Türkiye’de Borç Dinamiğinin Açıklayıcıları

Öz

Kamu borçlanmasını etkileyen faktörler dikkate alındığında bunlar, kamu borç oranı ve borç dinamikleridir. Bu çalışma, Türkiye ekonomisinde borç dinamiklerini belirleyen temel makroekonomik değişkenleri incelemeyi amaçlamaktadır. 2009Q1–2024Q4 dönemi çeyreklik verileri kullanılarak ARDL eşbütünleşme yaklaşımı ve hata düzeltme modeli (ECM) çerçevesinde, borç stoku/GSYH oranının uzun dönemli belirleyicileri olarak enflasyon, faiz dışı denge, faiz oranı – büyüme farkı (r–g), kriz dönemleri ve borç stokundaki değişim analiz edilmektedir. Sonuç olarak, uzun dönemde borç stokunun enflasyon, faiz dışı denge, faiz oranı – büyüme farkı, kriz dönemleri ve borç artışı gibi değişkenlerden etkilendiği tespit edilmiştir. Özellikle r-g farkı ve kriz dönemleri borç yükünü artırıcı en güçlü faktörler olarak öne çıkarken; enflasyon ve faiz dışı denge borç stokunu azaltıcı yönde katkı sağlamaktadır. Borcun sürdürülebilirliği için faiz oranın büyüme oranından yüksek olduğu koşulda hükümetlerin yeteri düzeyde faiz dışı fazla verilmesi gerektiğine dikkat çekilmiştir. Bu sonuçlar, borç dinamiği açısından faiz–büyüme farkının kontrol altında tutulması gerekliliğini ve faiz dışı dengenin kritik rolünü teyit etmektedir.

Anahtar Kelimeler

• borç dinamiği
• ardl
• kamu borcu
• borcun sürdürülebilirliği

Determinants of Debt Dynamics in Türkiye

Öz

Considering the factors affecting public borrowing, these are the public debt ratio and debt dynamics. This study aims to examine the fundamental macroeconomic variables that determine debt dynamics in the Turkish economy. Using quarterly data from 2009Q1 to 2024Q4, we analyze inflation, the primary balance, the interest rate-growth gap (r-g), crisis periods, and changes in the debt stock as long-term determinants of the debt stock/GDP ratio using the ARDL cointegration approach and error correction model (ECM). As a result, we find that in the long run, the debt stock is affected by variables such as inflation, the primary balance, the interest rate-growth gap, crisis periods, and debt growth. While the r-g gap and crisis periods stand out as the strongest factors increasing the debt burden, inflation and the primary balance contribute to reducing the debt stock. It is emphasized that for debt sustainability, governments must maintain a sufficient primary surplus when the interest rate is higher than the growth rate. These results confirm the necessity of keeping the interest-growth gap under control in terms of debt dynamics and the critical role of the primary balance.

Anahtar Kelimeler

• debt dynamic
• ardl
• public debt
• Debt Sustainability

Kaynakça

1. Altınok, H. (2025). “Türkiye Ekonomisi Kamu Borç Stokunun Sistem Dinamiği İle Analizi”. Afyon Kocatepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 27(1), 63-77. https://doi.org/10.33707/akuiibfd.1572027
2. Bassanetti, A., Cottarelli, C. ve Presbitero, A. (2016). “Lost And Found: Market Access And Public Debt Dynamics”, IMF Working Paper.
3. Buchanan, J. M. (1958). “Public principles of public debt: A defense and restatement. Homewood, IL: Richard D. Irwin.
4. Cottarelli, C. (2017). “What We Owe Truths, Myths, And Lies About Public Debt”, The Brookıngs Instıtutıon N.W., Washington, D.C.
5. Dağ, M., Tüğen, K. (2018). Türkiye'de Bütçe Açıklarının Nedenleri Ve Finansman Yöntemleri: Dönemsel Bir Değerlendirme. Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 16(2),217-240. doi.org/10.18026/cbayarsos.439438
6. Domar, E. D. (1944). The “Burden of the Debt” and the National Income. The American Economic Review, 34(4), 798–827. http://www.jstor.org/stable/1807397
7. Ersın, Ö. Ö. (2011). Türkiye’de Mali Sürdürülebilirliğin Doğrusal Olmayan Bir Analizi: Mlstar Çoklu Lojistik Yumuşak Geçişli Otoregresif Modeli. Ege Akademik Bakış, 11(Özel),41-58.
8. European Commission, Directorate-General for Economic and Financial Affairs. (2021). Fiscal Sustainability Report 2021 (European Economy Institutional Paper No. 171). Publications Office of the European Union.

