Bir Erginlenme Modeli Olarak Salur Kazan'ın Yedi Başlı Ejderhayı Öldürdüğü Boy

Yıl 2025, Sayı: 19, 29 - 43, 30.12.2025

Ceylan Erkan , Çiğdem Akyüz Öztokmak

https://doi.org/10.46628/ahu.1678641

Öz

Dede Korkut anlatıları, Türk edebiyatının ve sözlü kültürünün zengin mirasını, geçmişten bugüne taşıyan en önemli eserlerin başında gelir. Dede Korkut Kitabı’nın Dresden ve Vatikan nüshalarından sonra 2017 yılında Ankara ve 2022 yılında Bursa yazmaları bulunmuştur. Bu yazmaların içerikleri benzer olmakla birlikte 2019 yılında Türkistan’da bulunan, “Salur Kazan’ın Yedi Başlı Ejderhayı Öldürdüğü Boy” adlı eser, diğer nüshalardan farklı biçimde, on üçüncü boy olarak kabul edilen bir anlatıyı içerir. Anlatıda, Salur Kazan “erginlenme/inisiyasyon” olarak değerlendirilebilecek bir maceraya çıkar. Bu yolculukta “ayrılma-erginlenme-dönüş” safhalarını sırasıyla tamamlar. Bu süreçte kahramanın zorlu sınavlara tâbi tutulması; bilinç ve bilinç dışı düzeyleriyle karşılaşması söz konusu olur. Bilinç aracılığıyla gerçekleştirilen eylemler, bilinç dışının tezahürü niteliğindeki “eşik muhafızı/gölge” ile olan çatışmaya galip gelir. Bu çalışmada Dede Korkut anlatılarından “Salur Kazan’ın Yedi Başlı Ejderhayı Öldürdüğü Boy” adlı metin, Joseph Campbell’ın monomit aşamaları kapsamında analitik bir bakışla değerlendirilmiştir. Anlatıda Salur Kazan’ın savaştığı yedi başlı ejderhanın bilinç dışını sembolize ettiği ve kişinin bireyselleşme serüveninin bir alt etme eyleminden öte bütünleşme süreci olarak değerlendirilebileceği tespit edilmiştir. Kazan, kimi zaman bilinmeyeni, karanlık tarafı; bazen zamanın kendisini bazense toplumsal gölgeyi temsil eden ejderhayı alt etmek ister. Her biri ile olan savaşı, kendi içinde anlamlıdır. Jung’un ifade ettiği arketipler ve ortak bilinç dışı unsurlar, Salur Kazan’ın yolculuğunda sık sık temsil etmek zorunda olduğu törel kimliği aracılığı ile açığa çıkar. Bu durum, kahramanın kendini gerçekleştirme sürecinde dahi ait olduğu toplumun normatif değerlerine uyması gerektiğini ve toplumsal kimliği korumanın önemini hatırlatır.

Anahtar Kelimeler

Dede Korkut , Salur Kazan , Joseph Campbell , arketip , monomit

The Episode of Salur Kazan Slaying the Seven-Headed Dragon as a Model of Initiation

Öz

The Dede Korkut narratives are among the most important works that carry the rich heritage of Turkish literature and oral culture from the past to the present. After the Dresden and Vakitan copies of the Book of Dede Korkut, the Ankara manuscripts were found in 2017 and in Bursa in 2022. Although the contents of these manuscripts are similar, the work called “The Story Who Killed the Seven-Headed Dragon by Salur Kazan”, found in Turkestan in 2019, contains a narrative that is considered the thirteenth boy, unlike the other copies. In the narrative, Salur Kazan embarks on an adventure that can be considered as “initiation”. In this journey, he completes the stages of “separation-initiation-return” in order. During this process, the hero is subjected to difficult tests; he encounters the conscious and unconscious levels. The actions carried out through consciousness prevail over the conflict with the “threshold guardian/shadow”, which is the manifestation of the unconscious. In this study, the text titled “The Story Who Killed the Seven-Headed Dragon by Salur Kazan” from the Dede Korkut narratives was evaluated with an analytical perspective within the scope of Joseph Campbell’s monomyth stages. It was determined that the seven-headed dragon that Salur Kazan fought in the narrative symbolizes the unconscious and that the individual’s individualization adventure can be evaluated as a process of integration rather than an act of overcoming. Kazan sometimes wants to defeat the dragon that represents the unknown, the dark side; sometimes the age and the social shadow. His fight with each of them is meaningful in itself. The archetypes and collective unconscious elements expressed by Jung are revealed through the moral identity that Salur Kazan frequently has to represent during his journey. This situation reminds us that the hero must comply with the normative values of the society he belongs to even during his self-realization process and the importance of preserving his social identity.

