Sosyal Bilgiler Dersinde Aktif Öğrenme Uygulamalarının Öğrencilerin Kalıp Yargı ve Önyargı Temalı Konulardaki Akademik Başarı Düzeylerine Etkisi

Yıl 2025, Cilt: 25 Sayı: 4, 2723 - 2738, 15.12.2025

İbrahim Kaya , Nihal Baloglu Ugurlu

https://doi.org/10.17240/aibuefd.2025..-1703524

Öz

Bu araştırmanın amacı, 7. sınıf Sosyal Bilgiler dersinde uygulanan aktif öğrenme etkinliklerinin öğrencilerin kalıp yargı ve ön yargı temalı konulara ilişkin akademik başarılarına etkisini belirlemektir. Ayrıca, aktif öğrenme uygulamalarının cinsiyet değişkeni üzerindeki etkisinin belirlenmesi de araştırmanın bir diğer amacını oluşturmaktadır. Araştırma, 2022-2023 öğretim yılının bahar yarıyılında Niğde il merkezinde bulunan bir devlet ortaokulunda gerçekleştirilmiştir. Araştırma ön test-son test karşılaştırmalı yarı deneysel desen şeklinde yapılandırılmıştır. Araştırmada, deney grubunda 22; kontrol grubunda ise 20 öğrenci yer almaktadır. Araştırmada deney grubunda öğretim programı etkinlikleri ile bütünleştirilen aktif öğrenme etkinlikleri uygulanırken kontrol grubunda ise öğretim programı etkinlikleri yapılmıştır. Araştırmada araştırmacı tarafından geliştirilen ve geçerlik-güvenirlik analizi yapılmış olan kalıp yargı ve önyargı temalı akademik başarı testi kullanılmıştır. Bu testin sonuçları SPSS 24 istatistik programı ile değerlendirilmiştir. Araştırmadan elde edilen bulgular, aktif öğrenme uygulamalarının deney grubu öğrencilerinin kalıp yargı ve önyargı temalı konulara ilişkin akademik başarı düzeylerini, kontrol grubu öğrencilerine kıyasla istatistiksel olarak anlamlı düzeyde artırdığını göstermektedir. Bunun yanında, deney grubunda yer alan kız öğrencilerin aktif öğrenme süreci sonrasında akademik başarı düzeylerinin erkek öğrencilere göre istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık gösterdiği de tespit edilmiştir. Bu araştırma sonucunda sosyal hayatın düzenlenmesinde önemli etkileri bulunan kalıp yargı ve ön yargıların konu temelli öğretiminde, sosyal becerilerin gelişimine katkı sağlayan aktif öğrenme uygulamalarının kullanılması önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Sosyal Bilgiler , Kalıp yargı ve önyargı , Aktif öğrenme , Ortaokul öğrencileri.

The Effect of Active Learning Practices on Students’ Academic Achievement in Social Studies Courses on Stereotype and Prejudice

Öz

This study aimed to investigate the effects of active learning practices on students' academic achievement in 7th-grade Social Studies topics related to stereotypes and prejudices. The research was conducted during the spring semester of the 2022/23 academic year at a public middle school. A pre-test–post-test quasi-experimental design with a control group was employed. The study included 22 students in the experimental group and 20 students in the control group. In the study, active learning practices integrated with the curriculum were implemented in the experimental group, while only the curriculum activities were carried out in the control group.An academic achievement test on stereotypes and prejudices, developed by the researcher, was used as the assessment tool. The data were analyzed using SPSS 24. The results indicated that active learning practices significantly increased the academic achievement of students in the experimental group compared to the control group. Furthermore, female students in the experimental group demonstrated a statistically significant higher academic achievement than male students following the active learning process. In this context, it is recommended to employ active learning practices—which support the development of social skills—when teaching topics related to stereotypes and prejudices, as these topics play an important role in the regulation of social life.

Anahtar Kelimeler

Social Studies , Stereotypes and prejudice , Active learning , Middle school students

