208 Sayılı Kaliteli Çıraklık ILO Tavsiye Kararı Işığında Türk Hukukunda Çırakların Korunması

Öz

Bu çalışma, Türkiye’de çıraklık eğitimini tarihsel süreç ve güncel mevzuat çerçevesinde inceleyerek, çırakların hak ve yükümlülüklerini iş hukuku perspektifinden değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Çalışmada Osmanlı dönemindeki ahilik teşkilatından başlayarak Cumhuriyet dönemi ve günümüzde Mesleki Eğitim Merkezleri’ne (MESEM) kadar uzanan süreç ele alınmış, literatür taraması ve mevzuat analizi yöntemleri kullanılmıştır. Türk çıraklık mevzuatı, başta ILO’nun 208 No’lu Kaliteli Çıraklık Tavsiye Kararı olmak üzere uluslararası belgelerle karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. Çalışma, Türk çıraklık sisteminde mevzuatın dağınık ve karmaşık yapısının hak ve sorumlulukların anlaşılmasını güçleştirdiğini ortaya koymaktadır. Özellikle çalışma ve dinlenme süreleri, iş sağlığı ve güvenliği, ücret, sosyal güvenlik ve denetim mekanizmalarında muğlaklık ve eksiklikler tespit edilmiştir. Ayrıca, çırakların sendikal hakları ve örgütlenme özgürlüğü gibi uluslararası standartlarla uyumlu olmayan alanlar bulunmaktadır. Çıraklık, işçilikle benzer bir yapıya sahip olmasına rağmen iş hukuku kapsamına tam girmemesi nedeniyle, özellikle çocuk işçiliğine ilişkin sınırlamaların aşılması ve ucuz işgücü olarak kullanılma riskine açık olduğu değerlendirilmektedir. Çalışmada Türk mevzuatının güçlendirilmesi, denetim mekanizmalarının etkinleştirilmesi ve ILO standartlarıyla uyumun sağlanması gerektiği vurgulanmaktadır. Bu sayede çıraklık, sömürüye açık bir alan olmaktan çıkarak nitelikli istihdama geçişi kolaylaştıran adil bir kurum haline gelebilecektir.

Anahtar Kelimeler

• Çıraklık
• Mesleki Eğitim
• Çırakların Korunması
• Çırakların Hakları
• ILO’nun 208 sayılı Tavsiye Kararı

Protection of Apprentices in Turkish Law in Light of ILO Recommendation No:208 on Quality Apprenticeship

Öz

This study aims to examine apprenticeship training in Türkiye within the framework of its historical development and current legislation, evaluating the rights and obligations of apprentices from the perspective of labour law. The research traces the evolution of apprenticeship from the Ottoman guild structures through the Republican era to contemporary Vocational Training Centres (Mesleki Eğitim Merkezleri – MESEM), employing both a literature review and legal analysis. Turkish apprenticeship legislation is assessed in a comparative context alongside international instruments, particularly the ILO’s Quality Apprenticeships Recommendation No. 208. The study demonstrates that the fragmented and complex nature of Turkish apprenticeship legislation complicates the clear understanding of apprentices’ rights and responsibilities. Notable ambiguities and gaps are identified in areas such as working and rest hours, social security, occupational health and safety, remuneration, and inspection mechanisms. Moreover, certain aspects, including apprentices’ trade union rights and freedom of association, are not fully aligned with international standards. Although apprenticeship resembles employment in many respects, it does not fall entirely within the scope of labour law, making it vulnerable to circumvention of restrictions on child labour and to exploitation as a source of cheap labour. The study emphasizes the need to strengthen Turkish legislation, enhance inspection and monitoring mechanisms, and ensure compliance with ILO standards. Such measures would transform apprenticeship from a potentially exploitative practice into a fair and structured institution that facilitates the transition to skilled employment.

