GERÇEK OLMAYAN VEKÂLETSİZ İŞ GÖRMENİN SİSTEMATİK AÇIDAN BORÇLAR KANUNUNDAKİ YERİ VE 2020 İSVİÇRE BORÇLAR KANUNU TASARISI’NDAKİ DURUM

Vekâletsiz iş görme Türk Borçlar Kanunu’nun “Özel Borç İlişkileri” başlıklı İkinci Kısmı’nda düzenlenmiştir (m. 526-531). Vekâletsiz iş görme, “gerçek” ve “gerçek olmayan” vekaletsiz iş görme olmak üzere ikiye ayrılmaktadır. İş sahibinin menfaatlerine ve farazi iradesine uygun olarak yapılan iş, gerçek vekâletsiz iş görmedir. Buna ek olarak, yapılan iş, iş sahibinin yasaklarına aykırı olmamalıdır. İş görenin bir başkasının işini hukuka aykırı ve kötüniyetli olarak kendi menfaatine görmesi ise gerçek olmayan vekâletsiz iş görmedir. Gerçek vekâletsiz iş görme, sözleşme (vekâlet) benzeri, gerçek olmayan vekâletsiz iş görme ise haksız fiil benzeri bir durum olarak iş görenin sorumluluğuna yol açmaktadır. Başlı başına bir borç kaynağı olan gerçek olmayan vekâletsiz iş görmenin, gerçek vekâletsiz iş görme ile birlikte, Türk Borçlar Kanunu’nun Genel Hükümler’i arasında (hatta haksız fiilden hemen sonra) düzenlenmesi gerekirken, özel borç ilişkilerini düzenleyen İkinci Kısmı’nda yer alması uygun değildir. 2020 İsviçre Borçlar Hukuku Tasarısı’nda gerçek olmayan vekâletsiz iş görmeye ilişkin düzenlemeler genel hükümler arasında yapılmıştır. Fakat Tasarı’nın bu husustaki sistematiğine yöneltilebilecek birçok eleştiri de mevcuttur.

Agency without authority is regulated in the Second Division Turkish Code of Obligations, entitled “The Specific Contractual Relations” (pp. 526-531). Agency without authority is classified as “real” and “unreal”. The business conducted in accordance with the owner’s interests and presumed intentions is considered real agency without authority. In addition to this, the conducted business shall not be contrary to the prohibitions of the principal. If the agent conducts the business of the principal unjustly and maliciously on his own interests, there is unreal agency without authority. The liability of the agent in real agency without authority bases on quasi-contract. On the contrary, the agent in unreal agency without authority is liable on the grounds of quasi-tort to the principal for his agency activities. It would have been more appropriate to handle the unreal agency without authority by itself as a source of obligation in the First Division of the Turkish Code of Obligations, entitled “General Provisions” (further after act of unjustice). Unreal acting without authority is regulated in the general division in 2020 Switzerland Draft of Obligations. But there are many of critics can directed against this systematic of the Draft.