Biyoloji Öğretmen Adaylarının Teknoloji Bağımlılığına Yönelik Görüşleri: Senaryo Temelli Durum Çalışması

Yıl 2026, Cilt: 26 Sayı: 1, 198 - 222, 25.03.2026

Burak Arıcıoğlu , Gülcan Çetin , Zeynep Güler

https://doi.org/10.17240/aibuefd.2026..-1681496

https://izlik.org/JA64DB33YD

Öz

Günümüzde teknoloji yaşamımızın ayrılmaz bir parçası haline gelmiştir. Her yaş grubunu etkileyen teknolojik gelişmeler öğretmen adayları üzerinde de etki göstermektedir. Bireylerin teknoloji ile etkileşimi arttıkça, bağımlılık türlerinden teknoloji bağımlılığı da artmıştır. Bu çalışmanın amacı, biyoloji öğretmen adaylarının teknoloji bağımlılığı hakkındaki düşüncelerini belirlemektir. Çalışmada, nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışması kullanılmıştır. Çalışma grubu, Türkiye’deki bir eğitim fakültesi üçüncü sınıfta öğrenim gören toplam 14 biyoloji öğretmen adayından oluşmaktadır. Veriler, araştırmacılar tarafından geliştirilen Senaryo Temelli Teknoloji Bağımlılığı Formu ile toplanmıştır. Formda; teknoloji bağımlılığı ile ilgili üç senaryo ve bu senaryolarla ilgili üçer soru bulunmaktadır. Veri analizi, içerik analizi yöntemine göre yapılmıştır. Çalışmada, büyük çoğunluğunun kendilerini teknolojik aletlere bağımlı olarak gördükleri ve bazı öğretmen adaylarının teknolojik alet kullanımı nedeniyle yoksunluk çektikleri sonucuna ulaşılmıştır. Öğretmen adaylarının bir kısmının çeşitli amaçlarla teknolojik aletleri ve interneti sıklıkla kullandıkları gözlenmiştir. Ayrıca, öğretmen adaylarının yarısının teknolojik aletlerle geçirdikleri zaman nedeniyle sorumluluklarını aksatmadıkları ve birçoğunun sosyal hayatlarında sıkıntı yaşamadıkları belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

Teknoloji bağımlılığı , Senaryo temelli form , Biyoloji öğretmen adayları

Prospective Biology Teachers’ Views on Technology Addiction: A Scenario-based Case Study

https://izlik.org/JA64DB33YD

Öz

Technology has become an integral part of our lives today. Technological developments affecting every age group also have an impact on prospective teachers. As individuals’ interaction with technology increases, technology addiction, one of the addiction types, has also increased. The aim of the study was to determine the thoughts of prospective biology teachers about technology addiction. Case study, one of the qualitative research methods, was used in the study. The study group consisted of 14 third grade prospective biology teachers studying at a faculty of education in Türkiye. The data were collected with the Scenario-based Technology Addiction Form developed by the researchers. The form included three scenarios about technology addiction, and three questions related to these scenarios. Data analyses were conducted according to the content analysis method. The study results showed that most of the prospective biology teachers saw themselves as dependent on technological devices and that some of them suffered from deprivation due to the use of technological devices. Some of them frequently used technological devices and the internet for various purposes. Moreover, half of the prospective students did not disrupt their responsibilities and most of them did not have problems in their social lives due to the time they spent with technological devices.

