İrtifak Kavramının İdare Hukukundaki Dönüşümü

Çalışmada irtifak kavramı, medeni hukuktaki bir hak olarak incelenmiş ve idare hukukundaki kökenine inilmiştir. İrtifak, medeni hukukta mülkiyet hakkının sınırlanmasını sağlayan bir hak türüdür. Temel düzenleme yeri Türk Medeni Kanunu’dur. İrtifak kavramı hem kelime kökeni bakımından hem de hukuk alanındaki kullanımı bakımından özel bir kavramdır. İdare hukukunda ise idarenin bir aracı olarak medeni hukuktan daha geniş bir kapsamı bulunmaktadır. İdare hukukunda idari irtifak kavramı, sadece taşınmazlar için kurulan bir hak türü değil, aynı zamanda kamu hukukundan kaynaklanan sınırlayıcı tedbirlerin ortak ismidir. Ancak idari irtifak kavramı hakkında çeşitli tartışmalar bulunmaktadır. Günümüzdeki uygulaması ve kapsamı kanunlarda açıkça tespit edilmemiştir. Bu bakımdan irtifak kavramının medeni hukuktan idare hukukuna geçişi ve idare hukuku içerisindeki dönüşümü açıklanmaya çalışılmıştır. İrtifak kavramının Türk idare hukukundaki durumunu anlamak için konuyla ilgili Fransız idare hukukundaki gelişmelere göz atmak gerekmektedir. Nitekim idari irtifak kavramı bu hukuk sisteminde doğmuş ve gelişmiştir. Türk idare hukuku, Fransız idare hukukundaki idari irtifak kavramını belirli yönlerden örnek almıştır. Ancak bir süre sonra kavram, kanuni düzenlemelerle karmaşık bir hale gelmiştir. Dolayısıyla Türk hukukunda özellikle 1961 Anayasası’nın getirdiği düzen ele alınmıştır. 1961 Anayasası’nın yürürlüğe girmesi, anayasal tarihimizde olduğu kadar çalışma özelinde de önemli bir eşiktir. Nitekim Türk hukukunda idari irtifak kavramı anayasa metnine ilk defa 1961 Anayasası ile girmiştir. 1961 Anayasası’nın getirdiği kavram 1982 Anayasası’nda yeri ve kapsamı değiştirilmeden kullanılmıştır. Anayasa’daki kısa düzenlemeden başka kamulaştırma ve imar mevzuatı ile ve diğer bazı özel kanunlarda idari irtifakların uygulamasıyla ilgili düzenlemeler yer almaktadır. Bu bakımdan irtifak kavramı uygulamada sıklıkla kamulaştırma usulüyle işletilen bir yoldur.

This study examines the concept of easement as a right in civil law. Its origins in administrative law are also investigated. In civil law, an easement is a right that restricts property rights. Its regulation is found in the Turkish Civil Code. Easement is a special concept both as a word and as a legal term. In administrative law, it has a broader scope than in civil law. The concept of administrative easement is not only a right but also a common name for restrictive measures originating from public law. However, there are debates surrounding administrative easements. Its current application and scope are not clearly defined in the laws. Therefore, this study attempts to explain the concept’'s transformation in civil law and its evolution in administrative law. To understand the status of the easement concept in Turkish law, it is necessary to examine French administrative law. Turkish administrative law has adopted the concept of administrative easement from French administrative law in certain aspects. However, over time, the concept has become complex due to legal regulations. Therefore, the regulations introduced by the 1961 Constitution are particularly considered in Turkish law. The entry into force of the 1961 Constitution is a significant milestone in our constitutional history particularly in this field. Indeed, the concept of administrative easement was first introduced into the constitutional text with the 1961 Constitution. The concept introduced by the 1961 Constitution was used in the 1982 Constitution without any changes to its place or scope. Besides the brief provision in the Constitution, regulations concerning the application of administrative easements are found in the Expropriation Law, the Zoning Law, and some other special laws. In this respect, the concept of easement is frequently implemented through expropriation procedures in practice.