An Examination of the Experiences During the February 28 Process in the Context of Political Psychology and Trauma

Yıl 2025, Cilt: 27 Sayı: 3, 1025 - 1048, 18.12.2025

Ahmet Özkan , Burak Özer

https://doi.org/10.26745/ahbvuibfd.1665725

Öz

This article examines the 28th February process from a political psychology perspective, analyzing the concepts of collective and selected trauma. The aim of the study is to reveal the traumatic effects of the 28th February on Turkish society and discuss how this process can be evaluated in the context of collective trauma and selected trauma. The article addresses the psychological effects experienced by the victims of the period and the place of the event in collective memory within the framework of trauma psychology. By analyzing sources such as parliamentary speeches, statements by then-Prime Minister Recep Tayyip Erdoğan, and newspaper articles, the collective trauma and selected trauma dimensions of the 28th February are revealed. The findings show that this process was not only a political crisis but also a trauma that left deep psychological marks on society. Specifically, the sense of victimhood is highlighted as creating a lasting traumatic memory among certain social groups. It is emphasized that this traumatic memory evolved from selected trauma to victory by the political power.

Anahtar Kelimeler

28 February , Erbakan , Political Psychology , Turkish Political Life , Social Trauma

Politik Psikoloji ve Travma Bağlamında 28 Şubat Sürecinde Yaşananlar Üzerine Bir İnceleme

Öz

Bu makale, 28 Şubat sürecini politik psikoloji perspektifinden inceleyerek toplumsal ve seçilmiş travma kavramlarını analiz etmektedir. Çalışmanın amacı, 28 Şubat'ın Türkiye toplumu üzerinde bıraktığı travmatik etkileri ortaya koymak ve bu sürecin toplumsal travma ile seçilmiş travma bağlamında nasıl değerlendirilebileceğini tartışmaktır. Makalede, dönemin mağdurlarının yaşadığı psikolojik etkiler ve olayın toplumsal bellekteki yeri, travma psikolojisi bağlamında ele alınmıştır. Meclis konuşmaları, dönemin Başbakanı Recep Tayyip Erdoğan'ın açıklamaları ve gazete haberleri gibi kaynaklar incelenerek, 28 Şubat'ın toplumsal travma ve seçilmiş travma boyutları ortaya konmuştur. Bulgular, bu sürecin yalnızca siyasi bir kriz değil, aynı zamanda toplumda derin psikolojik izler bırakmış bir travma olduğunu göstermektedir. Özellikle mağduriyet duygusunun, belirli toplumsal gruplar arasında kalıcı bir travmatik hafıza oluşturduğuna işaret edilmiştir. Bu travmatik hafızanın, siyasal iktidar tarafından seçilmiş travmadan zafere doğru evrildiği vurgulanmıştır. Bu çalışma, 28 Şubat sürecinin politik psikoloji açısından önemli bir vaka analizi sunduğunu ve toplumsal travma ile seçilmiş travma arasındaki etkileşimi anlamada kritik bir katkı sağladığını ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

28 Şubat , Politik Psikoloji , Türk Siyasal Hayatı , Toplumsal ve Seçilmiş Travma

