbul 2021, (Çeviren F. B. Aydar).
• Karakehya, Hakan, Ceza Muhakemesinde Maddi Gerçeğin Tespiti, 1. Baskı, Savaş, Ankara 2016.
• Kaufmann, Artuhur, “Analogy and 'The Nature of Things': A Contribution to the Theory of Types". (İngilizceye Çevirenler Ilmar Tammelo, Lyndall L. Tammelo, Anthony R. Blackshield ve Albert S. Foulkes), Journal of the Indian Law Institute, 1966, V. 8, N. 3, s. 358–401
• Kelep Pekmez, Tuba, Ceza Muhakemesinde Fiil, 1. Baskı, On iki Levha, İstanbul 2019.
• Kirkham, Richard L., Theories of Truth, A Critical Introduction, 1st Edition, MIT Press, USA 2001.
• Klami, Hannu Tapani/Sorvettula, Johanna/Hatakka Minna, "Evidence and Legal Reasoning: On the Intertwinement of the Probable and the Reasonable." Law and Philosophy, 1991, V. 10, N. 1, s. 73-108.
• Kubbealtı Lügatı, (https://lugatim.com Erişim Tarihi: 10.03.2024)
• Kunter Nurulllah, Muhakeme Dalı Olarak Ceza Muhakemesi Hukuku, 6.Baskı, Fakülteler Matbaası, İstanbul 1978.
• Küçüktaşdemir, Özgür, “Mitolojide Adalet İmgeleri”, ViraVerita, 2017, S. 5, s. 87-132.
• Lynch, M. P. (ed.), “Truth”, Stanford Encyclopedia of Philosophy, (https://plato.stanford.edu/entries/truth/ Erişim Tarihi 31.05.2024.)
• MacCormick, D.N., “The Coherence of a Case and the Reasonableness of Doubt”, The Liverpool Law Review, 1980, 2, s. 45-50.
• Nicolson, Donald, “Truth, Reason and Justice: Epistemology and Politics in Evidence Discourse”, The Modern Law Review, 1994, V. 57, N. 5, s. 726-744.
• Searle John, Toplumsal Gerçekliğin İnşası, 1. Baskı, Litera Yayıncılık, İstanbul, 2005, (Çevirenler: Muhittin Macit-Fcmıh Özpilavcı)
• Selçuk, Sami, Suç Yargılama Süreci Hukuku Dogmatiği ve/ya Grameri, 1. Baskı, İmge Kitabevi, Ankara 2022.
• Siltala, Raimo, Law, Truth, and Reason, A Treatise on Legal Argumentation, 1st Edition, Springer, London 2011.
• Stanford Encyclopedia of Philosophy. (n.d.). Pragmatic theories of truth (https://plato.stanford.edu/entries/truth-pragmatic/ Erişim Tarihi: 06.04.2025.
• Summers, Robert, “Formal Legal Truth and Substantive Truth in Judicial Fact-Finding: Their Justified Divergence in Some Particular Cases”, Law and Philosophy, 1999, V. 18, N. 5, s. 497-511.
• Tanrıver, Süha, Yargı Teşkilatı ve Görevliler, 1. Baskı, Yetkin Yayınları, Ankara 2022.
• Taşdemir, Özgür, “Ceza Yargılamasına Epistemoloji Penceresinden Bir Bakış: Maddi Gerçeğin Keşfi ve Geçmişin Yeniden İnşası”, HFSA 30, 2022, İstanbul, s. 384-394.
• Tepe, Harun, “Doğruluk Üzerine Kavramsal Bir Çözümleme”, Çağdaş Epistemolojiye Giriş, İnsan Yayınları, İstanbul, 2011, s. 215-219, (Hazırlayan: Nebi Mehdiyev).
• Türk Dil Kurumu Sözlüğü, (https://sozluk.gov.tr/ Erişim Tarihi: 20.03.2024)
• Twinning, William, Rethinking Evidence, Explatory Essays, 2nd Edition, Cambridge, UK 2006.
• Uzun, Ertuğrul, “Hukuku Anlatı Olarak Görmek, Hukukta Anlatıyı Görmek”, Hukukta Anlatı, Hukukun Anlatısı, Seçkin, 1. Baskı, Ankara 2021, s. 25-40, (Editörler: Uygur, Gülriz/İspir, Zeynep)
• Uzun, Ertuğrul, “İngiliz Analitik Hukuk Teorisi ve John Austin”, Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2003, C. 3, S. 2, s. 1-24.
• Uzun, Ertuğrul, Hukuk Metodolojisinin Sorunları, 1. Baskı, Nora Kitap, İstanbul 2016.
• Viola, Fancesco, “The Judicial Truth”, Persona y Derecho, 1995, V. 32, s. 249-266.
• Walker, Ralph, “The Coherence Theory of Truth”, The Oxford Handbook of Truth, Oxford U.P, 1st Edition, UK 2018, s. 219-237, (Ed. Michael Ganzberg).
• Worley, S., “Truth, Theories of”, In The Encyclopedia of Clinical Psychology, Wiley, 1st Edition, USA, 2015, (Eds. R.L. Cautin and S.O. Lilienfeld).
• Yenisey, Feridun/Nuhoğlu, Ayşe, Ceza Muhakemesi Hukuku, 5. Baskı, Seçkin, Ankara 2017.