Öğretmenlerin Kariyer Endişesi ve Mesleki Tükenmişlikleri Arasındaki İlişkinin İncelenmesi

Öz

Bu çalışmada öğretmenlerin kariyer endişesi ve mesleki tükenmişliklerinin düzeyinin belirlenmesi ve kariyer endişesi ile mesleki tükenmişlik düzeyleri arasında anlamlı bir ilişki olup olmadığının incelenmesi amaçlanmıştır. Bu çalışmanın evreni, Şanlıurfa’ da bulunan kamu kurumlarında görev yapmakta olan 8579 ilkokul ve ortaokul öğretmeni oluşturmaktadır. Çalışmanın örneklemi ise araştırmanın amacı, çalışma evrenin büyüklüğü ve değişkenlerin özelikleri göz önünde bulundurularak katmanlı seçkisiz örnekleme yoluyla belirlenmiştir. Öğretmenlerin kariyer endişeleri ile mesleki tükenmişlik düzeyleri arasında anlamlı bir ilişki olup olmadığını anlamak için korelasyon analizi; öğretmenlerin kariyer endişelerinin mesleki tükenmişliklerini yordayıp yordamadığını görmek, yorduyorsa ne ölçüde yordadığını belirlemek amacıyla regresyon analizi yapılmıştır. Öğretmenlerin kariyer endişesi ile mesleki tükenmişlikleri arasındaki ilişki incelendiğinde; öğretmenin örgüt içerisinde yaşadığı kariyer endişesinin, tüm alt boyutlarının duygusal tükenmişliğe sebep olduğu görülmektedir. Öğretmenlerin kariyer endişelerinin mesleki tükenmişliklerini yordayıp yordamadığına bakıldığında, öğretmenlerin kariyer endişelerinin mesleki tükenmişliklerini anlamlı düzeyde yordadığı sonucuna varılmıştır. Bu değişkenlerin alt boyutları ele alındığında yordama düzeylerinin %12- %30 arasında değiştiği görülmüştür.

Anahtar Kelimeler

• Kariyer endişesi
• Tükenmişlik
• Mesleki tükenmişlik
• Öğretmen.

The Invegestion of the Relationship Between Teachers’ Career Anxiety and Professional Burnout

Öz

This study aimed to determine the level of career anxiety and professional burnout of teachers and to examine whether there is a significant relationship between career anxiety and professional burnout levels. The population of this study consists of 8579 primary and secondary school teachers working in public institutions in Şanlıurfa. The sample of the study was determined by layered random sampling, considering the purpose of the research, the size of the study universe and the characteristics of the variables. Correlation analysis was conducted to understand whether there is a significant relationship between teachers' career concerns and professional burnout levels; Regression analysis was performed to determine whether teachers' career concerns predict their professional burnout, and if so, to what extent they predict it. When the relationship between teachers' career anxiety and professional burnout was examined; It is seen that all sub-dimensions of the career anxiety experienced by the teacher in the organization cause emotional burnout. When it was examined whether teachers' career concerns predicted their professional burnout, it was concluded that teachers' career concerns significantly predicted their professional burnout. When the sub-dimensions of these variables were considered, it was seen that the procedural levels varied between 12% and 30%.

Anahtar Kelimeler

• Career anxiety
• Burnout
• Professional burnout
• Teacher.

Kaynakça

1. Agun, H., Üçok, D. I., ve Aydın Küçük, B. (2021). Kariyer dönemlerinin değişmeyen gerçeği: Kariyer endişesi. *İş ve İnsan Dergisi, 8*(1), 59–72. https://doi.org/10.18394/iid.807278
2. Akay, M. K. (2020). *Sınıf öğretmenlerinin mesleki tükenmişlik ve örgütsel güven algıları arasındaki ilişkinin analizi* [Yüksek lisans tezi, İnönü Üniversitesi]. https://tez.yok.gov.tr
3. Alagöz, T., Fakiroğlu, M., ve İnandı, Y. Development of teachers' career anxiety scale. International Journal of Active Learning, 8(1), 21-41. https://doi.org/10.48067/ijal.140558 2
4. Alagöz, T., İnandı, Y., ve Gündüz, Y. (2025). The relationship between teachers' organizational commitment and career anxiety. International Journal of Assessment Tools in Education, 12(2), 198-221.
5. Altan, S. (2018). Örgütsel yapıya bağlı stres kaynakları ve örgütsel stresin neden olduğu başlıca sorunlar. *Stratejik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 2*(3), 137–158.
6. Altunışık, B. (2010). *Öğretmenlerin kariyer hedeflerinin eğitim kurumlarındaki kariyer yönetimi uygulamalarına yansıması üzerine öğretmen algıları* [Yüksek lisans tezi, Selçuk Üniversitesi].
7. Arı, S. G., ve Bal, Ç. E. (2008). Tükenmişlik kavramı: Birey ve örgütler açısından önemi. *Yönetim ve Ekonomi Dergisi, 15*(1), 131–148.
8. Avşaroğlu, S., Deniz, M. E., ve Kahraman, A. (2005). Teknik öğretmenlerde yaşam doyumu, iş doyumu ve mesleki tükenmişlik düzeylerinin incelenmesi. *Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi*(14), 115–129.