Kaynakça

• Akgün, B. & Çelik, M. (2020). TBMM'nin XVIII. Dönemi, Yüzüncü Yılında TBMM Oluşumu, Çalışma Şartları ve İşlevleri. (Ed. Y. Tekin). (Cilt 2, s. 613-644). Ankara: TBMM Yayınları.
• Akın, Ş. (2016). Darbeler ve Batı Medyası: 28 Şubat Darbesi Üzerinden Bir Analiz. Liberal Düşünce Dergisi, Yıl: 21, Sayı: 84, Güz 2016, ss. 35-56.
• Aktay, Y. (2008). European Values and the Muslim World: Turkish Cases at the Eurupean Court of Human Rights, Global Change Peace & Securiy, s. 99-108.
• Alexander, J. (2004). Toward a Theory of Cultural Trauma, Cultural Trauma and Colletive Identity. (Ed. J. Alexander, R. Eyerman, B. Gıesen, N. Smelser ve P. Sztompka) (s. 1-30). London: University of California Press.
• Anadolu Ajansı (2013). 28 Şubat Davası Başladı. https://www.aa.com.tr/tr/turkiye/28-subat-davasi-basladi/221575, Erişim Tarihi: 15.12.2024.
• Ataay, F. (2020). 12 Eylül, Neoliberalizme Geçiş ve Seçimsiz Dönem, Yüzüncü Yılında TBMM Oluşumu, Çalışma Şartları ve İşlevleri. (Ed. Y. Tekin). (Cilt 2, s. 561-587). Ankara: TBMM Yayınları.
• Bakırcıoğlu, R. (2012). Ansiklopedik Eğitim ve Psikoloji Sözlüğü. Ankara: Anı Yayıncılık.
• Baykal, Ö. & Çaha, Ö. (2017). Politik Aktör Olarak Necmettin Erbakan'ın Türk Siyasetindeki Yeri, Akademik Hassasiyetler, 4(8), s. 1-18.
• CnnTürk. (2025). 28 Şubat Dosyası: Postmodern Darbenin Mağdurları Anlatıyor (Video). Youtube. https://www.youtube.com/watch?v=4PhA-_mCsA4
• Çevik, A. (2010). Politik Psikoloji. Ankara: Dost Kitabevi.
• Dikici, A. (2014). 27 Mayıs 1960 Askerî Darbesi ve Türk Polisi, Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, 30(89), s. 11-60.
• Doğan, A. & Acar, H. M. (2021). Politik Psikolojide Seçilmiş Travma Ve Seçilmiş Zafer: Resim Sanatı Bağlamında Türk ve Yabancı Uyruklu Öğrencilerin Beğenileri Üzerine Bir Araştırma, Sosyal Bilimler Dergisi, s. 47-65.
• Erbakan, N. (2018). Davam. Ankara: Milli Gazete Ankara Kitap Kulubü.
• Göral, S. (2024). Psikoloji ve Psikanaliz Penceresinden Türk-Ermeni Meselesi: Mağduriyet Psikolojisi ve Büyük-Grup Kimliğinin Etkisi. http://www.eraren.org/bilgibankasi/tr/index4_1_1.htm, Erişim Tarihi: 20.12.2024.
• Hamburger, A. (2021). Social Trauma: A Bridging Concept, Social Trauma – An Interdisciplinary Textbook. (Ed. A. Hamburger, C. Hancheva ve V. Volkan). (s. 3-17). Switzerland: Springer.
• Hermann, R. (2010). Political Islam in Secular Turkey, Islam and Christian - Muslim Relations, 14(3), s. 265-276.
• Hirschberger, G. (2018). Collective Trauma and Social Construction of Meaning, Frontiers in Psychology, s. 1-14.
• IISS. (1997). Politics and the Turkish Military, Strategic Comments, 3(5), s. 1-2.
• IISS. (1998). Any Future for Political Islam in Turkey?, Strategic Comments, 4(1), s. 1-2.
• Işık, M. (2023). 28 Şubat Sürecinin Ekonomik ve Siyasi Arka Planı Üzerine Notlar. KMÜ Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 25(44), 364-377.
• Maviş, N. (2020). Necmettin Erbakan (1926-2011) (2 b., Cilt EK-1). Ankara: TDV İslâm Ansiklopedisi.
