Roman Çocukların Dil Gelişimlerinin ve Ev Erken Okuryazarlık Ortamlarının İncelenmesi

Yıl 2026, Cilt: 26 Sayı: 1, 277 - 293, 25.03.2026

Tacettin Tezcan

https://doi.org/10.17240/aibuefd.2026..-1687910

https://izlik.org/JA52JD64NL

Öz

Bu çalışmanın amacı okul öncesi dönemdeki Roman çocukların dil gelişimlerini ve ev erken okuryazarlık ortamlarını incelemektir. Araştırmanın çalışma grubunu Düzce ilinde bir mahallede ikamet eden Roman vatandaşlardan 26 çocuk ve onların ebeveynleri oluşturmaktadır. Araştırma nicel desende tarama modeli kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Veri toplamak amacıyla Türkçe Erken Dil Gelişim Testi (TEDİL), Ev Erken Okuryazarlık Ortamı Ölçeği (EVOK) ve araştırmacı tarafından oluşturulan Kişisel Bilgi Formu kullanılmıştır. Verilerin analizinde, TEDİL ölçeğinden alınan puanların betimsel istatistikleri ile risk durumuna göre frekans dağılımları; EVOK ölçeğinden alınan ortalama puanlara ilişkin betimsel istatistikler ve TEDİL ve EVOK ölçeği alt boyutları puanları arasındaki ilişkiyi değerlendirmek amacıyla korelasyon analizi yapılmıştır. Sonuç olarak, Roman çocukların dil gelişimi açısından çoğunlukla orta düzeyde ya da altında yer aldığı; evdeki erken okuryazarlık ortamının ise genel olarak ortalamanın altında olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Roman Çocuklar , Dil Gelişimi , Ev Erken Okuryazarlık Ortamı.

Investigation of Roma Children's Language Development and Home Early Literacy Environments

https://izlik.org/JA52JD64NL

Öz

The study aims to examine the language development and home early literacy environments of Roma children in the preschool period. The study group consists of 26 Roma children residing in a neighborhood in Düzce province and their parents. The research was carried out using a quantitative survey model. Turkish Early Language Development Test (TEDIL), Home Early Literacy Environment Scale (EVOK) and Personal Information Form created by the researcher were used to collect data. In the analysis of the data, descriptive statistics of the scores obtained from the TEDİL scale and frequency distributions according to risk status were used; descriptive statistics related to the average scores obtained from the EVOK scale and correlation analysis were used to evaluate the relationship between the TEDİL and EVOK scale sub-dimension scores. In conclusion, it was found that Roman children mostly scored at or below the average level in terms of language development, while the early literacy environment at home was generally below average.

Anahtar Kelimeler

Roma Children , Language Development , Home Early Literacy Environment.

