Özel Yetenekli Öğrencilerin Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları Kavramlarına Yönelik Bilişsel Yapılarının İncelenmesi

Yıl 2025, Cilt: 25 Sayı: 4, 2488 - 2505, 15.12.2025

Barış Suluk

https://doi.org/10.17240/aibuefd.2025..-1686707

Öz

Bu araştırmanın amacı, özel yetenekli öğrencilerin sürdürülebilir kalkınma amaçları kavramlarına ilişkin bilişsel yapılarını ortaya koymaktır. Çalışma tarama deseni üzerine kurgulanarak yürütülmüştür. Araştırmanın katılımcı grubunu bir bilim ve sanat merkezinde öğrenim göre 24 ilkokul ve ortaokul öğrencisi oluşturmaktadır. Araştırmada veri toplama aracı olarak Kelime İlişkilendirme Testi (KİT) kullanılmıştır. KİT’de bulunan anahtar kavramlara Birleşmiş Milletler (BM) Sürdürülebilir Kalkınma Amaçlarında belirtilen ana hedeflerden yola çıkılarak belirlenmiştir. Test, “yoksulluk, sağlıklı yaşam, açlık, eğitim, adalet, iklim, barış ve sanayi” olmak üzere toplam sekiz kavramdan oluşmaktadır. Araştırmada, anahtar kavramların ilişkilendirildiği kelimelerin ya da kavramların toplam tekrar sayısını gösteren bir frekans tablosu oluşturulmuştur. Oluşturulan bu frekans tablosu temel alınarak kavram ağı oluşturulmuştur. Kavram ağında bilişsel yapıyı ortaya koyması amacıyla, kesme noktası (KN) tekniği kullanılmıştır. Araştırma 2024-2025 eğitim öğretim yılının ikinci döneminde yürütülmüştür. Araştırma bulguları, özel yetenekli öğrencilerin eğitim, sağlıklı yaşam, yoksulluk, açlık, adalet ve iklim kavramlarında kapsamlı ve derin bir bilişsel yapılanmaya sahip olduğunu; buna karşın sanayi ve barış kavramlarındaki bilişsel yapı düzeylerinin daha sınırlı kaldığını ortaya koymuştur. Araştırma bulgularından hareketle öğrencilerin günlük hayatla daha az ilişkilendirdiği sanayi ve barış gibi kavramların bilişsel yapısının geliştirilmesine yönelik müdahale programlarının geliştirilmesi önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Sürdürülebilir Kalkınma Kavramları , Özel Yetenekli Öğrenciler , Kelime İlişkilendirme Testi (KİT)

Sustainable Development Goals for Gifted Students Investigation of Cognitive Structures of Concepts

Öz

The aim of this research is to reveal the cognitive structures of gifted students regarding the concepts of sustainable development goals. The study was conducted based on a survey design. The participant group of the study consisted of 24 primary and secondary school students studying in a science and art centre. Word Association Test (WAT) was used as a data collection tool in the study. The key concepts in the WAT were determined based on the main goals specified in the United Nations (UN) Sustainable Development Goals. The test consists of a total of eight concepts: ‘poverty, healthy life, hunger, education, justice, climate, peace and industry’. A frequency table was generated, detailing the total repetitions of words or concepts linked to the key concepts. A concept network was created based on this frequency table In order to reveal the cognitive structure in the concept network, the cut-off point (CP) technique was used. The research was conducted in the second semester of the 2024-2025 academic year. The findings of the study revealed that gifted students had a comprehensive and deep cognitive structure in the concepts of education, healthy life, poverty, hunger, justice and climate; however, their cognitive structure levels in the concepts of industry and peace remained more limited. Based on the research findings, it is recommended to develop intervention programmes to improve the cognitive structure of concepts such as industry and peace, which students associate less with daily life.