Anahtar Kelimeler

Technology addiction , Scenario-based form , Prospective biology teachers

Kaynakça

• Akay, B., Ayhan, R., Orhan, R., & Öçalan, M. (2023). Üniversite öğrencilerinin serbest zaman yönetimi ile teknoloji bağımlılık düzeylerinin incelenmesi. Uluslararası Kültürel Ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 9(1), 71-84. https://doi.org/10.46442/intjcss.1168021
• Alavi, S. S., Ferdosi, M., Jannatifard, F., Eslami, M., Alaghemandan, H., & Setare, M. (2012). Behavioral addiction versus substance addiction: Correspondence of psychiatric and psychological views. International Journal of Preventive Medicine, 3(4), 290-294.
• Arslan, A. (2019). Üniversite öğrencilerinin dijital bağımlılık düzeylerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. International e-Journal of Educational Studies, 4(7), 27-41. https://doi.org/10.31458/iejes.600483
• Aydın, F. (2017). Teknoloji bağımlılığının sınıf ortamında yarattığı sorunlara ilişkin öğrenci görüşleri. [Yüksek Lisans Tezi] Ankara Üniversitesi.
• Aydın, S., Özkan, Z., Çalı, O., & Güneş, M. (2025). Düzenli spor yapan ve sedanter üniversite öğrencilerinin internet bağımlılığı ile stres algılarının bazı değişkenlere göre incelenmesi. International Journal of Sport Exerciseand Training Sciences, 11(1), 106-120. https://doi.org/10.18826/useeabd.1630589
• Ayhan, B., & Köseliören, M. (2019). İnternet, online oyun ve bağımlılık. Online Journal of Technology Addiction and Cyberbullying, 6(1), 1-30.
• Balcıoğlu, İ., & Türk, B. (2021). Teknoloji bağımlılığı: Sosyal ve adli sorunlar. (Özçetin A, ed.) Teknoloji Bağımlılığı. 1. Baskı. Ankara: Türkiye Klinikleri, ss. 33-40.
• Baltacı, A. (2017). Nitel veri analizinde Miles-Huberman modeli. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 3(1), 1-14.
• Büyüköztürk, Ş., Akgün, Ö. E., Demirel, F., Karadeniz, Ş., & Çakmak, E. K. (2022). Eğitimde bilimsel araştırma yöntemleri (32. Baskı), Pegem Akademi.
• Brand, M., Young, K. S., Laier, C., Wölfling, K., & Potenza, M. N. (2016). Integrating psychological and neurobiological considerations regarding the development and maintenance of specific Internet-use disorders: An Interaction of Person-Affect-Cognition-Execution (I-PACE) model. Neuroscience & Biobehavioral Reviews, 71, 252-266. https://doi.org/10.1016/j.neubiorev.2016.08.033
• Çalışkan, N., Yalçın, O., Aydın, M., & Ayık, A. (2017). BÖTE öğretmen adaylarının akıllı telefon bağımlılık düzeylerini belirlemeye yönelik bir çalışma. International Journal of Eurasia Social Sciences, 8(26), 111-125.
• Çelik, B., & Ataş A. H. A. (2023). Correlational study on mobile phone addiction among university students: Prevalence, student characteristics, mobile phone use purposes, and situations. European Journal of Psychology and Educational Research, 6(3), 131-145. https://doi.org/10.12973/ejper.6.3.131
• Creswell, J. W. (2018). Nitel araştırma yöntemleri- Beş yaklaşıma göre nitel araştırma ve araştırma deseni. Siyasal Kitapevi.
• Das, A., Sharma, M. K., Thamilselvan, P., & Marimuthu, P. (2017). Technology addiction among treatment seekers for psychological problems: Implication for screening in mental health settings. Indian Journal of Psychological Medicine, 39(1), 21-27. https://doi.org/10.4103/0253-7176.1989
• Davis, R. A. (2001). A cognitive-behavioral model of pathological internet use. Computers in Human Behavior, 17(2), 187-195. https://doi.org/10.1016/S0747-5632(00)00041-8
• Demirel, M., Er, Y., Kaya, A., & Çuhadar, A. (2022). Dijital bağımlılık ve boş zaman yönetiminin günlük hayata etkisinin incelenmesi. Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 13(3), 1292-1306. https://doi.org/10.36362/gumus.1150233
• Dinç, M. (2015). Teknoloji bağımlılığı ve gençlik. Gençlik Araştırmaları Dergisi, 3(3), 31-65.
• Emre, O., Ulutaş, A., Nisan, F., Görgen, A. N., & Cumurcu, H. B. (2019). Üniversite öğrencilerinde teknoloji ve internet bağımlılığı arasındaki ilişkinin incelenmesi. Batman Üniversitesi Yaşam Bilimleri Dergisi, 9(2), 167-182.
• Ertemel, A. V., & Eroğlu Pektaş, G. Ö. (2018). Dijitalleşen dünyada tüketici davranışları açısından mobil teknoloji bağımlılığı: Üniversite öğrencileri üzerine nitel bir araştırma. Yıldız Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 2(2), 18-34.
• Gao, T., Xiang, Y. T., Zhang, H., Zhang, Z., & Mei, S. (2017). Neuroticism and quality of life: Multiplemediating effects of smart phone addiction and depression. Psychiatry Research, 258, 457-461. https://doi.org/10.1016/j.psychres.2017.08.074