9. Gallardo, Fernández Á. ve Paya, I. (2025). "Public debt burden and crisis severity," European Economic Review, Elsevier, vol. 176(C). https://doi.org/10.53479/40085
10. Gaudin, A., Vannier, Brendan H. ve Kessler, M. (2024). “ How Do Debt Forecasts Get Wrong? Insights and Takeaways for Future Reforms”, Finance for Development Lab.
11. Keyder, N. (2022). “Türkiye’nin Kriz Deneyimleri 1994, 2000-2001, 2008-2009 ve 2018-2022 Krizleri”iktisat ve toplum dergisi, sayı:141, s:4-13.
12. Köse, M.Ayhan, Ohnsorge, F. Sugawara, N. (2020). “ Benefits and Costs of Debt: The Dose Makes the Poison”, Policy Research Working Paper 9166, World Bank Group.
13. Mauro, P., Zhou, J. (2021). “r-g <0: Can We Sleep More Soundly?”, IMF Econ Rev 69, 197–229. https://doi.org/10.1057/s41308-020-00128-y
14. Onuk, P. (2022). Türkiye Ekonomisinin Dış Borç Döngüleri: Krizden Kaçış Mümkün Mü?. İstanbul İktisat Dergisi, 72(1), 175-209. https://doi.org/10.26650/ISTJECON2022-1096657
15. Özyıldız, H. (2020). “ Hazine ve Kamu Finansmanı Devlet Neden ve Nasıl Borçlanır?” Yetkin Yayınları, Ankara.
16. Özkök, İ. ve Yıldıran, M. (2017). “Mali Kriz Dönemlerinde Kamu Borç Göstergeleri Üzerinden Mali Sürdürülebilirliğin Görünümü: Gelişen Ülke Ekonomilerde Kamu Borçlanmasının Değerlendirilmesi (2000-2015)”. Uluslararası Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 3(1), 81-97.
17. Pesaran, M. H., Shin, Y., ve Smith, R. J. (2001). “Bounds Testing Approaches To The Analysis Of Level Relationships”. Journal Of Applied Econometrics, 16(3), 289-326.
18. Rahman, N. H. A., Ismail, S., & Ridzuan, A. R. (2019). “How Does Public Debt Affect Economic Growth? A Systematic Review”. Cogent Business & Management, 6(1). https://doi.org/10.1080/23311975.2019.1701339
19. Rathnasiri, R. A., & Soysa, J. S. V. N. T. (2020). Dynamics of Public Debt Sustainability and Economic Growth: The Case of Sri Lanka. Applied Economics & Business, 4(1), 71–95. https://doi.org/10.4038/aeb.v4i1.46
20. Turner, D. ve Spinelli, F. (2011). “Explaining the Interest-Rate-Growth Differential Underlying Government Debt Dynamics”, OECD Economics Department Working Paper No. 919.
21. Werake, S. (2024). “The Determınants of the Publıc Debt Sustaınabılıty: A Revıew”, Journal of Accountancy & Finance, Volume 11 Issue I.
22. https://www.crfb.org/blogs/our-top-fiscal-charts-2019 (erişim tarihi: 01.08.2025).
23. https://www.tcmb.gov.tr/wps/wcm/connect/TR/TCMB+TR/Main+Menu/Istatistikler/Piyasa+Verileri/ihale+Yontemi+ile+Satilan+Hazine+Bonolari+ve+Devlet+Tahvilleri/ (erişim tarihi: 07.08.2025).
24. https://evds2.tcmb.gov.tr/index.php (erişim tarihi: 10.07.2025)