Anayasa Mahkemesinin Bireysel Başvuru Kararlarında Giderim Türleri

Legal remedy consists of two elements in human rights law: procedural and substantive. The procedural element concerns the availability of remedies against an alleged violation while the substantive element refers to the reparation that the victim obtains as a result of pursuing those remedies. Such remedies are referred to as reparation or redress. Pursuant Law No. 6216, if the Constitutional Court concludes that there has been a violation as a result of an individual application, it may order three types of reparation: renewal of the trial, compensation, and other reparations necessary to eliminate the violation and its consequences. Renewal of the trial differs from retrial in some respects. The most important differences are that the renewal of the trial decision is not subject to acceptance and that the relevant court is obliged to take the action or measure specified by the Court. The Court may award both pecuniary and non-pecuniary damages. The Court has awarded pecuniary damages in a very limited number of judgments; it awards non-pecuniary damages more frequently, but the amount of compensation is symbolic. Other remedies necessary to eliminate the violation and its consequences are quite broad and are not numerus clausus. To date, the Court has ordered the redresses of finding a violation, enforcement of the judicial decision, re-investigation, call to the Grand National Assembly of Türkiye, non-deportation, referral for necessary action, and release.

İnsan hakları hukukunda çatı bir kavram olan hukuki çare usuli ve maddi olmak üzere iki unsurdan meydana gelir. Usuli unsur mağdurun ihlal iddiasına karşı başvuru yollarının varlığına ilişkindir. Maddi unsur ise mağdurun yaptığı başvurular neticesinde elde edeceği telafidir. Söz konusu telafi yolları onarım ya da giderim olarak isimlendirilir. 6216 sa. Kanun’a göre Anayasa Mahkemesi bir bireysel başvuru neticesinde ihlal olduğu sonucuna varırsa üç tür giderim yoluna karar verebilir: Yeniden yargılama, tazminat ve ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için gereken diğer giderim yolları. Yeniden yargılama, yargılamanın yenilenmesi ile bazı farklılık gösterir. Bu farklılıkların en önemlileri yeniden yargılama kararının kabule bağlı olmaması ve ilgili mahkemenin Mahkeme tarafından belirtilen işlem ya da eylemi yapmakla yükümlü olmasıdır. Mahkeme maddi ve manevi tazminat kararı verebilir. Mahkeme maddi tazminat giderim yoluna oldukça az sayıda kararda başvurmuştur; manevi tazminat giderim yoluna daha sık başvursa da tazminat miktarını sembolik nitelikte tutmaktadır. Üçüncü ve son giderim yolu olan ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yapılması gerekenlere hükmetme yetkisi oldukça geniştir ve numerus clausus değildir. Anayasa Mahkemesi şimdiye kadar bu düzenleme kapsamında ihlalin tespiti, yargı kararının icra edilmesi, yeniden soruşturma, TBMM’ye çağrı, sınır dışı edilmeme, gereği için gönderme ve serbest bırakılma giderim yollarına başvurmuştur.