Anahtar Kelimeler

Development Concepts , Gifted Students , Word Association Test (WAT)

Kaynakça

• Akgül, F. A., & Aydoğdu, M. (2020). Ortaokul öğrencileri için sürdürülebilir yaşama yönelik farkındalık ölçeğinin geliştirilmesi. Trakya Eğitim Dergisi, 10(2), 378-393. https://doi.org/10.24315/tred.633081
• Alkan, A. (2015). Bitlis şehrinin çevre sorunları ve alınması gereken önlemler. Doğu Coğrafya Dergisi, 20(33), 11-36. https://doi.org/10.17295/dcd.07140
• Alper, F. Ö. (2018). Ticari açıklık, ekonomik büyüme, şehirleşme ve çevre ilişkisi. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 23(Geybulla Ramazanoğlu Özel Sayısı), 805-816.
• Ayaydın, Y., Gezer, S. U., & Sesen, B. A. (2023). A study on sustainable living awareness of gifted secondary school students. Research on Education and Psychology, 7(Special Issue 2), 602-624. https://doi.org/10.54535/rep.1363669
• Ayaydın, Y., Sesen, B. A., Erdogan, S. C., Ün, D., & Özçiris, H. (2023). The effect of out-of-school learning activities on gifted students' affective and behavioral tendencies towards the environment. Journal of Science Learning, 6(1), 48-58.
• Bahar, M., Johnstone, A. H., & Sutcliffe, R. G. (1999). Investigation of students' cognitive structure in elementary genetics through word association tests. Journal of biological education, 33(3), 134-141. https://doi.org/10.1080/00219266.1999.9655653
• Bahar, M. & Özatlı, S. (2003). Kelime iletişim testi yöntemi ile lise 1. sınıf öğrencilerinin canlıların temel bileşenleri konusundaki bilişsel yapılarının araştırılması, Balıkesir Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 5, 75-85.
• Bulut, B., & Çakmak, Z. (2018). Sürdürülebilir kalkınma eğitimi ve öğretim programlarına yansımaları. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi, 7(4), 2680-2697.
• Demir, Y., & Atasoy, E. (2021). Ortaokul öğrencilerinin sürdürülebilir kalkınmaya yönelik algılarının incelenmesi. Trakya Eğitim Dergisi, 11(3), 1688-1702. https://doi.org/10.24315/tred.878404
• Demirbaş, Ç. (2015). Öğretmen adaylarının sürdürülebilir kalkınma farkındalık düzeyleri. Marmara Coğrafya Dergisi, (31), 300-316. https://doi.org/10.14781/mcd.098114
• Ercan, F., Taşdere, A., & Ercan, N. (2010). Kelime ilişkilendirme testi aracılığıyla bilişsel yapının ve kavramsal değişimin gözlenmesi. Türk Fen Eğitimi Dergisi, 7(2), 136-154.
• Göcen, C. & Şahin, S. (2021). Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları Bağlamında Coğrafya Eğitimi, International Journal of Eurasia Social Sciences (IJOESS), 12(46), 1355-1370. http://dx.doi.org/10.35826/ijoess.3034
• Hartsell, B. (2006). Teaching toward compassion: Environmental values education for secondary students. Journal of Secondary Gifted Education, 17(4), 265-271. https://doi.org/10.4219/jsge-2006-40 https://turkiye.un.org/tr/sdgs adersinden erişilmiştir (29.04.2025).
• Karaca, A., & Yalçınkaya, E. (2019). Yedinci sınıf öğrencilerinin çeşitli meslek grupları hakkındaki algılarının kelime ilişkilendirme testi (KİT) aracılığıyla incelenmesi. Atatürk Üniversitesi Kazım Karabekir Eğitim Fakültesi Dergisi, (39), 1-21. https://doi.org/10.33418/ataunikkefd.635654
• Kahriman-Ozturk, D., Olgan, R., & Guler, T. (2012). Preschool children's ıdeas on sustainable development: how preschool children perceive three pillars of sustainability with the regard to 7r. Educational Sciences: Theory and Practice, 12(4), 2987-2995.
• Karaman, S., & Gökalp, Z. (2010). Küresel ısınma ve iklim değişikliğinin su kaynakları üzerine etkileri. Tarım Bilimleri Araştırma Dergisi, (1), 59-66.
• Karasar, N. (1999). Bilimsel araştırma yöntemi: Kavramlar, ilkeler, teknikler. Ankara: Nobel Yayınevi.
• Kaya, M. F., & Tomal, N. (2011). Sosyal bilgiler dersi öğretim programının sürdürülebilir kalkınma eğitimi açısından incelenmesi. Eğitim Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 1(2), 49-65.
• Kayan, A. (2018). Çevre sorunlarına eğitimle farkındalık oluşturma. Journal of Awareness (JoA), 3(Special), 481-496.
