Eğitimde Stratejik Derinlik: BİLSEM’lerin Vizyon ve Misyon Metinlerinin İncelenmesi

Yıl 2025, Cilt: 25 Sayı: 4, 2378 - 2402, 15.12.2025

Ahmet Can Abbak , Mehmet Akif Özdemir , Turgut Bal , Mehmet Küçükgöz

https://doi.org/10.17240/aibuefd.2025..-1682489

Öz

Bu araştırma, Türkiye’de faaliyet gösteren Bilim ve Sanat Merkezlerinin (BİLSEM) stratejik planlarında yer alan vizyon ve misyon ifadelerini tematik ve kuramsal bir perspektifle incelemeyi amaçlamaktadır. Özel yetenekli bireylerin eğitimi açısından kritik bir role sahip olan BİLSEM’ler, sundukları eğitim hizmetlerinin niteliğini stratejik belgelerle tanımlamakta ve bu belgelerde yer alan vizyon ve misyon ifadeleri, kurumun amaçlarını, değerlerini ve hedeflerini yansıtmaktadır. Bu bağlamda çalışmada, BİLSEM’lerin kurumsal kimliğini ve stratejik yönelimlerini ortaya koyan bu ifadelerin, eğitim politikaları ve özel eğitim yaklaşımlarıyla ne derece örtüştüğü analiz edilmiştir. Bu inceleme, eğitim yönetimi ve özel eğitim kuramları perspektifi üzerine yapılandırılmıştır. Araştırma nitel araştırma deseniyle yapılandırılmış ve belge incelemesi yöntemi kullanılarak Türkiye’nin 81 ilindeki BİLSEM’lerin güncel stratejik planları incelenmiştir. Elde edilen veriler içerik analizi tekniğiyle değerlendirilmiş, vizyon ve misyon ifadeleri ayrı ayrı tematik kategoriler altında sınıflandırılmıştır. Bulgular, birçok kurumun vizyon ve misyon ifadelerinde kuramsal temelden uzak, genelleyici ve ölçülemeyen tanımlamalar kullandığını göstermektedir. Ayrıca bazı planlarda vizyon ve misyon ifadeleri arasında kavramsal karışıklıklar da dikkat çekmiştir. Bu karışıklık, vizyon ifadelerinin sıklıkla görev tanımı gibi, misyon ifadelerinin ise genel amaç ya da gelecek hedefi şeklinde kullanılması biçiminde ortaya çıkmaktadır. Araştırmanın sonuçları, stratejik planlamada kurumsal özgünlük, kuramsal dayanak ve özel yetenekli bireylerin eğitsel ihtiyaçlarına uygun hedefler belirleme gerekliliğini ortaya koymaktadır. BİLSEM özelinde vizyon ve misyon ifadelerini içerik analizi yöntemiyle ele alan bugüne kadar herhangi bir akademik çalışma bulunamamıştır. Bu açıdan araştırmamız, bu alandaki özgün boşluğu dolduran ilk çalışma olma özelliği taşımaktadır.

Anahtar Kelimeler

Bilim ve sanat merkezi , Misyon , Vizyon , Doküman incelemesi.

Etik Beyan

Bu çalışmada yer alan tüm araştırmacılar, bilimsel araştırma ve yayın etiğine ilişkin ilkelere uygun olarak hareket etmiştir. Araştırma sürecinde etik kurul izni gerektiren bir durum söz konusu ise ilgili onay alınmış; aksi takdirde etik kurul izni gerektirmeyen bir çalışma olduğu değerlendirilmiştir. Çalışmada intihal, sahtecilik, çarpıtma, tekrar yayın, dilimleme, haksız yazarlık gibi etik dışı herhangi bir davranışa başvurulmamıştır. Tüm araştırmacılar, araştırma sürecine aktif olarak katılmış ve çalışmanın her aşamasında etik kurallara uygun hareket etmişlerdir.

Destekleyen Kurum

Destekleyen kurum bulunmamaktadır.

Proje Numarası

-

Teşekkür

Sayın editörün aday makalemizin değerlendirme ve yayımlanma sürecine sunacağı katkılar için şimdiden teşekkür ederiz.