Kaynakça

• Akçay, A. (2016). Okulöncesi eğitimi almanın öğrencilerin dil becerilerinin gelişimine etkisi. Electronic Turkish Studies, 11(3). https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.9333
• Akkan, B. E., Deniz, M. B., & Ertan, M. (2011). Sosyal dışlanmanın roman halleri. Istanbul: Boğaziçi Üniversitesi Sosyal Politika Formu.
• Akoğlu, G. (2015). Okul öncesi dönemde dil gelişimi ve erken okuryazarlık. F. Turan & A. İ. Yükselen (Eds.). Çocuk gelişimi okul öncesi dönemde gelişim içinde (s. 54-70). Ankara: Hedef CS
• Akoğlu, G., & Kızılöz, Ç. (2018). Print awareness skills and home literacy environment of Turkish preschoolers. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 34(1), 90-105. https://doi.org/10.16986/HUJE.2018040772
• Arkan, Z., & İrez, S. (2021). Türkiye’de ve Dünyada Dezavantajlılık: Sosyal İçerme Eğitim Programı. T.C. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı.
• Arayıcı A. (2008). Gypsies: the forgotten people of Turkey. International Social Science Journal; 59 (193-194), 527-538. https://doi.org/10.1111/j.1468-2451.2009.01683.x
• Bracken SS, Fischel JE. (2008). Family reading behavior and early literacy skills in preschool children from low-income backgrounds. Early Education and Development, 19(1), 45-67. https://doi.org/10.1080/10409280701838835
• Burgess S. (2005). The preschool home literacy environment provided by teenage mothers. Early Child Development and Care, 175(3), 249-258. https://doi.org/10.1080/0300443042000266303
• Burgess SR, Hecht SA, Lonigan CJ. (2002). Relations of the home literacy environment (HLE) to the development of reading‐related abilities: A one‐year longitudinal study. Reading Research Quarterly, 37(4), 408-426. https://doi.org/10.1598/RRQ.37.4.4
• Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2008). Bilimsel araştırma yöntemleri [Scientific research methods]. Ankara: PegemA.
• Cabell, S. Q., Justice, L. M., Konold, T. R., & McGinty, A. S. (2011). Profiles of emergent literacy skills among preschool children who are at risk for academic difficulties. Early Childhood Research Quarterly, 26(1), 1-14. https://doi.org/10.1016/j.ecresq.2010.05.003
• Cerit Ç., Porsuk A. Ö. (2020). Roman Çocukları ve Okula Devamsızlıkları: Kırklareli’de Bir Okul Örneği. Humanistic Perspective; 2(3): 283-295. https://doi.org/10.47793/hp.778134
• Çetin, B. I. (2017). Kimlikleriyle Romanlar: Türkiye’deki Roman vatandaşlara yönelik Sosyal İçerme Ulusal Strateji Belgesi ve Birinci Aşama Eylem Plani’nin değerlendirilmesi. Yönetim ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 15(1), 85-112. http://dx.doi.org/10.11611/yead.278435
• Creswell, J. W. (2013). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches. Thousand Oaks, CA: Sage.
• Çağlayan, E. (2021). Türkiye’deki dezavantajlı grupların ve roman vatandaşların eğitimi hakkında yapılan çalışmaların analizi/incelenmesi. Roman Dili ve Kültürü Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, 2 (1), 1-15.
• Dolean, D. D., Tıncas, I., & Damsa, C. (2016). What factors influence the development of reading fluency of Roma children? The effects of whole-class repeated readings and school absenteeism. Studia Universitatis Babeș-Bolyai Psychologia-Paedagogia, 5-13.
• Dolean, D., Melby-Lervåg, M., Tincas, I., Damsa, C., & Lervåg, A. (2019). Achievement gap: Socioeconomic status affects reading development beyond language and cognition in children facing poverty. Learning and Instruction, 63, 101218. https://doi.org/10.1016/j.learninstruc.2019.101218
• Edek, F., & Isha, S. R. (2020). The Importance of Parental Involvement in Home-Based Learning to Improve the Academic Achievements of Kindergarten Children. CAPEU Journal of Education, 1(2), 56-63. Doi: 10.17509/cje.v1i2.31845
• Erdoğan, S. (2005). Alt sosyoekonomik bölgelerde ana sınıfına devam eden 5-6 yaş grubundaki çocukların dil gelişim düzeylerine bazı faktörlerin etkisinin incelenmesi. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 14(1), 231-246.
• Ergül, C., Sarica, A. D., Akoglu, G. ve Karaman, G. (2017). The Home Literacy Environments of Turkish Kindergarteners: Does SES Make a Difference?. Internatıonal journal of ınstructıon, 10(1), 187–202. Doi:10.12973/iji.2017.10112a
