Euripides'te Barbar İmgesi ve Atina İmparatorluğu

Öz

Bu çalışma, Euripides’in tragedyalarındaki “barbar” imgesinin ideolojik ve edebi işlevini, Iphigeneia Tauris’te, Bakhalar, Hekabe ve Troialı Kadınlar örnekleri üzerinden incelemektedir. Araştırma, “barbar/öteki” temsilinin Atina’nın imparatorluk ideolojisiyle kurduğu çok katmanlı ilişkiyi açığa çıkarmayı amaçlamaktadır. Euripides’in tragedya evreninde “öteki”, yalnızca Yunan kimliğini tanımlayan bir karşıtlık değil, aynı zamanda Atina’nın siyasal, kültürel ve ahlaki söylemlerini sorgulayan eleştirel bir araç olarak konumlanır. Pers Savaşları sonrasında “barbarlık” kavramı, özgürlük ile kölelik, demokrasi ile despotizm arasındaki simgesel karşıtlık hâline gelmiştir; Euripides ise bu ikiliği yeniden üretmekten ziyade onun sınırlarını bir yandan bulanıklaştırırken öte yandan görünür kılmıştır. Atinalı ozan Iphigeneia Tauris’te, insan kurbanı ritüeli üzerinden barbarlığın en uç örneğini sunarken, aynı zamanda Iphigeneia’nın bu ritüele zorunlu katılımı aracılığıyla Yunan ile barbar arasındaki sınırları bulanıklaştırır. Bakhalar’da ise Asyalı tanrı Dionysos’un Thebai üzerindeki zaferi, barbarlığın dışsal değil, Yunan kimliğinin kendi içindeki bir boyut olduğunu açığa çıkarır. Savaşın “barbar” mağdurlarını konu olan Troialı Kadınlar ve Hekabe oyunlarında ise Euripides’in tragedya evreni, Atina’nın savaş ideolojisine yönelik dolaylı ama derin bir eleştiri üretir. Sonuç olarak “barbar” figürü, Atina kimliğinin hem kurucu hem de sarsıcı bir unsuru hâline gelir. Euripides, tragedyayı Atina’nın siyasal ve ahlaki çelişkilerini açığa çıkaran bir yansıtma alanına dönüştürür.

Anahtar Kelimeler

• Euripides
• Tragedya
• Barbar
• Öteki
• Yunan Kimliği

The Image of the Barbarian in Euripides and the Athenian Empire

Öz

This study examines the ideological and literary function of the image of the “barbarian in Euripides’ tragedies, focusing on Iphigeneia among the Taurians, The Bacchae, Hecuba, and The Trojan Women. The research aims to uncover the multilayered relationship between the representation of the “barbarian/Other” and Athenian imperial ideology. In Euripides’ tragic universe, the “Other” is not merely a contrast that defines Greek identity but also a critical lens through which the political, cultural, and moral discourses of Athens are questioned. In the aftermath of the Persian Wars, the concept of “barbarism” had come to symbolize the opposition between freedom and slavery, democracy and despotism. Euripides, however, neither reproduces this duality uncritically nor accepts it as fixed; instead, he simultaneously exposes and destabilizes its boundaries. In Iphigeneia among the Taurians, the ritual of human sacrifice serves as the most extreme manifestation of barbarity, yet Iphigeneia’s forced participation in the rite blurs the distinctions between Greek and barbarian. In The Bacchae, the triumph of the Asiatic god Dionysus over Thebes reveals that barbarism is not external to Greek identity but embedded within its very core. Meanwhile, in The Trojan Women and Hecuba, which center on the barbarian victims of war, Euripides’ tragic world offers a subtle yet profound critique of Athenian militarism and the moral contradictions of imperial power. Ultimately, the “barbarian” emerges as both a constitutive and destabilizing element of Athenian self-definition. Through this figure, Euripides transforms tragedy into a reflective medium that exposes the political and ethical tensions underlying the Athenian polis. His dramas thus resist the ideological closure of empire, turning the stage into a space of cultural self-examination and dissent.