Kaynakça

• Aktan, T. & Sakallı Uğurlu, N. (2013). Kalıp yargı içeriği modeline sosyal bağlamsal bir yaklaşım: Bağlam içinde kalıp yargı içerikleri. Türk Psikoloji Yazıları, 16(31), 15-31.
• Allport, G. W. (1954). The nature of prejudice. Addison-Wesley.
• Arslan, M. (2006). Aktif öğrenme. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 6(2), 92-105.
• Aydın, Ç. (2024). Aktif öğrenme modeli ile zenginleştirilmiş Türkçe dersi etkinliklerinin ilkokul 4. sınıf öğrencilerinin tutum eleştirel düşünme becerileri ve akademik başarılarına etkisi [Yayımlanmamış doktora tezi]. Bursa Uludağ Üniversitesi.
• Balat, Ş. & Karaman, S. (2023). Farklı öğrenme ortamlarında düzenlenen öğrenme etkinliklerinin öğrenenlerin sosyal bulunuşluk öğrenme ve memnuniyet düzeylerine etkisi. Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 26, 78-96. https://doi.org/10.29029/busbed.1295109
• Barna, L. M. (1985). Stumbling blocks in intercultural communication. In L. Samovar & R. Porter (Eds.). Intercultural communication: A reader (pp. 330-338). Wadsworth.
• Başaran, B. İ. (2004). Etkili öğrenme ve çoklu zekâ kuramı: Bir inceleme. Ege Eğitim Dergisi, 5(1), 7-15.
• Bulut, A. (2018). 7. sınıf Türkçe dersinde uygulanan aktif öğrenme modelinin öğrencilerin eleştirel düşünme eğilimleri üzerindeki etkileri [Yayımlanmamış doktora tezi]. Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi.
• Can, A. (2020). SPSS ile bilimsel araştırma sürecinde nicel veri analizi. Pegem Akademi.
• Çelikcan, Ş. (2010). Sosyal bilgiler dersi bilim teknoloji ve toplum öğrenme alanının aktif öğrenme yöntemleri ile işlenmesinin öğrencinin akademik başarısına etkisi [Yayımlanmamış doktora tezi]. Gazi Üniversitesi.
• Demir, R. & Aybek, B. (2012). Dokuzuncu sınıf öğrencilerinin öğrenme stilleri ve çoklu zekâ alanlarının incelenmesi. Uluslararası Eğitim Programları ve Öğretim Çalışmaları Dergisi, 2(4), 27-40.
• Dilekmen, M. & Ada, Ş. (2010). Öğrenmede güdülenme. Atatürk Üniversitesi Kazım Karabekir Eğitim Fakültesi Dergisi, (11), 113-123.
• Doğanay, A. & Sarı, M. (2012). Yapılandırmacı öğrenme ortamı özelliklerinin düşünme dostu sınıf özelliklerini yordama düzeyi. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 21(1), 21-36.
• Dovidio, J. F., Gaertner, S. L. & Thomas, E. L. (2012). Intergroup relations. In Group processes. Psychology Press.
• Dursun, A. & Özkan, M. S. (2020). Ergenlerin yaşadıkları yer ve cinsiyet açısından sosyal destek ile problem çözme becerileri. Türkiye Bütüncül Psikoterapi Dergisi, 3(6), 18-32.
• Engin, A. O., Özen, Ş. & Bayoğlu, V. (2009). Öğrencilerin okul öğrenme başarılarını etkileyen bazı temel değişkenler. Kafkas Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitü Dergisi, 1(3), 125-156.
• Forbes, C. E., Cox, C. L., Schmader, T. & Ryan, L. (2012). Negative stereotype activation alters interaction between neural correlates of arousal inhibition and cognitive control. Social Cognitive & Affective Neuroscience, 7(7), 771-781.
• Fraenkel, J. R., Wallen, N. & Hyun, H. H. (2012). Evaluate research in education. Mc Graw Hill.
• Güleç, İ., Çelik, S. & Demirhan, B. (2013). Yaşam boyu öğrenme nedir? Kavram ve kapsamı üzerine bir değerlendirme. Sakarya University Journal of Education, 2(3), 34-48.
• Güler, M. (2019). Ortak iç-grup kimliği gruplar arası temas ve algılanan tehditlerin Suriyeli bireylere yardım etme niyeti üzerine etkisi. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 8(2), 916-938. https://doi.org/10.15869/itobiad.497145
• Gürbüz, R. & Birgin, O. (2013). Öğrenme ortamına çoklu zekâ kuramını taşıyan iki öğretmen ve iki araştırmacının yolculuğundan yansıyanlar. Turkish Journal of Computer and Mathematics Education (TURCOMAT), 2(1), 1-19.
• Hasançebi, B., Terzi, Y. & Küçük, Z. (2020). Madde güçlük indeksi ve madde ayırt edicilik indeksine dayalı çeldirici analizi. Gümüşhane Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, 10(1), 224-240. https://doi.org/10.17714/gumusfenbil.615465
• Hüseynov, T. (2021). Cinsiyet temelli kendini kalıp yargılamanın optimal ayrışma kuramı açısından incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Bursa Uludağ Üniversitesi.
• İlhan, R. S. & Çevik, A. (2013). Önyargıların psikolojisi: Psikodinamik bir gözden geçirme. Nesne Psikoloji Dergisi, 1(1), 52-67. https://doi.org/10.7816/nesne-01-01-03
• Kalaycıoğlu, Ş. (2019). Aktif öğrenmeye dayalı etkinliklerin viyola öğrencilerinin performans başarıları. motivasyon düzeyleri ve derse yönelik görüşlerine etkisi [Yayımlanmamış doktora tezi]. İnönü Üniversitesi.