Anahtar Kelimeler

• Apprenticeship
• Vocational Education
• Protection of Apprentices
• Rights of Apprentices
• ILO Recommendation No. 208

Kaynakça

1. KAYNAKÇA Akdağ, Ö., Toros, H. (2025). Meslek Eğitiminde Ahilik ve Uygulaması. Uluslararası Sosyal Alan Araştırmaları Dergisi. Cilt:14, Sayı:1, 98-125.
2. Aydın, M. (2025). Atatürk Dönemi Mesleki Eğitim Çalışmaları. Türkiye Mesleki ve Sosyal Bilimler Dergisi. Yıl:7, Sayı:17, 39-53.
3. Balcı, D. (2019). Bir Kurum ve Eğitimi Örneği Olarak Ahilik Teşkilatında Eğitim. Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. XLVI, 363-384.
4. Cedefop/OECD. (2021). The Next Steps for Apprenticeship. Luxembourg: Publications Office. Cedefop Reference Series, No: 111.
5. Çelik, N.; Caniklioğlu, N.; Canbolat, T; Özkaraca E. (2025). İş Hukuku Dersleri, Beta Yayınevi.
6. Demir, E., Şen, H.Ş. (2009). Cumhuriyet Dönemi Mesleki ve Teknik Eğitim Reformları. Ege Eğitim Dergisi. 10 (2), 39-58.
7. Doğan, H. (1983). Mesleki ve Teknik Eğitimin İlkeleri ve Gelişmesi. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi. 16, 167-181.
8. Euler, D. (2013). Germany’s Dual Vocational Training System: A Model for Other Countries?. Bertelsmann Stiftung, Gütersloh.

9. Gemici, N. (2010). Ahilikten Günümüze Mesleki Eğitimde Model Arayışları ve Sonuçları. Değerler Eğitimi Dergisi, Cilt:8, No:19, 103-105.
10. İçli, G.; Bağış, R.C. (2018). Çocuk Emeğine ve Çıraklık Eğitimine Sosyolojik Bir Yaklaşım: Denizli Kent Örneği. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Sayı: 33, 145-152.
11. Kılınç, M. (2012). Türkiye’de Mesleki Teknik Eğitimi Şekillendiren Eğitim Kurumlarından Ahilik, Gedik, Lonca, Enderun Mektebi’nin Tarihi Gelişimleri. E-journal of New World Sciences Academy NWSA-Vocational Sciences. 7 (4), 63-73.
12. Küçük, O. (2021). Mesleki Eğitim Modeli Olarak Ahilik: Fütüvvet Merkezli Bir Değerlendirme. Published in 2nd International Symposium on Education and Change, December, Turkey ISEC.
13. McCann, D. ve Stewart, A. (2024). Quality, Formality and the Evolution of International Labour Law: The New ILO Quality Apprenticeships Standard, Industrial Law Journal, Volume 53, Issue 4, 638–678.
14. MEB (2018/2019). Milli Eğitim İstatistikleri Örgün Eğitim 2018/2019, Ankara.
15. MEB (2018). Türkiye’de Mesleki ve Teknik Eğitimin Görünümü. Eğitim Analiz ve Değerlendirme Raporları Serisi No:1, Ankara.
16. MEB (2019). Geçmişten Günümüze Fotoğraflarla Mesleki ve Teknik Eğitim 11.YY-21.YY. Eğitim Analiz ve Değerlendirme Raporları Serisi No:5, Ankara.
17. MEB (2023/2024). Milli Eğitim İstatistikleri Örgün Eğitim 2023/2024, Ankara.
18. Mollamahmutoğlu, H. Astarlı, M. ve Baysal U. (2022). İş Hukuku, Turhan Kitabevi, Ankara.
19. Özer, M. (2019). Mesleki ve Teknik Eğitimde Sorunların Arka Planı ve Türkiye’nin 2023 Vizyonunda Çözüme Yönelik Yol Haritası. Yükseköğretim ve Bilim Dergisi. Cilt: 9, Sayı: 1, 1-11.
20. Özer, M., Suna, H.E. (2022). 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu’nda Yapılan Değişiklik Sonrası Mesleki Eğitim Merkezi Programlarını 2022 Yılı İlk Üç Aylık Performans Değerlendirmesi. Uluslararası Türk Eğitim Bilimleri Dergisi. 10 (18), 1-17.
21. Süzek, S. ve Başterzi S. (2024). İş Hukuku, Beta Yayınevi, İstanbul.
22. Uşan F. (1994). Çıraklık Sözleşmesi, Mimoza Yayınları, Konya.
23. Uşan M.F. (1999). Karar İncelemesi Çıraklık Sözleşmesi Kıdem Tazminatı, Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 7 (1-2), 385-390.
24. Yıldırım, K., Şahin, L. (2015). Osmanlı’dan Günümüze Mesleki Eğitimin Gelişimi. Çalışma ve Toplum, 2015 (1), 77-112.