Strategic Depth in Education: An Analysis of Vision and Mission Statements of Science and Art Centers

Öz

This research aims to examine the vision and mission statements in the strategic plans of Science and Art Centers (BİLSEM) operating throughout Türkiye from a thematic and theoretical perspective. BİLSEMs, which play a critical role in the education of gifted individuals, define the quality of the educational services they offer with strategic documents, and the vision and mission statements in these documents reflect the goals, values, and objectives of the institution. In this context, the study analyzes the extent to which these statements, which reveal the institutional identity and strategic orientations of BİLSEMs, overlap with educational policies and special education approaches. This review is structured from the perspective of educational management and special education theories. The research is structured with a qualitative research design, and the current strategic plans of BİLSEMs are examined using the document review method. The data obtained are evaluated with the content analysis technique, and the vision and mission statements are classified under separate thematic categories. The findings show that many institutions use general and unmeasurable definitions that are far from theoretical basis in their vision and mission statements. In addition, conceptual confusions between vision and mission statements have also been noted in some plans. This confusion occurs in the form of vision statements being frequently used as a job description, while mission statements being used as a general purpose or future goal. The results of the research reveal the necessity of determining institutional originality, theoretical basis and targets appropriate to the educational needs of especially talented individuals in strategic planning. No academic study has been found to date that has addressed vision and mission statements specifically for BİLSEM. In this respect, our research is the first study to fill the original gap in this field.

Anahtar Kelimeler

Science and art center , Mission , Vision , Document review.

