Karbon Salımının Sağlık Teknolojileri Değerlendirmesine Dâhil Edilmesi
Öz
Geleneksel sağlık teknolojisi değerlendirme (STD) yaklaşımları çoğunlukla klinik ve ekonomik kriterlere odaklanırken, çevresel sürdürülebilirlik unsurlarını göz ardı etmektedir. Çevresel etkilerin, özellikle karbon salımının STD süreçlerine entegrasyonu hem yöntem hem de etik, politik ve yönetim açısından çok katmanlı bir değerlendirme gerektirmektedir. Bu çalışma, mevcut yöntemlerin sınırlılıklarını ve uygulanabilirliğini analiz ederek, karbon salımının STD’de nasıl dikkate alınabileceğini tartışmaktadır. Karbon salımının STD’ye dahil edilmesi için, karbonun sosyal maliyeti doğrudan maliyet-etkililik hesaplarına dahil edilebilir ya da karbon salımı bilgisi maliyet-etkililik dışında ek bir ölçüt olarak ele alınabilir. Araştırmalar bu yöntemlerin önündeki temel engelleri ortaya koymaktadır; veri eksiklikleri, standartlaştırma sorunları ve uygulanabilirlik zorlukları. Ancak bu zorluklar aşılabilir niteliktedir. Çevresel etkilerin STD süreçlerine dahil edilmesi, artık sağlık sistemlerinin sürdürülebilirliği için bir zorunluluktur. Uluslararası düzeyde NICE, ICER ve HAS gibi kurumların çevresel etkileri değerlendirme süreçlerine dahil etmeye başlasa da bu çabaların henüz kurumsal standartlara dönüşmediği gözlemlenmektedir. Türkiye özelinde ise, çevresel etkilerin STD politikalarına sistematik biçimde dahil edilmediği, ancak 2053 Net Sıfır Emisyon hedefi ve Avrupa Yeşil Mutabakatı çerçevesinde bu yönde bir dönüşüm olanağı bulunduğu belirtilmektedir. Sonuç olarak, çevresel etkilerin STD süreçlerine dahil edilmesi, sağlık sistemlerinin sürdürülebilirliği açısından stratejik bir gereklilik olarak ortaya çıkmakta; bunun sağlanabilmesi için standart yöntemlerin geliştirilmesi, veri altyapısının güçlendirilmesi ve karar vericiler arasında farkındalık oluşturulması gerektiği ifade edilmektedir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Abdali Z, Avşar TS, Jowett S, Syed M, Elmusharaf K, Jackson L. Decision-analytical modelling of medicines in the Middle East: a systematic review of economic evaluation studies. Appl Health Econ Health Policy. 2025; 23(4): 569-612. doi: 10.1007/s40258-024-00940-x.
- Alajärvi L, Lehtimäki AV, Timonen J, Martikainen J. Willingness to pay for implementation of an environmentally friendly pharmaceutical policy in Finland-A discrete choice experiment study. Int J Environ Res Public Health. 2022;19(11):6535. doi: 10.3390/ijerph19116535
- Allen MR, Dube OP, Solecki W, Aragón-Durand F, Cramer W, Humphreys S, et al. Framing and Context. In: Masson-Delmotte V, Zhai P, Pörtner H-O, Roberts D, Skea J, Shukla PR, et al., editors. Global Warming of 1.5°C. An IPCC Special Report on the impacts of global warming of 1.5°C above pre-industrial levels and related global greenhouse gas emission pathways, in the context of strengthening the global response to the threat of climate change, sustainable development, and efforts to eradicate poverty. Cambridge (UK) and New York (NY): Cambridge University Press; 2018. p. 49–92. doi:10.1017/9781009157940.003.
- Andersen MP, Blom L, Kiritharakopalan N. The environmental benefits of telemedicine: A review of carbon savings across health systems. J Telemed Telecare. 2023;29(4):198–210. doi:10.1177/1357633X231153279.
- Avşar TS, Yang X, Lorgelly P. How is the societal perspective defined in health technology assessment? Guidelines from around the globe. Pharmacoeconomics. 2023;41(2):123–38. doi:10.1007/s40273-022-01221-y. 6. Bambha K, Kim WR. Cost-effectiveness analysis and incremental cost-effectiveness ratios: uses and pitfalls. Eur J Gastroenterol Hepatol. 2004; 16(6): 519-26. doi: 10.1097/00042737-200406000-00003.
- Banta D. The development of health technology assessment. Health Policy. 2003;63(2):121–32. doi:10.1016/S0168-8510(02)00059-3.
- Banta D. What is technology assessment? Int J Technol Assess Health Care. 2009; 25 Suppl 1: 7-9. doi: 10.1017/S0266462309090333.
- Bobini M, Cicchetti A. Integrating environmental sustainability into health technology assessment: an international survey of HTA stakeholders. Int J Technol Assess Health Care. 2024;40(1): e64. doi:10.1017/S0266462324000631.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Sağlık Yönetimi
Bölüm
Derleme
Yazarlar
Tuba Saygın Avsar
0000-0002-4143-3852
United Kingdom
Selin Kalender
0000-0002-4377-9339
Türkiye
Meryem Koçaş
*
0000-0002-7891-6866
Türkiye
Aliye Kübra Ünal
0000-0002-6730-7686
Türkiye
Gizem Özargun
0000-0002-0777-2770
Türkiye
Yayımlanma Tarihi
20 Nisan 2026
Gönderilme Tarihi
24 Ekim 2025
Kabul Tarihi
10 Nisan 2026
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Cilt: 28 Sayı: 1