• Milliyet (2014). 28 Şubat’ın Katsayı Zulmü Mağdurlarına. https://www.milliyet.com.tr/yerel-haberler/erzurum/28-subatin-katsayi-zulmu-magdurlarina-10533424, Erişim Tarihi: 12.12.2021
• MyMecra (2016). Tanık - Bir 28 Şubat Belgeseli (Video) Youtube. https://www.youtube.com/watch?v=UT3dH3ncaas
• Okutan, M. Ç. (2020). Askerî İdareden Sivil Siyasete: Türk Parlamento Tarihinde XVII. Dönem (1983-1987), Yüzüncü Yılında TBMM Oluşumu, Çalışma Şartları ve İşlevleri. (Ed. Y. Tekin). (Cilt 2, s. 587-612). Ankara: TBMM Yayınları.
• Öz, H. K. (2018). Dönemin Ulusal Türk Basınının 12 Mart Muhtırasına Bakışı, Journal of History Studies, 10(6), s. 77-91.
• Özer, B. (2019). Adalet ve Kalkınma Partisi’nin Muhafazakârlık Anlayışı Üzerine Bir Değerlendirme. Medeniyet Araştırmaları Dergisi, 4(1), 43-59.
• Özer, B. (2020). "Kitap İncelemesi: Volkan, Vamık D. (2013). Divandaki Düşmanlar: Bir Türk Psikanalistin Siyaset Psikolojisi Serüveni. İstanbul: Alfa Yayınları". Medeniyet Araştırmaları Dergisi,, s. 81-84.
• Özkan, A. (2019). Burjuvazi ve Muhafazakâr Kimliğin Son Dönem Türkiye'sine Yansımaları, Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi - OPUS, 10(17), s. 1735-1751.
• Özkan, A. (2022a). Dış Politika ve Güvenlik Ekseninde Erdoğan Türkiye'si ve Putin Rusya'sı. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
• Özkan, A. (2022b). Siyasi Parti Kapatmalarına Ulusal Güvenlik ve Demokrasi Açısından Tarihsel bir Bakış ve Yeni Anayasa Çalışmaları, Türkiye İçin Yeni Anayasa Vizyonu ve Yol Haritası. (Ed. A. Nohutçu). (s. 231-250). Ankara: Savaş Yayınevi.
• Prager, J. (2011). Danger and Deformation: A Social Theory of Trauma Part I: Contemporary Psychoanalysis, Contemporary Social Theory and Healthy Selves, American Imago, s. 425-448.
• Sasley, B. E. (2012). Turkish Leaders and Foreign Policy Decision-Making: Lobbying for European Union Membership, Middle Eastern Studies, 48(4), s. 553-566.
• Toktaş, Ş. & Görür, S. (2020). Türk Siyasal Hayatından Görünümler: 1965 Genel Seçimleri ve Türkiye Büyük Millet Meclisi Dönemi (10/10/1965-11/10/1969), Yüzüncü Yılında TBMM Oluşumu, Çalışma Şartları ve İşlevleri. (Ed. Y. Tekin). (Cilt 2, s. 453-477). Ankara: TBMM Yayınları.
• Tosun, G. E. (2020). Türkiye Büyük Millet Meclisinde XX. Dönem (1995-1999), Yüzüncü Yılında TBMM Oluşumu, Çalışma Şartları ve İşlevleri. (Ed. Y. Tekin). (Cilt 2, s. 681-730). Ankara: TBMM Yayınları.
• TrtHaber (2024). 28 Şubat'ın Utanç Uygulaması: İkna Odaları. https://www.trthaber.com/haber/gundem/28-subatin-utanc-uygulamasi-ikna-odalari-749449.html, Erişim Tarihi: 15.12.2024
• Tuna, I. P. (2024) 28 Şubat 1997 darbesinin kısa bir analizi. https://www.indyturk.com/node/702856/t%C3%BCrki%CC%87yeden-sesler/28-%C5%9Fubat-1997-darbesinin-k%C4%B1sa-bir-analizi
• Uzer, U. (2017). Turkey's Islamist Movement and the Palestinian Cause: The 1980 'Liberation of Jerusalem' Demonstration and the 1997 'Jerusalem Night' as Case Studies, Israil Affairs, 23(1), s. 22-39.