Proje Numarası

-

Kaynakça

• Abbak, A. C., & Akbaşlı, S. (2021). Kurum denetim raporlarının incelenmesi (Adana ili örneği). Journal of Human and Social Sciences, 4(1), 230-249. https://doi.org/10.53048/johass.860005
• Abbak, A. C., & Özdemir, M. (2023). Liderlik yönelimi ve örgütsel özdeşleşme ilişkisinde psikolojik sözleşmenin aracı rolü: Adana ili örneği. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 20(3), 985-1016. https://doi.org/10.33711/yyuefd.1321709
• Allotey, A. G., Watters, J. J., Anamuah-Mensah, J., & King, D. (2023). Nurturing the missing link: unleashing talent and giftedness for critical human capacity development in nation building. African Journal of Educational Studies in Mathematics and Sciences, 19(2), 203-224. https://dx.doi.org/10.4314/ajesms.v19i2.4
• Alpkan, L., & Doğan, T. (2008). Stratejik planlama süreci bileşenlerinin firma performansına etkileri. Kocaeli Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (16), 21-47. https://dergipark.org.tr/tr/pub/kosbed/issue/25704/271231 adresinden 14.05.2025 tarihinde erişilmiştir.
• Altun, T., & Vural, S. (2012). Bilim ve sanat merkezinde (BİLSEM) görev yapan öğretmen ve yöneticilerin mesleki gelişim ve okul gelişimine yönelik görüşlerinin değerlendirilmesi. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 11(42), 152-177. https://dergipark.org.tr/tr/pub/esosder/issue/6156/82730 adresinden 14.05.2025 tarihinde erişilmiştir.
• Aslan, M., Özer, N., & Bakır, A. A. (2009). Okul kültürüne ilişkin yönetici ve öğretmen görüşleri: nitel bir araştırma. İlköğretim Online, 8(1), 268-281. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ilkonline/issue/8599/107067 adresinden 14.05.2025 tarihinde erişilmiştir.
• Atasever, M., & Işık, H. (2010) Stratejik yönetimde vizyon ve misyon ifadelerinin önemi: Türkiye ve Japonya karşılaştırması. İksad Publishing House.
• Avrupa Komisyonu. (2020). European Education Area 2025.
• Ayaydın, Y., & Ün, D. (2018). Bilim ve sanat merkezleri öğretmenlerinin BİLSEM ve üstün yetenekli öğrencilerin eğitimine yönelik görüşleri. Amasya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 7(1), 121-155. https://dergipark.org.tr/tr/pub/amauefd/issue/37607/348733 adresinden 14.05.2025 tarihinde erişilmiştir.
• Büyüktokatlı, N., & Kurnaz, A. (2020). Bilim ve sanat merkezlerinde verilen eğitimin aile görüşlerine göre boylamsal olarak değerlendirilmesi. Sosyal, Beşerî ve İdari Bilimler Dergisi, 3(10), 757-774. https://sobibder.org/index.php/sobibder/article/view/120 adresinden 14.05.2025 tarihinde erişilmiştir.
• Cevher Kılıç, V. (2015). Türkiye’de üstün ve üstün yetenekli çocuklara yönelik bir eğitim politikası oluşturulamaması sorunu üzerine bir değerlendirme. 21. Yüzyılda Eğitim ve Toplum, 4(12), 146-154. https://dergipark.org.tr/tr/pub/egitimvetoplum/issue/32107/355913 adresinden 14.05.2025 tarihinde erişilmiştir.
• Çelik-Şahin, Ç., (2014). Bilim ve sanat merkezi öğrencilerinin bu kurumlara ilişkin görüşlerinin incelenmesi. HAYEF Journal of Education, 11(1), 101-117. https://dergipark.org.tr/tr/pub/iuhayefd/issue/8800/110001 adresinden 14.05.2025 tarihinde erişilmiştir.
• Davies, B., & Davies, B. J. (2005). Strategic leadership. School Leadership & Management, 25(3), 307–324.
• Demirel Dingeç, Ş., & Kirişçi N. (2023). A critical review to gifted education in early childhood in Türkiye, Inonu University Journal of the Faculty of Education, 24(1), 470-488. DOI: 10.17679/inuefd.1201131
• Eren, Z. (2020). Bilim ve sanat merkezi yöneticilerinin bağlamsal performansının sosyal ağ analizi yaklaşımı ile değerlendirilmesi. İstanbul Gelişim Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 7(1), 50-73. https://doi.org/10.17336/igusbd.507287
• Gümüş, M. M., Kaya, A., Gümüş, A., Turan, E., Değerli, H., & Gümüş, Y. Y. (2023). Türkiye’de bilim ve sanat merkezleri, özellikleri ve sayıları. International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR), 10(102), 3601-3607. https://doi.org/10.5281/zenodo.10452512
• Güçlü, N., Çoban, Ö., & Atasoy, R. (2017). Okul yöneticilerinin stratejik liderlik özellikleri ile örgütsel sessizlik arasındaki ilişkinin öğretmen görüşlerine göre incelenmesi. Milli Eğitim Dergisi, 46(215), 167-191.
• Karimli, D. (2020). Conceptual Framework for the Strategic Management. International Journal of Management & Development 7(10) 144-149. DOI: http://dx.doi.org/10.19085/sijmd071001
• Kır, S., & Akbaşlı, S. (2021). Being a teacher in BILSEM: a sample from Ankara. Hasan Ali Yücel Eğitim Fakültesi Dergisi (HAYEF), 18(2). DOI: 10.5152/hayef.2021.20030
• Kuşçu, Ö., & Uluyurt, F., (2023). Türkiye’de 10-14 yaş grubu üstün yetenekli çocuklar ile ilgili yapılan lisansüstü eğitim tezlerin incelenmesi. Selçuk Sağlık Dergisi, 4(Kongre Özel), 89 – 107. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ssd/issue/79883/1224281
• Marland, S.P. (1972) Education of the gifted and talented report to the congress of the United States. Government Printing Office.
• MEB. (2018). 2023 Eğitim Vizyonu. https://tegm.meb.gov.tr/www/2023-vizyonu/icerik/23 adresinden 11.06.2025 tarihinde erişilmiştir.