Anahtar Kelimeler

Dede Korkut , Salur Kazan , Joseph Campbell , archetype , monomyth

Kaynakça

• Akyüz, Ç. (2017). Savaş metafiziği ve sembolik silahlar bağlamında Bagış destanı. Türklük Bilimi Araştırmaları, 42, 27-44.
• Arıkoğlu, E. (2019). Dede Korkut kitabının üçüncü yazmasının bulunuşu. Millî Folklor, 31(123), 23-30.
• Atay, D. (2017). Joseph Campbell’in monomit aşamaları bağlamında Dede Korkut’un Begil oğlu Emren’ in boyu destanı. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 6(3), 2503-2521.
• Beydili, C. (2003). Türk mitolojisi ansiklopedik sözlük. Yurt Yayınları.
• Bilgili, N. (2017). Türk mitolojisi: Türklerde yaratılış ve evren tasarımı. (2. baskı), Kripto Yayınları.
• Boratav, P. N. (2012). Türk mitolojisi. Bilgesu Yayınları.
• Campbell, J. (2010). Kahramanın sonsuz yolculuğu (2. Baskı). (S. Gürses, Çev.). Kabalcı Yayınları.
• Demir, A. (2022). Nezihe Araz’ın ballar balını buldum adlı oyununda ‘arama/arayış arketipi. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22 (Özel Sayı), 105-118.
• Duman, H. (2019). Türk mitolojisinde ejderha. Uluslararası Beşerî Bilimler ve Eğitim Dergisi, 5(11), 482-493.
• Ekici, M. (2019). 13. Dede Korkut destanı: Salur Kazan’ın yedi başlı ejderhayı öldürmesi boyunu beyan eder hanım hey!. Millî Folklor 16(122), 5-13.
• Eliade, M. (1994). Ebedi dönüş mitosu. (Ü. Altuğ, Çev.). İmge Kitabevi.
• Ercilasun, A. B. (2019). Dede Korkut kitabının yeni nüshası ve üzerindeki yayınlar. Milli Folklor, 16(123), 5-22.
• Esin, E. (1970). Bağdaş ve çökmek, Türk töresinde iki oturuş şeklinin kadim ikonografisi. Sanat Tarihi Yıllığı (3), 231-242. Eyüboğlu, D. C. (2022). Dede Korkut’taki Salur Kazan üzerine bir değerlendirme. Oğuz-Türkmen Araştırmaları Dergisi. VI (1), 87-145.
• Gökeri, A. İ. (1979). Arketiplere dayanan yeni bir inceleme yönteminin tanıtılarak İngiliz ve Türk edebiyatında bazı romans ve epik niteliğindeki yapıtlara uygulanması [Yayınlanmamış doktora tezi]. Ankara Üniversitesi.
• Guenon, R. ve Evola, J. (2003). Savaş metafiziği ve sembolik silahlar. (İ. Taşpınar-M. Tahralı-A. Ataman, Çev.) İnsan Yayınları.
• Gülser, İ. (2020). Dede Korkut’un yeni nüshası üzerine hazırlanan yayınlar ve 13. boyun okuma karşılaştırması. Asya Studies, 5(15), 47-63.
• Güzel, C. (2014). Monomit teorisi bağlamında Bayan Toolay destanı. Türklük Bilimi Araştırmaları, 36, 191-206.
• Jung, C. G. (2003). Dört arketip (3. Baskı)., (Z. Aksu Yılmazer, Çev.), Metis Yayınları.
• Jung, C. G. (1999). Keşfedilmemiş benlik. (B. İlhan Çev.), İlhan Yayınevi.
• Koçak, A. ve Gürçay, S. (2017). Alevî-Bektaşî velâyetnamelerinde “ejderha” motifi. Journal of Analytic Divinity (Analitik İlahiyat Dergisi), 1(1), 34-64.
• Korkmaz, R. (2016). (Ed.) Arketipsel sembolizm açısından Dede Korkut anlatılarındaki yüce birey ve alp-bilge tipi. Dede Korkut okumaları. Kesit Yayınları.
• Moran, B. (2009). Edebiyat kuramları ve eleştiri. İletişim Yayınları.
• Ocak, A. Y. (2002). Alevi ve Bektaşi inançlarının İslam öncesi temelleri. İletişim Yayınları.
• Özçelik, S. (2023). Dede Korkut kitabı Bursa yazması tıpkıbasımı üzerine. Türk Dili Dergisi, 72(862), 422-427.
• Özkan, T. (2006). Bey Böyrek anlatılarının kahramanın yolculuğu açısından incelenmesi. [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Gazi Üniversitesi.
• Propp, V. (2001). Masalın biçimbilimi- olağanüstü masalların yapısı. (2. Baskı). Om Yayınları.
• Sümer, F. (2009). Salur. Türkiye Diyanet Vakfı Ansiklopedisi, C.39, İstanbul TDVK Yayınları, 57-59.