Anahtar Kelimeler

• Euripides
• Tragedy
• Barbarian
• the Other
• Identity

Kaynakça

1. Aeschylus. (1973). Suppliant maidens, Persians, Prometheus, Seven against Thebes (Vol. 1; H. W. Smyth, Trans. & Ed.). Harvard University Press.
2. Balcer, J. M. (1983). The Greeks and the Persians: The processes of acculturation. Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte, 32(3), 257–267. https://www.jstor.org/stable/4435852
3. Balcer, J. M. (1989). The Persian Wars against Greece: A reassessment. Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte, 38(2), 127–143. https://www.jstor.org/stable/4436101
4. Braudel, F. (2013). Bellek ve Akdeniz: Tarihöncesi Antikçağ (A. Berktay, Çev.). Metis Yayınları.
5. Bremmer, J. N. (2013). Human sacrifice in Euripides’ Iphigenia in Tauris: Greek and barbarian. In P. Bonnechere & R. Gagné (Eds.), Sacrifices humains: Perspectives croisées et représentations / Human sacrifice: Cross-cultural perspectives and representations (pp. 87–100). Presses Universitaires de Liège.
6. Burkert, W. (1983). Homo necans: The anthropology of ancient Greek sacrificial ritual and myth. University of California Press.
7. Burkert, W. (1985). Greek religion (J. Raffan, Trans.). Harvard University Press.
8. Çelgin, G. (2011). Eski Yunanca–Türkçe sözlük. Kabalcı Yayınları.