• MEB. (2019). Millî eğitim bakanlığı bilim ve sanat merkezleri yönergesi. Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğü. https://orgm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2022_12/06214921_BIYLIYM_VE_SANAT_MERKEZLERIY_YOYNERGE SIY.pdf adresinden 11.06.2025 tarihinde erişilmiştir.
• MEB. (2019). Bilim ve sanat merkezlerine öğretmen seçme ve atama kılavuzu. Https://orgm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2019_11/20115406_2020_Bilim_ve_Sanat_Merkezlerine_OYgYretmen_SecYme_ve_Atama_KYlavuzu.pdf adresinden 11.06.2025 tarihinde erişilmiştir.
• MEB. (2023) Millî Eğitim İstatistikleri Örgün Eğitim 2022/2023. https://sgb.meb.gov.tr/www/icerik_goruntule.php?KNO=508 adresinden 11.06.2025 tarihinde erişilmiştir.
• MEB. (2023). 2024–2028 Stratejik Planı. https://sgb.meb.gov.tr/www/mill-egitim-bakanligi-2024-2028-stratejik-plani-yayimlandi/icerik/546 adresinden 11.06.2025 tarihinde erişilmiştir.
• OECD. (2018). The future of education and skills: Education 2030 framework. OECD Publishing.
• Oruç, Ş., & Çağır, S. (2022). Bilim ve sanat merkezleri üzerine yapılan akademik çalışmaların değerlendirilmesi. Türkiye Eğitim Dergisi, 7(2), 398-412. https://doi.org/10.54979/turkegitimdergisi.1202074
• Özdem, G. (2011). Yükseköğretim kurumlarının stratejik planlarında yer alan vizyon ve misyon ifadelerinin analizi. Educational Sciences: Theory & Practice. 11(4) 1869-1894
• Özdemir, B. (2019). Esenyurt'taki okulların vizyon ve misyon ifadelerinin incelenmesi [Yüksek Lisans Tezi]. İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi.
• Özek-Yakut. B. (2024). Üstün yetenekli çocukların geleceği yön veren politika belgeleri bize ne söylüyor? Alanyazın, 5(1), 13-26. https://doi.org/10.59320/alanyazin.1425966
• Özer, M. A., & Yıldırım, S. (2023). Küreselleşmenin kamu hizmetine yansıması ve Türk kamu yönetimine etkisi. Sakarya Üniversitesi Türk Akademi Dergisi, 2(1), 61-87. https://dergipark.org.tr/tr/pub/sautad/issue/78594/1309312 adresinden 11.06.2025 tarihinde erişilmiştir.
• Özmantar, Z. K. (2011). Okullarda etkili stratejik plan hazırlama süreci: bir eylem araştırması Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 10(4):1389 -1421. https://dergipark.org.tr/tr/pub/jss/issue/24241/256991 adresinden 11.06.2025 tarihinde erişilmiştir.
• Paylı, M. (2017). Örgüt kültürü ve stratejik planlama süreci: Karaman Belediyesi’nde bir uygulama [Yüksek Lisans Tezi]. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi.
• Peters, S. J., Matthews, M. S., & McBee, M. T. (2020). Beyond gifted education: Designing and implementing advanced academic programs. Prufrock Press.
• Senge, P. M., Cambron-McCabe, N., Lucas, T., Smith, B., Dutton, J., & Kleiner, A. (2012). Okulda beşinci disiplin: Öğrenen okulların liderliği (Çev. A. Çavdar). Yapı Kredi Yayınları.
• Summak, S. M. & Çelik, Ş. Ç. (2014). Türkiye’de bilim ve sanat merkezlerinde standartların belirlenmesi ile ilgili görüşlerin incelenmesi. Asya Öğretim Dergisi, 2(1), 1-15. https://yerbilimleri.cumhuriyet.edu.tr/en/pub/asead/issue/41000/494946 adresinden 11.06.2025 tarihinde erişilmiştir.
• Tetik, E. G. (2023). Kamu üniversitelerinde bütünleşik stratejik yönetim. Paradigma.
• Torunoğlu, H., & Taşdemir, M. (2020). Bilim ve sanat merkezlerinin mezun ve veli gözüyle değerlendirilmesi. Turkish Studies, 15(3). 2117-2136 DOI: http://dx.doi.org/10.29228/TurkishStudies.42252
• T.C. Cumhurbaşkanlığı. (2023). Türkiye Yüzyılı Vizyon Belgesi. https://turkiyeyuzyili.com/anasayfa adresinden 19.06.2025 tarihinde erişilmiştir.
• T.C. Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofisi. (2021). Ulusal Yapay Zekâ Stratejisi (2021–2025). https://cbddo.gov.tr/uyzs adresinden 19.06.2025 tarihinde erişilmiştir.
• T.C. Kalkınma Bakanlığı. (2019). On Birinci Kalkınma Planı (2019–2023). https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2022/07/On_Birinci_Kalkinma_Plani-2019-2023.pdf adresinden 19.06.2025 tarihinde erişilmiştir.
• Tüsside (Tübitak Türkiye Sanayi Sevk ve İdare Enstitüsü) (2009). Üstün zekalılar çalıştayı (BİLSEM modeli) raporu. Gebze-Kocaeli.
• Ulusoy, M. (2020). Stratejik yönetim açısından Denizli’de faaliyet gösteren işletmelerde vizyon ve misyon bildirgelerinin analizi ve bir araştırma. [Yüksek Lisans Dönem Projesi]. Pamukkale Üniversitesi.
• UNESCO. (2020). Education for Sustainable Development: A roadmap.
• Yaman, S. (2020). Bilim ve sanat merkezlerinde öğrencilere sunulan eğitim etkinliklerinin yönetimine ilişkin paydaş görüşleri. [Yüksek Lisans Tezi]. İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi.
• Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (11th ed.). Seçkin Akademik ve Mesleki Yayınları.
• Yumuş, A., & Toptas, V. (2011). Bilim ve sanat merkezlerinin amacına uygun işleyişinin değerlendirilmesi. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 7(2), 80-88. https://dergipark.org.tr/tr/pub/mersinefd/issue/17378/181449 adresinden 19.06.2025 tarihinde erişilmiştir.
• Zor, M., & Köse, E. (2015). Sınıf öğretmenlerinin bilim ve sanat merkezlerine yönelik görüşlerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 4(6), 42-53. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ebed/issue/22326/239280 adresinden 19.06.2025 tarihinde erişilmiştir.