• Lasekan, O. A., Pena, M. T. G., Myrna, C., & Alarcón, M. (2025). Sustainable and ınclusive model for gifted education. International Research Journal of Multidisciplinary Scope (IRJMS), 6(1):1046-1064 https://10.47857/irjms.2025.v06i01.01930
• Mamur, N., & Köksal, N. (2016). Görsel sanatlar dersi öğretim programının sürdürülebilir kalkınma eğitimi bağlamında incelenmesi. Bartın University Journal of Faculty of Education, 5(3), 732-747.
• Manni, A., Sporre, K., & Ottander, C. (2013). Mapping what young students understand and value regarding the issue of sustainable development. International Electronic Journal of Environmental Education, 3(1), 17-35.
• Mutlu, F., Nacaroglu, O., & Dogan, M. (2021). Awareness of the gifted students and their normally developing peers about environmental education concepts. Acta Didactica Napocensia, 14(1), 2-16.
• Namdar, A. O., & Akbayrak, K. (2019). Üstün yetenekli öğrencilerin değerler eğitiminde yaratıcı drama yönteminin kullanılması: Adalet değeri örneği. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 1-22.
• Nas, S. E., & Çoruhlu, T. Ş. (2017). Fen bilgisi öğretmen adaylarının perspektifinden sürdürülebilir kalkınma kavramı. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 14(1), 562-580.
• Nikolic, V., Vukic, T., Maletaski, T., & Andevski, M. (2020). Students’ attitudes towards sustainable development in Serbia. International Journal of Sustainability in Higher Education, 21(4), 733-755. https://doi.org/10.1108/IJSHE-11-2019-0336
• Olsson, D., & Gericke, N. (2016). The adolescent dip in students' sustainability consciousness—Implications for education for sustainable development. The Journal of Environmental Education, 47(1), 35-51. https://doi.org/10.1080/00958964.2015.1075464
• Ozdemır, O. (2022). İnsanın doğaya bakışında yol ayırımı ve doğa yazını destekli sürdürülebilirlik eğitimi. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, (54), 1425-1434. https://doi.org/10.53444/deubefd.1183373
• Schroth, S. T., & Helfer, J. A. (2017). Gifted & Green: Sustainability/environmental science investigations that promote gifted children’s learning. Gifted Child Today, 40(1), 14-28. https://doi.org/10.1177/107621751667590
• Spellman, F. R., & Stoudt, M. L. (2013). Environmental science: Principles and practices. Scarecrow Press.
• Sontay, G., Gökdere, M., & Usta, E. (2014). The study of scale developing related to the environmental literacy component on the secondary school level. Necatibey Eğitim Fakültesi Elektronik Fen ve Matematik Eğitimi Dergisi, 9(1), 49-80. https://doi.org/10.17522/nefefmed.52659
• Teksöz, G. (2014). Geçmişten ders almak: Sürdürülebilir kalkınma için eğitim. Bogazici University Journal of Education, 31(2), 73-97.
• Venkataraman, B. (2009). Education for sustainable development. Environment: Science and Policy for Sustainable Development, 51(2), 8-10. https://doi.org/10.3200/ENVT.51.2.08-10
• Watters, J., & Diezmann, C. (2003). The gifted student in science: Fulfilling potential. Australian Science Teachers' Journal, 49(3), 46-53.
• Yaman, K., & Muşmul, G. (2018). Çevre ve ekonomi ilişkisi üzerine genel bir değerlendirme. Ekonomi İşletme ve Yönetim Dergisi, 2(1), 66-86.
• Yeni, O. (2014). Sürdürülebilirlik ve sürdürülebilir kalkınma: bir yazın taraması. Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 16(3), 181-208.
• Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2011). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (8. Baskı). Ankara: Seçkin Yayıncılık.
• Yuan, X., Yu, L., & Wu, H. (2021). Awareness of sustainable development goals among students from a Chinese senior high school. Education Sciences, 11(9), 458. https://doi.org/10.3390/educsci11090458
• Zeegers, Y., & Francis Clark, I. (2014). Students' perceptions of education for sustainable development. International Journal of Sustainability in Higher Education, 15(2), 242-253. https://doi.org/10.1108/IJSHE-11-2019-0336