• Gezgin, D. M., Şumuer, E., Arslan, O., & Yıldırım, İ. S. (2017). Öğretmen adayları arasında nomofobi yaygınlığı: Trakya Üniversitesi örneği. Trakya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 7(1), 86-95.
• Griffiths, M. (2005). A ‘components’ model of addiction within a biopsychosocial framework. Journal of Substance Use, 10(4), 191–197. https://doi.org/10.1080/14659890500114359
• Griffiths, M. (1995). Technological addictions. Clinical Psychology Forum, Division of Clinical Psychology of the British Psychological Society, 76, 14-19.
• Güçlü, G. (2015). Yaşam boyu öğrenme argümanı olarak teknoloji bağımlılığı ve yaşama yansımaları [Yüksek Lisans Tezi], Cumhuriyet Üniversitesi.
• Karabatak, S., & Alanoglu, M. (2022). The relationship between teacher candidates’ technology addictions and their social connectedness: A data-mining approach. Malaysian Online Journal of Educational Technology, 10(4), 265-275. https://doi.org/10.52380/mojet.2022.10.4.361
• Karadağ E., & Kılıç, B. (2019). Öğretmen görüşlerine göre öğrencilerdeki teknoloji bağımlılığı. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 11, 101-117. http://doi:10.18863/pgy.556689
• Karakaya, E. N. (2021). Covid-19 sürecinde eğitimine evde devam eden ortaöğretim öğrencilerinin teknoloji bağımlılığı düzeylerinin incelenmesi. [Yüksek Lisans Tezi], Karabük Üniversitesi.
• Karaman, M. K., & Kurtoğlu, M. (2009, Şubat, 11-13). Öğretmen adaylarının internet bağımlılığı hakkındaki görüşleri. 9. Akademik Bilişim Konferansı, Şanlıurfa.
• Koç, M., & Yıldız, A. (2021). Öğretmen adaylarının dijital bağımlılığı ile akademik başarıları arasındaki ilişkinin incelenmesi. Cumhuriyet Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 45(2), 147-176.
• Kumcağız, H. Terzi, Ö., Koç, B., ve Terzi, M. (2020). Üniversite öğrencilerinde akıllı telefon bağımlılığı. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 9(1), 13-39. https://doi.org/10.15869/itobiad.629737
• Kutluoğlu Karayel, A. H. (2019). Teknoloji Bağımlılığı. İNSAMER. https://www.insamer.com/tr/teknoloji-bagimliligi_1907.html
• Masalimova, A. R., Khairullina, E. R., Lapidus, N. I., Orekhovskaya, N. A., Zheltukhina, M. R., & Baranova, E. A. (2022). Exploring preservice STEM teachers’ smart phone addiction. Contemporary Educational Technology, 14(3). ep371. https://doi.org/10.30935/cedtech/11916
• Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded source book (2nd ed.). Sage. Ögel, K. (2001). İnsan, yaşam ve bağımlılık: Tartışmalar ve gerekçeler. IQ Kültür Sanat Yayıncılık.
• Özçelik Demir, A. (2021). Altıncı ve yedinci sınıf ortaokul öğrencilerinin sosyal becerileri ile teknoloji bağımlılığı arasındaki ilişkinin incelenmesi. [Yüksek Lisans Tezi], Uludağ Üniversitesi.
• Ramazanoğlu, M. (2020). Öğretmen adaylarının nomofobi düzeylerinin belirlenmesi. Erzurum Kültür Eğitim Vakfı Akademi Dergisi, (81), 247-263.
• Saban, A. (2008). Okula ilişkin metaforlar. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 55(55), 459-496.
• Sağlam, Ö. (2022). Covid-19 pandemisi izolasyon dönemine ilişkin öğretmen, öğrenci ve veli görüşleri. [Yüksek Lisans tezi], Bartın Üniversitesi.
• Uslu, O. (2022). Causes and consequences of technology addiction: A review of information systems and information technology studies. International Journal of Social Sciences and Education Research, 8(3), 299- 306. https://doi.org/10.24289/ijsser.1131136.
• WHO (2018). ICD-11 Clinical Descriptions and Diagnostic Guidelines for Mental and Behavioural Disorders. https://icd.who.int/browse/2024-01/mms/en#1602669465
• Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (12. Baskı). Seçkin Yayıncılık.
• Yıldırım, C., & Correia, A. (2015). Exploring the dimensions of nomophobia: Development and validation of a self-reported questionnaire. Computer Human Behavior, 49, 130-137. https://doi.org/10.1016/j.chb.2015.02.059
• Yıldırım, C., Sumuer, E., Adnan, M., & Yıldırım, S. (2015). A growing fear: Prevalence of nomophobia among Turkish college students. Information Development, 32(5), 1322-1331. https://doi.org/10.1177/0266666915599025
• Yılmaz, B. (2020). Teknoloji bağımlılığı ve eğitimdeki yeri. [Yüksek Lisans Tezi], İstanbul Gelişim Üniversitesi.
• Yılmaz, B. (2025). Üniversite öğrencilerinde instagram bağımlılığının sıkılma algısı ile ilişkisinde öz-kontrolün aracılık rolü. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 27(2), 739-755. https://doi.org/10.32709/akusosbil.1316645
• Yılmazsoy, B., & Kahraman, M. (2017). Uzaktan eğitim öğrencilerinin internet bağımlılık düzeylerinin incelenmesi. Açık Öğretim Uygulamaları ve Araştırmaları Dergisi, 3(4), 9-29.