• Kardaş, M. N. & Uca, N. (2016). Aktif öğrenme yönteminin öğrencilerin başarı tutum ve uygulamalara yönelik görüşleriyle ilişkisi: Bir meta-analiz çalışması. Uluslararası Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, (7), 118-130.
• Keskin, H. (2016). Aktif öğrenme tekniklerinin ortaokul öğrencilerinde okumaya etkisi [Yayımlanmamış doktora tezi]. Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi.
• Koçak, Ö. F. & Temel, M. (2021). Temas hipotezi bağlamında uluslararası öğrencilerin kültürel tutumlarını anlamlandırmak. Uluslararası Dil. Edebiyat ve Kültür Araştırmaları Dergisi (UDEKAD), 4(2), 181-197. https://doi.org/10.37999/udekad.895841
• Krieglmeyer, R. & Sherman, J. W. (2012). Disentangling stereotype activation and stereotype application in the stereotype misperception task. Journal of Personality & Social Psychology, 103(2), 205-224.
• Kutluca, T., Butakın, V., Çatlıoğlu, H., Birgin, O. & Aydın, M. (2009). Çoklu zekâ kuramına göre geliştirilen etkinliklere dayalı öğretime ilişkin öğretmen ve öğrenci görüşleri. Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, (12), 1-16.
• Leyens, J., Yzerbyt, V. & Schadron, G. (1996). Stéréotypes et cognition sociale. Mardaga.
• Madon, S., Guyll, M., Hilbert, S. J., Kyriakatos, E. & Vogel, D. L. (2006). Stereotyping the stereotypic: When individuals match social stereotypes. Journal of Applied Social Psychology, 36(1), 178-205. https://doi.org/10.1111/j.0021-9029.2006.00057.x
• Memiş, A. & Memiş, U. A. (2013). Cinsiyet, başarı ve sosyal beceri. Karaelmas Eğitim Bilimleri Dergisi, 1(1), 43-49.
• Millî Eğitim Bakanlığı (2021). Türkiye’de aktif öğrenme ve esnek öğrenme alanlarının pedagojik çerçevede incelenmesi. https://fclturkiye.eba.gov.tr/wp-content/uploads/2023/03/2023-2-27-finalised-TURKIYEDE- AKTIF-OGRENME-VE-ESNEK-OGRENME-ALANLARININ-PEDAGOJIK-CERCEVEDE-INCELENMESI.pdf adresinden 29.11.2024 tarihinde erişilmiştir.
• Morgan, H. (1996) An analysis of gardner's theory of multiple intelligence. Roeper Review, 18(4), 263-269. http://dx.doi.org/10.1080/0278319960955375
• Moskowitz, G. B. & Li, P. (2011). Egalitarian goals trigger stereotype inhibition: A proactive form of stereotype control. Journal of Experimental Social Psychology, 47, 103–116.
• Nuhoğlu Çamurcu, S. (2007). İlköğretim ikinci kademe öğrencilerinin çoklu zekâ alanlarına yönelik dağılım düzeylerinin tespit edilmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Karadeniz Teknik Üniversitesi.
• Kaya, F. & Oğurlu, Ü. (2015). Benlik saygısı, zekâ ve akademik başarı arasındaki ilişkisi. İnsan Bilimleri Dergisi, 12(1), 951–965.
• Özarslan, Y. (2009). Sosyal bulunuşluk algısına ilişkin uzaktan eğitimde telebulunuşluk çözümleri. Akademik Bilişim 2009 Konferansı. Şanlıurfa. Türkiye.
• Özcan, K. V., Aydoğan, Y. & Bulut, İ. (2014). Gaziosmanpaşa Üniversitesi Tıp Fakültesi’nde uygulanan çoktan seçeli sınavların betimsel analizi. Gaziosmanpaşa Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi, 6(4), 281-294.
• Öztürk, M. & Derin, S. (2021). Sosyal içermede temel kavramlar. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. Sağlamgöncü, A. (2024). Sosyal bilgiler dersinde güncel olay öğretiminde aktif öğrenme tekniklerinin kullanılması: Bir eylem araştırması [Yayımlanmamış doktora tezi]. Anadolu Üniversitesi.
• Schneider, D. J. (2004). The psychology of stereotyping. The Guilford Press.
• Sefer Gündüz, D. & Karabay Koçyiğit, B. (2004). Klasik sınavların bilgisayarda değerlendirilmesine ilişkin bir uygulama: KSDF. XIII. Ulusal Eğitim Bilimleri Kurultayı 6-9 Temmuz 2004. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi. Malatya.
• Spencer, S. J., Logel, C. & Davies, P. G. (2016). Stereotype threat. Annual Review of Psychology, 67(1), 415-437.
• Şimşek, Ş. (2024). 6. sınıf matematik dersi kümeler konusunun aktif öğrenme teknikleri ile öğretiminin etkisinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Sakarya Üniversitesi.
• Timberlake, J. & Estes, S. (2007). Do racial and ethnic stereotypes depend on the sex of target group members? Evidence from a survey-based experiment. The Sociological Quarterly, 48(3), 399–433.
• Türkben, T. (2015). Aktif öğrenme yöntemiyle oluşturulmuş sınıf ortamının öğrenciler üzerindeki etkisi. Turkish Studies- International Periodical for the Languages. Literature and History of Turkish or Turkic, 10(7), 899-916. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.8331
• Yenilmez, K. & Çalışkan, S. (2011). İlköğretim öğrencilerinin çoklu zekâ alanları ile yaratıcı düşünme düzeyleri arasındaki ilişki. Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, (17), 48-63.