9. Aytaç, S. (2009). *İş stresi yönetimi el kitabı: İş stresi, oluşumu, nedenleri, başa çıkma yolları, yönetimi*. CASGEM.
10. Başaran, M. H., Taşgın, Ö., Sanioğlu, A., ve Taşkın, A. K. (2009). Sporcularda durumluk ve sürekli kaygı düzeylerinin bazı değişkenlere göre incelenmesi. *Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi*(21), 534–543.
11. Başarır, D. (1990). *Ortaokul son sınıf öğrencilerinde sınav kaygısı, durumluk kaygısı, akademik başarı ve sınav başarısı arasındaki ilişkiler* [Yüksek lisans tezi, Hacettepe Üniversitesi].
12. Büyükada, S., Kılıç, G. N., Kocabaş, İ., ve Karabay, A. (2021). COVID-19 salgın sürecinin okul yöneticisi ve öğretmenlerin tükenmişlik düzeyine etkisi. *International Journal of Psychology and Educational Studies, 8*(4), 118–128.
13. Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., ve Demirel, F. (2018). *Bilimsel araştırma yöntemleri* (34. baskı). Pegem Akademi.
14. Cemaloğlu, N., ve Erdemoğlu Şahin, D. (2007). Öğretmenlerin mesleki tükenmişlik düzeylerinin farklı değişkenlere göre incelenmesi. *Kastamonu Eğitim Dergisi, 15*(2), 465–484.
15. Çam, O. (1992). Tükenmişlik envanterinin geçerlik ve güvenirliğinin araştırılması. VII. Ulusal Psikoloji Kongresi Bilimsel Çalışmaları, Hacettepe Üniversitesi.
16. Dinçerol, C. (2013). *Tükenmişlik sendromunun mesleki tükenmişlik ve iş tükenmişliği açısından incelenmesi: Öğretmenler üzerinde bir uygulama* [Yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi].
17. Doğan, A. (2013). *Din görevlilerinin mesleki aidiyetleri, mesleki tükenmişlik tutumları ve hizmet içi eğitime bakışları* [Doktora tezi, Atatürk Üniversitesi]. https://tez.yok.gov.tr
18. Doğan, A., Demir, R., ve Türkmen, E. (2016). Rol belirsizliğinin, rol çatışmasının ve sosyal desteğin tükenmişliğe etkisi: Devlet ve vakıf üniversitelerinde çalışan akademik personelin tükenmişlik düzeylerinin karşılaştırılması. *Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 30*(1), 37–67.
19. Doğan, A. (2023). *Öğretmenlerin mesleki tükenmişlik düzeyleri ile mesleki doyumları arasındaki ilişki* [Yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi].
20. Dündar, G. İ. (2018). Kariyer geliştirme. In A. O. Özçelik (Ed.), *İnsan kaynakları yönetimi* (s. 282–314). Beta Yayıncılık.
21. Erkan, S. (1991). *Sınav kaygısının öğrenci seçme sınavı başarısı ile ilişkisi* [Doktora tezi, Ankara Üniversitesi].
22. Freudenberger, H. J. (1974). Staff burnout. *Journal of Social Issues, 30*(1), 159–165.
23. Gliner, J. A., Morgan, G. A., ve Leech, N. L. (2015). *Uygulamada araştırma yöntemleri: Desen ve analizi bütünleştiren yaklaşım* (V. Bayar, Çev.; S. Turan, Çev. Ed.). Nobel Yayın Dağıtım.
24. Gordon, A. T. (1994). Organizational stress and stress management programs. *International Journal of Stress Management, 1*(4), 309–322.
25. Gökbulut, B., ve Dindaş, S. (2022). Öğretmenlerin mesleki tükenmişlik ve teknostres düzeylerinin incelenmesi. *International Journal of Eurasia Social Sciences, 47*, 42–59. https://doi.org/10.35826/ijoess.3096
26. Rottinghaus, P. J., Day, S. X., ve Borgen, F. H. (2005). The Career Futures Inventory: A measure of career-related adaptability and optimism. *Journal of Career Assessment, 13*(1), 3–24. https://doi.org/10.1177/1069072704270271
27. Sağ, V. (2004). Öğretmenlerin kariyer geliştirme hakkındaki görüşleri ve öğretmenlik mesleğinin kariyer basamakları halinde değerlendirilmesi (Yüksek lisans tezi). Kırıkkale Üniversitesi, Kırıkkale.
28. Sheffield, D. S., ve Baker, S. B. (2005). Themes from retrospective interviews of school counselors who experienced burnout. *Hacettepe University Journal of Education, 29*, 177–186.
29. Sonnentag, S., ve Frese, M. (2003). Stress in organizations. In W. C. Borman, D. R. Ilgen, ve R. J. Klimoski (Eds.), *Handbook of Psychology: Industrial and Organizational Psychology* (pp. 453–491). Wiley.
30. Sürgevil, O. (2005). Tükenmişlik ve tükenmişliği etkileyen örgütsel faktörler: Akademik personel üzerinde bir uygulama (Yüksek lisans tezi). Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr
31. Sürgevil, O. (2006). *Çalışma hayatında tükenmişlik sendromu*. Nobel Yayınları.
32. Yılmaz, K., Altınkurt, Y., Güner, M., ve Şen, B. (2015). The relationship between teachers’ emotional labor and burnout level. *Eurasian Journal of Educational Research, 59*, 75–90.
33. Yılmaz, E., Yazıcı, N., ve Yazıcı, H. (2014). Öğretmen ve yönetici öğretmenlerin tükenmişlik düzeylerinin incelenmesi. *Yönetim ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 24*, 135–157.
34. Yücel, G. F. (2006). Öğretmenlerde mesleki tükenmişlik ve örgütsel vatandaşlık davranışı (Yüksek lisans tezi). Afyon Kocatepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Afyon.