• Ülke Tv (2016). 28 Şubat Hatırlatması Özgürlük Zinciri. (Video). Youtube. https://www.youtube.com/watch?v=BP1yv_7Nrik&t=254s
• Volkan, V. D. (1999). Psychoanalysis and Diplomacy Part II: Large-group rituals. Journal of Applied Psychoanalysis Studies, 1(3), 223-247. doi:10.1023/A:1023252314892
• Volkan, V. D. (1999a). Psychoanalysis and Diplomacy: Part I. Individual and large group identity. Journal of Applied Psychoanalytic Studies, 1, 29-55 doi:10.1023/A:1023026107157
• Volkan, V. D. (1999c). Kanbağı, Etnik Gururdan Etnik Teröre. İstanbul: Bağlam Yayıncılık.
• Volkan, V. D. (2001). TransgeneraƟonal transmissions and chosen traumas: An aspect of large-group identity. Group Analysis, 34(1), 79-97. doi:10.1177/05333160122077730. Volkan, V. D., & Itzkowitz, N. (2002). Türkler ve Yunanlılar: Çatışan Komşular. (B. Büyükkal, Çev.). İstanbul: Bağlam Yayıncılık.
• Volkan, V. D. (2005). Körü körüne inanç: Kriz ve terör dönemlerinde geniş gruplar ve liderleri. (Ö. Karaçam, Çev.). İstanbul: Okuyan Us.
• Volkan, V. D. (2009a). Kimlik Adına Öldürmek: Kanlı Çatışmalar Üzerine Bir İnceleme. (M.B. Büyükkal, Çev.). İstanbul: Everest Yayınları.
• Volkan, V. D. (2009b, December). Large-group identity, international relations and psychoanalysis. In International Forum of Psychoanalysis (Vol. 18, No. 4, pp. 206-213). Taylor & Francis Group. doi:10.1080/08037060902727795
• Volkan, V. D. (2013). Divandaki düşmanlar: bir Türk psikanalistin siyaset psikolojisi serüveni. (S. Erdoğan Taycan, Çev.). İstanbul: Alfa.
• Volkan, V. K. (2013b). Large-group-psychology in its own right: Large-group identity and peace-making. International Journal of Applied Psychoanalysis Studies, 10(3), 210-246. doi:10.1002/aps.1368
• Volkan, V. (2015). Seçilmiş Travma, https://www.academia.edu/17928522/Secilmis_Travma (22.02.2023).
• Volkan, V. D. (2019). Large-group identity, who are we now? Leader–follower relationships and societal–political divisions. The American Journal of Psychoanalysis, 79, 139-155. doi:10.1057/s11231-019-09186-2
• Yang, C. & Guo, C. (2018). National Outlook Movement" in Turkey: A Study on the Rise and Development of Islamic Political Parties, Journal of Middle Eastern and Islamic Studies (in Asia), 9(3), s. 1-28. doi:10.1080/19370679.2015.12023269.
• Yavuz, C. (2012 ). Türk Parlamento Tarihi XXI. Dönem 1. Cilt. Ankara: TBMM Yayınları.
• Yeni Şafak(2012). Bin Yıl Geçse de Tarih Affetmeyecek. https://www.gastearsivi.com/gazete/yeni_safak/2012-02-29/1, Erişim Tarihi: 20.12.2024.
• Yeni Şafak (2018). Utanç görüntüleri: Bülent Ecevit TBMM’den Merve Kavakçı'yı Böyle Kovdu!. https://www.youtube.com/watch?v=gvT2QMpjQeQ, Erişim Tarihi: 20.10.2024.
• Yılmaz, A. & Geylani, D. (2021). Post-Truth (Hakikat Sonrası), Global Siyaset ve Türkiye: Metodolojik Bir Yaklaşım, Teoriden Pratiğe Türkiye Siyaseti. (Ed. A. Yılmaz ve İ. Bağcı). (s. 15-51). Ankara: Liberte Yayınları.
• Yüksel, E. (2005). Medya Güvenlik Kurulu 28 Şubat Sürecinde Medya, MGK ve Siyaset Bağlantısı. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Yayınları.