Derleme

Karbon Salımının Sağlık Teknolojileri Değerlendirmesine Dâhil Edilmesi

Cilt: 28 Sayı: 1 20 Nisan 2026
PDF İndir
TR EN

Karbon Salımının Sağlık Teknolojileri Değerlendirmesine Dâhil Edilmesi

Öz

Geleneksel sağlık teknolojisi değerlendirme (STD) yaklaşımları çoğunlukla klinik ve ekonomik kriterlere odaklanırken, çevresel sürdürülebilirlik unsurlarını göz ardı etmektedir. Çevresel etkilerin, özellikle karbon salımının STD süreçlerine entegrasyonu hem yöntem hem de etik, politik ve yönetim açısından çok katmanlı bir değerlendirme gerektirmektedir. Bu çalışma, mevcut yöntemlerin sınırlılıklarını ve uygulanabilirliğini analiz ederek, karbon salımının STD’de nasıl dikkate alınabileceğini tartışmaktadır. Karbon salımının STD’ye dahil edilmesi için, karbonun sosyal maliyeti doğrudan maliyet-etkililik hesaplarına dahil edilebilir ya da karbon salımı bilgisi maliyet-etkililik dışında ek bir ölçüt olarak ele alınabilir. Araştırmalar bu yöntemlerin önündeki temel engelleri ortaya koymaktadır; veri eksiklikleri, standartlaştırma sorunları ve uygulanabilirlik zorlukları. Ancak bu zorluklar aşılabilir niteliktedir. Çevresel etkilerin STD süreçlerine dahil edilmesi, artık sağlık sistemlerinin sürdürülebilirliği için bir zorunluluktur. Uluslararası düzeyde NICE, ICER ve HAS gibi kurumların çevresel etkileri değerlendirme süreçlerine dahil etmeye başlasa da bu çabaların henüz kurumsal standartlara dönüşmediği gözlemlenmektedir. Türkiye özelinde ise, çevresel etkilerin STD politikalarına sistematik biçimde dahil edilmediği, ancak 2053 Net Sıfır Emisyon hedefi ve Avrupa Yeşil Mutabakatı çerçevesinde bu yönde bir dönüşüm olanağı bulunduğu belirtilmektedir. Sonuç olarak, çevresel etkilerin STD süreçlerine dahil edilmesi, sağlık sistemlerinin sürdürülebilirliği açısından stratejik bir gereklilik olarak ortaya çıkmakta; bunun sağlanabilmesi için standart yöntemlerin geliştirilmesi, veri altyapısının güçlendirilmesi ve karar vericiler arasında farkındalık oluşturulması gerektiği ifade edilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Abdali Z, Avşar TS, Jowett S, Syed M, Elmusharaf K, Jackson L. Decision-analytical modelling of medicines in the Middle East: a systematic review of economic evaluation studies. Appl Health Econ Health Policy. 2025; 23(4): 569-612. doi: 10.1007/s40258-024-00940-x.
  2. Alajärvi L, Lehtimäki AV, Timonen J, Martikainen J. Willingness to pay for implementation of an environmentally friendly pharmaceutical policy in Finland-A discrete choice experiment study. Int J Environ Res Public Health. 2022;19(11):6535. doi: 10.3390/ijerph19116535
  3. Allen MR, Dube OP, Solecki W, Aragón-Durand F, Cramer W, Humphreys S, et al. Framing and Context. In: Masson-Delmotte V, Zhai P, Pörtner H-O, Roberts D, Skea J, Shukla PR, et al., editors. Global Warming of 1.5°C. An IPCC Special Report on the impacts of global warming of 1.5°C above pre-industrial levels and related global greenhouse gas emission pathways, in the context of strengthening the global response to the threat of climate change, sustainable development, and efforts to eradicate poverty. Cambridge (UK) and New York (NY): Cambridge University Press; 2018. p. 49–92. doi:10.1017/9781009157940.003.
  4. Andersen MP, Blom L, Kiritharakopalan N. The environmental benefits of telemedicine: A review of carbon savings across health systems. J Telemed Telecare. 2023;29(4):198–210. doi:10.1177/1357633X231153279.
  5. Avşar TS, Yang X, Lorgelly P. How is the societal perspective defined in health technology assessment? Guidelines from around the globe. Pharmacoeconomics. 2023;41(2):123–38. doi:10.1007/s40273-022-01221-y. 6. Bambha K, Kim WR. Cost-effectiveness analysis and incremental cost-effectiveness ratios: uses and pitfalls. Eur J Gastroenterol Hepatol. 2004; 16(6): 519-26. doi: 10.1097/00042737-200406000-00003.
  6. Banta D. The development of health technology assessment. Health Policy. 2003;63(2):121–32. doi:10.1016/S0168-8510(02)00059-3.
  7. Banta D. What is technology assessment? Int J Technol Assess Health Care. 2009; 25 Suppl 1: 7-9. doi: 10.1017/S0266462309090333.
  8. Bobini M, Cicchetti A. Integrating environmental sustainability into health technology assessment: an international survey of HTA stakeholders. Int J Technol Assess Health Care. 2024;40(1): e64. doi:10.1017/S0266462324000631.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Sağlık Yönetimi