• Estes, R. J. (2014). Disadvantaged populations. Michalos, A. C. (Ed.) Encyclopedia of quality of life and well-being research içinde (s. 1654-1658). Dordrecht: Springer Netherlands. https://doi.org/10.1007/978-94-007-0753-5_742
• European Commission (2014). Roma Integration – 2014 Commission Assessment: Questions and Answers. https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/ en/MEMO_14_249.
• Genç, Y., Taylan, H. H. ve Barış, İ. (2015). Roman çocukların eğitim süreci ve akademik başarılarında sosyal dışlanma algısının rolü, The Journal of Academic Social Science Studies, 33: 79-97. https://doi.org/10.9761/JASSS2796
• Girgin, İ. (2020). A Review on the language development in early childhood. Journal of Individual Differences in Education, 2(1), 52-63. https://doi.org/10.12963/csd.22891
• Ha, S., Kım, H., & Lee, Y., (2022). Predicting speech and language development at 18-20 months from automated language environment analysis measures. Communication Sciences and Disorders, 27(2), 384-393. https://doi.org/10.12963/csd.22891
• Hresko, W. P., Reid, D. K., & Hammill, D. D. (1999). TELD-3: Test of early language development. Austin TX: Pro-Ed.
• Hurt, H., & Betancourt, L. M. (2016). Effect of socioeconomic status disparity on child language and neural outcome: how early is early?. Pediatric Research, 79(1), 148-158. https://doi.org/10.1038/pr.2015.202
• Indrayani, K., & Luh, Y. (2016). The Effect of Socio-Economy Status of Family and Peer Group on the Consumptive Behavior for the Sixth Grade Students of SD Lab Undiksha Singaraja. Journal of Economics and Sustainable Development, 7(24), 66-70.
• Işıtan, S., Saçkes, M., & Biber, K. (2020). Erken okuryazarlık becerilerinin ev ortamında desteklenmesi. Yaşadıkça Eğitim, 34(2), 284-298. https://doi.org/10.33308/26674874.2020342154
• İstanbul Roman Çalıştayı (2019). İstanbul Roman Çalıştayı. İstanbul Planlama Ajansı. https://calistay.ibb.istanbul/wp-content/uploads/2020/07/IstanbulRomanCalistayi_Dijital.pdf
• Kabaklı, N. (2013). Barbaros ve yeni sahra roman çocuklarının okullaşma süreci: ebeveyn görüşleri. (Yüksek Lisans Tezi). https://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
• Karacan, E. (2000). Bebeklerde ve çocuklarda dil gelişimi. Klinik Psikiyatri, 3(4), 263-268.
• Karan, U. (2017). Ignored and Unequal: Roma Access to the Right to Housing and Education in Turkey, Minority Rights Group International (MRG). https://minorityrights.org/wp-content/uploads/2017/06/MRG_Rep_ENG.pdf sayfasından erişildi
• Karasakaloğlu, N, Bulut, B . (2018). Etkin dinleme eğitiminin dinlediğini ve okuduğunu anlama üzerine etkisi. Kastamonu Eğitim Dergisi, 26 (5), 1407-1417. https://doi.org/10.24106/kefdergi.1923
• Kaya N. (2015). Türkiye Eğitim Sisteminde Renk, Etnik Köken, Dil, Din ve İnanç Temelli Ayrımcılık, İstanbul: MRG, Tarih Vakfı,
• Kol, S. (2011). Erken çocuklukta bilişsel gelişim ve dil gelişimi. Sakarya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 21(21), 1-21.
• Kyuchukov, H. (2006). Early home literacy of Roma children in Bulgaria. Education et sociétés plurilingues, 20, 51-62.
• Kyuchukov, H., Samko, M., & Kopčanová, D. (2017). Knowledge of Romani language grammar. Psychology in Russia. State of the Art, 10 (4), 76-85. https://doi.org/10.11621/pir.2017.0407
• Levy BA, Gong Z, Hessels S, Evans MA, Jared D. (2006). Understanding print: Early reading development and the contributions of home literacy experiences. Journal of Experimental Child Psychology, 95(1), 63–93. https://doi.org/10.1016/j.jecp.2005.07.003
• Lüle Mert, E. (2014) Türkçenin eğitimi ve öğretiminde dört temel dil becerisinin geliştirilmesi sürecinde kullanılabilecek etkinlik örnekleri. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 2(1), 23-48. https://doi.org/10.16916/aded.47575
• Mayer, E. S. (2003). What is a disadvantaged group? Minneapolis: Effective Communities Project.
• Minority Rights Group. (2016). Problems faced by Roma in Turkey regarding access to fundamental rights. https://minorityrights.org/wp-content/uploads/2016/09/Roma-in-Turkey-for-OSCE-26-Sep-2.pdf sayfasından erişilmiştir.