9. Diakov, V., & Kovalev, S. (2010). İlkçağ tarihi (Cilt 1: Ortadoğu, Uzakdoğu, Eski Yunan; Ö. İnce, Çev.). Yordam Kitap.
10. Ediz-Okur, N. (2010). Euripides tragedyaları ışığında Klasik Çağ Atinası’nda kadının konumu (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). İstanbul Üniversitesi.
11. Ediz-Okur, N. (2019). Bir tragedya ozanının sözünden Pers savaşları: Aiskhylos’un Persai tragedyası üzerine bir inceleme. In B. Öztürk, H. S. Öztürk, K. Eren, B. B. Aykanat, & H. Azeri (Eds.), Mnemes Kharin Filiz Dönmez-Öztürk anısına makaleler (pp. 187–207). Homer Kitapevi.
12. Ediz-Okur, N. (2021). Euripides tragedyalarında erginlenme (Yayımlanmamış doktora tezi). İstanbul Üniversitesi.
13. Ediz-Okur, N. (2023). Artemis’in yeşil korularında avlanan, erginlenmenin eşiğinde genç bir avcı: Hippolytos. In F. Cluzeau, Ö. Acar, N. Ediz-Okur, & V. Taşçı (Eds.), Sophron: Güler Çelgin’e armağan yazılar (pp. 235–251). Arkeoloji ve Sanat Yayınları.
14. Euripides. (1999). Trojan women, Iphigeneia among the Taurians, Ion (D. Kovacs, Trans. & Ed.). Harvard University Press.
15. Euripides. (2002). Bacchae, Iphigeneia at Aulis, Rhesus (D. Kovacs, Trans. & Ed.). Harvard University Press.
16. Euripides. (2005). Children of Heracles, Hippolytus, Andromache, Hecuba (D. Kovacs, Trans. & Ed.). Harvard University Press.
17. Erten, E. (2005). Atinalı komutan ve devlet adamı Alkibiades. Arkeoloji ve Sanat Yayınları.
18. Foley, H. P. (2001). Female acts in Greek tragedy. Princeton University Press.
19. Forsdyke, S. (2001). Athenian democratic ideology and Herodotus’ Histories. American Journal of Philology, 122(3), 329–358. https://doi.org/10.1353/ajp.2001.0038
20. Graf, F. (2003). Initiation: A concept with a troubled history. In D. B. Dodd & C. Faraone (Eds.), Initiation in ancient Greek rituals and narratives (pp. 3–24). Routledge.
21. Hall, E. (1989). Inventing the barbarian: Greek self-definition through tragedy. Clarendon Press.
22. Hall, E. (1997). The sociology of Athenian tragedy. In P. E. Easterling (Ed.), The Cambridge companion to Greek tragedy (pp. 93–126). Cambridge University Press.
23. Hartog, F. (1988). The mirror of Herodotus: The representation of the other in the writing of history (J. Lloyd, Trans.). University of California Press.
24. Henrichs, A. (1980). Human sacrifice in Greek religion: Three case studies. In J. Rudhardt & O. Reverdin (Eds.), Le sacrifice dans l’antiquité (pp. 195–235). Fondation Hardt.
25. Herodotus. (1995). Histories (Vol. 2: Books 3–4; A. D. Godley, Trans. & Ed.). Harvard University Press.
26. Herodotus. (1998). Histories (Vol. 3: Books 4–7; A. D. Godley, Trans. & Ed.). Harvard University Press. Herodotus. (2004). Histories (Vol. 1: Books 1–2; A. D. Godley, Trans. & Ed.). Harvard University Press.
27. Herodotos. (2002). Herodot tarihi (M. Ökmen, Çev.). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
28. Homer. (1924). Iliad (Vol. 1: Books 1–12; A. T. Murray, Trans.; W. F. Wyatt, Rev.). Harvard University Press.
29. Homer. (1998). Odyssey (Vol. 1: Books 1–12; A. T. Murray, Trans.; G. E. Dimock, Rev.). Harvard University Press.
30. Homer. (1995). Odyssey (Vol. 2: Books 13–24; A. T. Murray, Trans.; G. E. Dimock, Rev.). Harvard University Press.
31. Homer. (1999). Iliad (Vol. 2: Books 13–24; A. T. Murray, Trans.; W. F. Wyatt, Rev.). Harvard University Press.
32. Jameson, M. H. (1961). Waiting for the barbarian: New light on the Persian Wars. Greece & Rome, 8(1), 5–18. https://doi.org/10.1017/S0017383500012080 Kosak, J. C. (2017). Iphigenia in Tauris. In L. K. McClure (Ed.), A companion to Euripides (pp. 214–227). Wiley Blackwell.
33. Ksenophon. (2011). Anabasis (Onbinlerin dönüşü) (O. Yarlıgaş, Çev.). Kabalcı Yayınevi.
34. Xenophon. (1925). Constitution of the Lacedaimonians (E. C. Marchant & G. W. Bowersock, Trans.). Harvard University Press.
35. Liddell, H. G., Scott, R., & Jones, H. (1996). A Greek–English lexicon. Clarendon Press.
36. Lloyd-Jones, H. (1983). Artemis and Iphigeneia. Journal of Hellenic Studies, 103, 87–102. https://doi.org/10.2307/630530
37. Loraux, N. (1981). La cité comme cuisine et comme partage. Annales. Histoire, Sciences Sociales, 36(4), 614–622. https://doi.org/10.3406/ahess.1981.282770
38. Loraux, N. (2002). The mourning voice: An essay on Greek tragedy. Cornell University Press.
39. Martin, T. R. (2012). Eski Yunan: Tarih öncesinden Hellenistik Çağ’a (Ü. H. Yolsal, Çev.). Say Yayınları.
40. Ober, J. (1989). Mass and elite in democratic Athens. Princeton University Press.
41. Osborne, R. (1993). Women and sacrifice in classical Greece. Classical Quarterly, 43(2), 392–405. https://doi.org/10.1017/S0009838800039914
42. Pritchett, W. K. (1979). The Greek state at war (Part III: Religion). University of California Press.
43. Rabinowitz, N. S. (2017). Trojan women. In L. K. McClure (Ed.), A companion to Euripides (pp. 199–213). Wiley Blackwell.
44. Rosalind, T. (2000). Herodotus in context. Cambridge University Press.
45. Seaford, R. (2017). Sacrifice in drama: The flow of liquids. In S. Hitch & I. Rutherford (Eds.), Animal sacrifice in the ancient Greek world (pp. 223–235). Cambridge University Press.
46. Segal, C. (1990). Violence and the other: Greek, female, and barbarian in Euripides’ Hecuba. Transactions of the American Philological Association, 120, 109–131. https://doi.org/10.2307/283981
47. Segal, C. (1993). Euripides and the poetics of sorrow. Duke University Press.
48. Segal, C. (2019). Interpreting Greek tragedy: Myth, poetry, text. Cornell University Press.
49. Tekin, O. (2008). Eski Yunan ve Roma tarihine giriş. İletişim Yayınları.
50. Thucydides. (1970). Historiae (Vol. 2; H. S. Jones & J. E. Powell, Eds.). Clarendon Press.
51. Vernant, J.-P., & Vidal-Naquet, P. (2012). Eski Yunan’da mit ve tragedya (S. Tamgüç & R. F. Cam, Çev.; O. Yarlıgaş, Ed.). Kabalcı Yayınevi.
52. Versnel, H. S. (2014). What’s sauce for the goose is sauce for the gander. In L. Edmunds (Ed.), Approaches to Greek myth (pp. 84–152). Johns Hopkins University Press.
53. Wohl, V. (2015). Euripides and the politics of form. Princeton University Press.
54. Zeitlin, F. (1985). Playing the other: Theater, theatricality, and the feminine in Greek drama. Representations, 11, 63–94. https://doi.org/10.2307/2928427