Stratejik Ortaklıktan Sistem Benzerliğine: Azerbaycan ve Türkiye’de Yasama-Yürütme Yapılarının Karşılaştırılması

Öz

Türkiye 1991 yılında Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği’nden ayrılıp bağımsızlığını kazanan Azerbaycan Cumhuriyetini tanıyan ilk devlet olmuştur. Türkiye’nin Azerbaycan’da büyükelçiliği ve iki adet başkonsolosluğu bulunmaktadır. Azerbaycan’ın Türkiye’de büyükelçiliği ve iki tane başkonsolosluğu bulunmaktadır. Aynı zamanda şu anda iki ülke arasında çok boyutlu ve stratejik bir ilişki sürdürülmektedir. Azerbaycan ve Türkiye birbirlerini “iki devlet tek millet” olarak görmektedir. İki ülkenin tarihi ve siyasi açılardan pek çok ortak noktaları bulunmaktadır. Bu çalışmanın konusunu da iki ülkenin hükümet sistemleri arasındaki benzerlik ve farklılıklarının karşılaştırmalı analiz ile ortaya çıkarılması oluşturmaktadır. İki ülkenin de hükümet sistemleri çeşitli değişikliklerle bugün mevcut olan yapılarına kavuşmuştur. Bu çalışmada nitel araştırma yöntemi tercih edilmiştir. Nitel araştırma yöntemlerinden birisi olan karşılaştırma kullanılmıştır. İki ülkenin hukuki ve idari metinleri birincil ve ikincil kaynaklardan incelenmiş ve daha sonra ilgili literatürde taranmıştır. İki ülkenin hükümet sistemleri ayrı ayrı incelendikten sonra iki ülkenin hükümet sistemleri karşılaştırmalı olarak analiz edilmiştir. İki ülkenin ortak yönleri olduğu kadar yasama ve yürütme organları açısından farklılıkları da olduğu tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi
• Azerbaycan Başkanlık Sistemi
• Karşılaştırmalı Kamu Yönetimi

Etik Beyan

Bu makalede etik ilkelere riayet edilmiştir.

From Strategic Partnership to Systemic Similarity: A Comparison of Legislative and Executive Structures in Azerbaijan and Türkiye

Öz

Türkiye was the first country to recognize the Republic of Azerbaijan, which gained its independence from the Soviet Union in 1991. Türkiye has an embassy and two consulates general in Azerbaijan. Azerbaijan also has an embassy and two consulates general in Türkiye. Currently, a multifaceted and strategic relationship exists between the two countries. Azerbaijan and Türkiye view each other as "two states, one nation." The two countries share many common historical and political points. This study focuses on revealing the similarities and differences between the government systems of the two countries through a comparative analysis. Both countries' government systems have evolved through various changes to reach their current structures. This study employs a qualitative research method, specifically comparison. Legal and administrative texts from both countries were examined from primary and secondary sources, and then the relevant literature was reviewed. After examining the government systems of both countries separately, a comparative analysis was conducted. It was determined that the two countries have both common aspects and differences in terms of their legislative and executive branches.

Anahtar Kelimeler

• Presidential System of Government
• Presidential System of Azerbaijan
• Comparative Public Administration

Etik Beyan

This article adheres to ethical principles.

Kaynakça

1. Abdullayev, C. (1998). Azerbaycan anayasasında benimsenmiş olan hükümet sistemi. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. Ankara Üniversitesi, Ankara.
2. Abasov, F. (2000). Azerbaycan’da yerel yönetim reformları. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. Ankara Üniversitesi, Ankara.
3. Akman, E. (2019). Cumhurbaşkanlığı hükümet sisteminde kamu politikası aktörleri. Paradoks Ekonomi Sosyoloji ve Politika Dergisi, 15(1), 35-54.
4. Amirov, Z. (2006). Azerbaycan’da belediyeleşme süreci: Problemler ve çözüm yolları. Yayımlanmamış doktora tezi. Ankara Üniversitesi, Ankara.
5. Aydoğdu, Y. (2019). Yeni hükümet sisteminde cumhurbaşkanlığı işlemleri. Düzce Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9(1), 85-92.
6. Bakırcı, F. (2021). Farklı boyutlarıyla cumhurbaşkanlığı hükümet sistemi. E. Akman (Ed.) Cumhurbaşkanlığı hükümet sisteminde yasama içinde (ss. 72-93). Ankara: Nobel Yayınevi.
7. Bolat, M. E. ve Hatipoğlu, M. (2024). Devlet başkanının sorumluluğu yönünden Türk anayasalarının karşılaştırılması. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 54, 233-251.
8. Bolat, M.E. (2025). Bağımsız Türk devletlerinde devlet başkanının sorumluluğunun karşılaştırılması, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İİBF Dergisi, 20(2), 604 – 630.