• Muluk, N. B., Bayoğlu, B., & Anlar, B. (2014). Language development and affecting factors in 3-to 6-year-old children. European Archives of Oto-Rhino-Laryngology, 271, 871-878. https://doi.org/10.1007/s00405-013- 2567-0
• Muryanti, M., Dharmawan, R., & Murti, B. (2016). The relationship between maternal education, family income, parenting style, and language development in children aged 3-4 years in Boyolali, Central Java. Indonesian Journal of Medicine, 1(2), 100-107. https://doi.org/10.26911/theijmed.2016.01.02.03
• Okutan, E, Turgut, R. (2018). Çocuk yoksulluğunun farklı bir etnik grup olan roman çocukları açısından değerlendirilmesi. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 5 (8), 132-146. https://dergipark.org.tr/en/pub/asead/issue/41059/496264
• Öksüz, Y., Güven Demir E., ve Öztürk Baba, E. (2018). Roman çocukların okul doyumu düzeylerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi (Samsun İli örneği). Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 33(1), 256-268. https://doi.org/10.16986/HUJE.2017029312
• Önen S. (2011). Çingenelerin Sosyal Haklara Erişimindeki Zorluklar: Roman ve Dom Toplulukları Karşılaştırması, Orta Doğu Teknik Üniversitesi Sosyal Haklar Uluslararası Sempozyumu.
• Phillips BM, Clancy-Menchetti J, Lonigan CJ. (2008). Successful phonological awareness instruction with preschool children: Lessons from the classroom. Topics in early childhood special education, 28(1), 3-17. https://doi.org/10.1177/0271121407313813
• Puglisi ML, Hulme C, Hamilton LG, Snowling MJ. (2017). The home literacy environment is a correlate, but perhaps not a cause, of variations in children’s language and literacy development. Scientific Studies of Reading, 21(6), 498-514. https://doi.org/10.1080/10888438.2017.1346660
• Pungello, E. P., Iruka, I. U., Dotterer, A. M., Mills-Koonce, R., & Reznick, J. S. (2009). The effects of socioeconomic status, race, and parenting on language development in early childhood. Developmental psychology, 45(2), 544. https://doi.org/10.1037/a0013917
• Reeves, L., (2022). The potential for ELLECCT to support language development in the early years: A commentary on Weadman, Serry and Snow. First Language, 42(4). https://doi.org/10.1177/01427237221100144
• Sarıca, A. D., Ergül, C., Akoğlu, G., Deniz, K. Z., Karaman, G., Bahap Kudret, Z., & Tufan, M. (2014). Ev erken okuryazarlık ortamı ölçeği-EVOK: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. International Online Journal of Educational Sciences, 6(2), 444-459.
• Sénéchal M, LeFevre J. (2002). Parental involvement in the development of children’s reading skill: A five-year longitudinal study. Child Development, 73, 445–460. https://doi.org/10.1111/1467-8624.00417
• Sénéchal M, Pagan S, Lever R, Ouellette GP. (2008). Relations among the frequency of shared reading and 4-year-old children’s vocabulary, morphological and syntax comprehension, and narrative skills. Early Education And Development, 19(1), 27–44. https://doi.org/10.1080/10409280701838710
• Tabachnick, B.G. & Fidell L.S. (2013) Using Multivariate Statistics (sixth ed.). Pearson, Boston
• Topbaş, S., & Güven, S. (2011). Türkçe erken dil gelişimi testi (TEDİL). Ankara: Detay Yayıncılık, 848-872.
• Turgut, R. (2019). Romanlarda çocuk yoksulluğu: Kocaeli Tavşantepe mahallesi örneği. (Yüksek lisans tezi). https://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir
• Uludağ, G., & Durmuş, T. (2020). Eken okuryazarlık eğitimi. Ankara: Nobel Akademik
• UNICEF. (2019). 2018 yıllık raporu özet metin. Türkiye–UNICEF Ülke İşbirliği Programı 20162020. UNICEF Türkiye Yayını.
• Weigel, D. J., Martin, S. S., & Bennett, K. K. (2006). Contributions of the home literacy environment to preschool‐aged children’s emerging literacy and language skills. Early Child Development and Care, 176(3-4), 357-378. https://doi.org/10.1080/03004430500063747
• Yaşar Ö. (2017). Eğitimsizlik sarmalının kısır döngüsündeki: Roman çocukların eğitimi. Journal of Social and Humanities Sciences Research; 4(12): 1241-1253 https://doi.org/10.26450/jshsr.208