Bölüm

Derleme

Yayımlanma Tarihi

20 Nisan 2026

Gönderilme Tarihi

24 Ekim 2025

Kabul Tarihi

10 Nisan 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 28 Sayı: 1

Kaynak Göster

APA
Saygın Avsar, T., Kalender, S., Koçaş, M., Ünal, A. K., & Özargun, G. (2026). Karbon Salımının Sağlık Teknolojileri Değerlendirmesine Dâhil Edilmesi. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 28(1), 345-374. https://doi.org/10.26745/ahbvuibfd.1809502
AMA
1.Saygın Avsar T, Kalender S, Koçaş M, Ünal AK, Özargun G. Karbon Salımının Sağlık Teknolojileri Değerlendirmesine Dâhil Edilmesi. AHBVÜ İİBF Dergisi. 2026;28(1):345-374. doi:10.26745/ahbvuibfd.1809502
Chicago
Saygın Avsar, Tuba, Selin Kalender, Meryem Koçaş, Aliye Kübra Ünal, ve Gizem Özargun. 2026. “Karbon Salımının Sağlık Teknolojileri Değerlendirmesine Dâhil Edilmesi”. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 28 (1): 345-74. https://doi.org/10.26745/ahbvuibfd.1809502.
EndNote
Saygın Avsar T, Kalender S, Koçaş M, Ünal AK, Özargun G (01 Nisan 2026) Karbon Salımının Sağlık Teknolojileri Değerlendirmesine Dâhil Edilmesi. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 28 1 345–374.
IEEE
[1]T. Saygın Avsar, S. Kalender, M. Koçaş, A. K. Ünal, ve G. Özargun, “Karbon Salımının Sağlık Teknolojileri Değerlendirmesine Dâhil Edilmesi”, AHBVÜ İİBF Dergisi, c. 28, sy 1, ss. 345–374, Nis. 2026, doi: 10.26745/ahbvuibfd.1809502.
ISNAD
Saygın Avsar, Tuba - Kalender, Selin - Koçaş, Meryem - Ünal, Aliye Kübra - Özargun, Gizem. “Karbon Salımının Sağlık Teknolojileri Değerlendirmesine Dâhil Edilmesi”. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 28/1 (01 Nisan 2026): 345-374. https://doi.org/10.26745/ahbvuibfd.1809502.
JAMA
1.Saygın Avsar T, Kalender S, Koçaş M, Ünal AK, Özargun G. Karbon Salımının Sağlık Teknolojileri Değerlendirmesine Dâhil Edilmesi. AHBVÜ İİBF Dergisi. 2026;28:345–374.
MLA
Saygın Avsar, Tuba, vd. “Karbon Salımının Sağlık Teknolojileri Değerlendirmesine Dâhil Edilmesi”. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, c. 28, sy 1, Nisan 2026, ss. 345-74, doi:10.26745/ahbvuibfd.1809502.
Vancouver
1.Tuba Saygın Avsar, Selin Kalender, Meryem Koçaş, Aliye Kübra Ünal, Gizem Özargun. Karbon Salımının Sağlık Teknolojileri Değerlendirmesine Dâhil Edilmesi. AHBVÜ İİBF Dergisi. 01 Nisan 2026;28(1):345-74. doi:10.26745/ahbvuibfd.1809502