9. Çelik, Ö. ve Bayraktar, T. (2020). Türkiye'de uygulanan hükümet sistemleri. Antalya Bilim University Law Review, 8(16), 367-392.
10. Çeliksoy, E. ve Alkan, A. (2020). Yapısal ve işlevsel açıdan İngiltere ve Türkiye yerel yönetimlerinin karşılaştırılması. Uluslararası Yönetim Akademisi Dergisi, 3(2), 403-414.
11. Demirelli, L. (2012). Azerbaycan Cumhuriyeti kamu yönetimi örgütlenmesi. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. Hacettepe Üniversitesi, Ankara.
12. Elma, F. (2007). Demokrasinin kurumsallaşmasında yerel yönetimlerin rolü Azerbaycan Örneği. Yayımlanmamış doktora tezi. Sakarya Üniversitesi, Sakarya.
13. Elma, F. (2013). Azerbaycan'da yerel yönetim yapılanması tarihi deneyim ve mevcut örgütlenme. M. Ökmen., & F. Elma (Ed.) Türk dünyasında yerel yönetimler: Yapısal işlevsel görünüm ve dönüşüm süreci içinde (s. 61-80). İstanbul: Türk Dünyası Belediyeler Birliği Yayını.
14. Eskerov, Z. (2002). Anayasa hukuku. Bakü: Bakü Üniversitesi Yayınları.
15. Eryılmaz, B. (2015). Kamu yönetimi. Kocaeli: Umuttepe Yayınları.
16. Gorchuzada, K. (2019). 1995 Azerbaycan cumhuriyeti anayasasında cumhurbaşkanı. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. Akdeniz Üniversitesi, Antalya.
17. Gözler, K. (2017). Cumhurbaşkanlığı Sistemi mi, Başkanlık Sistemi mi, Yoksa Neverland Sistemi mi? 16 Nisan’da Neyi Oylayacağız? http://www.anayasa.gen.tr/never-land.htm, erişim tarihi: 29.03.2026.
18. Gözler, K. (2021). Türk anayasa hukuku. Bursa: Ekin Yayınevi.
19. Gözler, K. ve Kaplan, G. (2018). İdare hukuku dersleri, Bursa: Ekin Yayınevi.
20. Güler, T. (2018). Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemi ve kamu yönetimine etkileri. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 21(39), 299-322.
21. Güller, A. (2020). Türkiye’de 2017 anayasa değişiklikleriyle beliren rejimin Azerbaycan hükümet sistemiyle mukayesesi. Hacettepe Hukuk Fakültesi Dergisi, 10(2), 796-834.
22. Hacıyev, N. (2009). Başkanlık sistemi ve Azerbaycan örneği. Yayımlanmamış doktora tezi. İstanbul Üniversitesi, İstanbul.
23. Hasanoğlu, M. (2008). Azerbaycan Cumhuriyeti’nde devletin yeniden yapılandırılması ve yerel yönetimlerin güçlendirilmesi çabaları. Sayıştay Dergisi, (69), 73-90.
24. Hasanova, S. (2019). Azerbaycan’da anayasa yapım süreci. İzmir Barosu Dergisi, Mayıs Sayısı, 127-159.
25. Hasanov, S. (2018). Azerbaycan Hükümet Sistemi. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Selçuk Üniversitesi, Konya.
26. Hüseynova, G. (2019). Azerbaycan yerel yönetimleri ve belediyecilik sistemindeki mevcut sorunlar ve çözüm önerileri. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. Akdeniz Üniversitesi, Antalya.
27. Hüseyn, R., Ünal, Ö. F. ve Akman, E. (2013). Azerbaycan'da yerel yönetimlerin gelişimi: Merkezi yönetim-yerel yönetim ilişkileri ve Bakü kentinin statüsü hakkında bir değerlendirme. Uluslararası Alanya İşletme Fakültesi Dergisi, 5(1), 163-172.
28. Korkmaz, T. (2023). Türk dünyasında hükümet sistemlerinin evrimi. K. Şahin & S. Kol (Ed.) Bağımsızlığın 30. yılında Türk dünyası analizleri içinde (ss.89-144). Sakarya: Sakarya Üniversitesi Yayınları.
29. Mecek, M. (2018). Azerbaycan'ın devlet yapısı ve taşra yönetiminde merkez-yerel ilişkileri. Bitlis Eren Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 7(1), 51-77.
30. Mehmetoğlu, E. (2010). Azerbaycan anayasasında yürütme erki. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. Dokuz Eylül Üniversitesi, İzmir.
31. Miraliyev, R. (2016). Azerbaycan’da demokratikleşme çabaları: 1991 sonrası bağımsızlık sürecinin genel analizi. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. Niğde Üniversitesi, Niğde.
32. Nacak, O. (2020). Parlamenter ve cumhurbaşkanlığı hükümet sistemlerinden hareketle bakan ve bakanlıkların karşılaştırmalı analizi. Journal of Management and Economics Research, 18(1), 138-157.
33. Özbudun, E. (2020). Türk anayasa hukuku. Ankara: Yetkin Yayınları.
34. Öztürk, N. (2019). Cumhurbaşkanlığı hükümet sisteminin temel dinamikleri. ASSAM Uluslararası Hakemli Dergi, 6(15), 69-87.
35. Polatoğlu, A. (2003). Kamu yönetimi. Ankara: ODTÜ Yayıncılık.
36. Przeworski, A. & Teune, H. (1970). The Logic of Comparative Social Inquiry, New York: Wiley.
37. Rehimli, R. (2020). Azerbaycan Cumhuriyeti’nin devlet yönetimi yapısı ve siyasal sistemi. Uluslararası Yönetim Akademisi Dergisi, 3(2), 364-384.
38. Taghızade, M. (2021). Türkiye ve Azerbaycan polis teşkilatlarının karşılaştırılması. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. Trakya Üniversitesi, Edirne.
39. Turan, M. (2018). Türkiye’nin yeni yönetim düzeni: Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemi. Sosyal Bilimler Araştırma Dergisi, 7(3), 42-91.