Yönetici Olma Yolunda Öğretmenler: Deneyimler ve Motivasyonlar Üzerine Bir Olgubilim Çalışması

Öz

Öğretmenler için yöneticiliğin ilk basamağı; müdür yardımcılığıdır. Günümüzde öğretmenlik mesleğinin zor koşullar altında yapıldığı düşünüldüğünde, sınıf ortamından ayrılarak idari kadroda yer almak özellikle sınıf öğretmenleri açısından farklı bir deneyim sağlamaktadır. Bu araştırmada hem sınıf öğretmenlerinin hem de branş öğretmenlerinin müdür yardımcısı olma sebepleri sorgulanarak öğretmenlerin yöneticiliğe geçme sebeplerini ortaya çıkarmak amaçlanmıştır. Araştırma, bir nitel araştırma yöntemi olan olgubilim deseni ile desenlenmiştir. MEB’e bağlı farklı okul türlerinde görev yapan ve görev süresinin ilk beş senesinde olan 10 yönetici (müdür yardımcısı) ile yapılan bu araştırmada amaçlı örnekleme yöntemlerinden ölçüt örnekleme ve maksimum çeşitlilik yöntemi kullanılmıştır. Veriler, yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılarak toplanmıştır. Verilerin analizinde içerik analizi yöntemi kullanılmıştır. Elde edilen bulgular sonucunda öğretmenlerin yöneticiliğe geçme sebepleri çeşitlilik göstermiş olsa da genel sebeplerin ev ile çalışılan okul mesafesi problemi ve öğretmen olarak çalışılan okulda idare yönetimi ile anlaşamaması olduğu görülmüştür. Bu çalışma ile yöneticiliğe geçmek isteyen öğretmenlerin süreç içerisinde karşılaşabileceği sorunlara ve deneyimlere ışık tutulması beklenmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Yöneticilik
• yönetici olmak
• okul yönetimi
• müdür yardımcısı

Teachers on the Path to Becoming Administrators: A Phenomenological Study of Experiences and Motivations

Öz

The study aims to reveal the reasons why teachers switch to management by questioning the reasons why both classroom teachers and branch teachers become assistant principals. The study was designed with a phenomenological design, which is a qualitative research method. In this study conducted with 10 assistant principals who work in different types of schools affiliated with the Ministry of National Education and are in the first years of their term, criterion sampling and maximum variation methods, which are among the purposeful sampling methods, were used. Data were collected using a semi-structured interview form. Content analysis method was used in the analysis of the data. As a result of the findings, it was seen that although the reasons for teachers switching to management varied, the general reasons were the distance problem between home and the school they worked at and the inability to get along with the administration at the school where they worked. It is expected that this study will shed light on the problems and experiences that teachers who want to switch to management may encounter in the process.

Anahtar Kelimeler

• Management
• being a manager
• school management
• assistant principal

Kaynakça

1. Alireisoğlu, A., & Güner, A. (2023). İlk defa müdür yardımcısı olmak isteyen öğretmenlerin idareci olma tercihleri üzerinde bir inceleme. Uluslararası Bilim ve Eğitim Dergisi, 6(1), 34–47. https://doi.org/10.47477/ubed.1199137
2. Armstrong, A. (2012). Öğretmenlikten müdür yardımcılığına geçişte kişisel değişim ile organizasyonel geçişi birbirine bağlamak. Journal of School Leadership, 22(3), 398–424. https://doi.org/10.1177/105268461202200301
3. Armstrong, D. (2015). Listening to voices at the educational frontline: New administrators' experiences of the transition from teacher to vice-principal. Brock Education Journal, 24(2). https://doi.org/10.26522/brocked.v24i2.429
4. Ayyıldız, K. (2020). Profesyonel okul yöneticiliği (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Erciyes Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
5. Balcı, A. (1993). Etkili okul: Kuram, uygulama ve araştırma. Ankara Üniversitesi Yayınları.
6. Başaran, İ. E. (1982). Örgütsel davranış. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Yayınları.
7. Baygın, E., & Sobacı, F. (2022). Pişmanlığın karanlık ve aydınlık yüzü: Yöneticilik tecrübesi odağında nitel bir araştırma. Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 12(2), 735–752. https://doi.org/10.48146/odusobiad.1142759
8. Berg, B. L., & Lune, H. (2015). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (H. Aydın, Çev.). Eğitim Yayınevi.

9. Bozkurt, Ö., & Ergun, T. (1998). Kamu yönetimi sözlüğü (S. Sezen, Ed.). TODAİE Yayınları.
10. Buchanan, S. L. M. (1994). Transition from teaching to school administration: An exploratory study (Yayımlanmamış doktora tezi).
11. Bulut, Y., & Bakan, İ. (2005). Yönetici ve yöneticilik üzerine Kahramanmaraş kentinde bir araştırma. Sosyal Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 5(9), 62–89.
12. Bush, T., & Jackson, D. (2002). A preparation for school leadership: International perspectives. Educational Management & Administration, 30(4), 417–429. https://doi.org/10.1177/0263211X02030400
13. Büyüköztürk, Ş., Kılıç-Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2015). Bilimsel araştırma yöntemleri. Pegem Akademi. https://doi.org/10.14527/9789944919289
14. Cohen, R., & Schechter, C. (2019). Öğretmenlikten müdür yardımcılığına geçişte duygusal yönler. Journal of Educational Change, 28(4), 348–365. https://doi.org/10.1177/1056787919856736
15. Deniz, V. (2019). Öğretmenlikten müdür yardımcılığına geçiş: Uyum ve sosyalleşme süreci (Yüksek lisans tezi). Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
16. Dömbekci, H. A., & Erişen, M. A. (2022). Nitel araştırmalarda görüşme tekniği. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(Özel Sayı 2), 141–160. https://doi.org/10.18037/ausbd.1227330
17. Drucker, P. F., & Maciariello, J. A. (2007). Etkin yöneticinin seyir defteri (Z. Dicleli, Çev.). Optimist Yayınları. Erişti, B. (2008). Öğretmenlik mesleği ve özellikleri. İçinde I. K. (Ed.), Öğretmenlikte mesleki gelişim (ss. 1–26). Anadolu Üniversitesi Yayınları.
18. Erkul, H., Seçtim, H., & Akı, Ö. (2022). Stratejik yönetim açısından yöneticilik özellikleri üzerine bir araştırma. Management and Political Sciences Review, 4(1), 1–24.
19. Fields, L. J., & Egley, R. J. (2005). Assistant principals in Florida rank first-year challenges: Study's results highlight areas of need for professional development. ERS Spectrum, 23(1), 4–10.
20. Guba, E. G., & Lincoln, Y. S. (1982). Epistemological and methodological bases of naturalistic inquiry. Educational Communication and Technology Journal, 30(4), 233–252. https://doi.org/10.1007/BF02765185
21. Gümüşeli, A. İ. (2001). Çağdaş okul müdürünün liderlik alanları. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 7(28), 531–548.
22. İlhan, P. E. Ç., & Taşdemir, F. (2021). İdarecilerin yönetim kadrolarını tercih etme sebepleri ve yönetici seçimi ile ilgili görüşlerinin incelenmesi. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 10(1), 123–135. https://doi.org/10.33206/mjss.778559
23. Karasoy, M. (2010). Okul müdür yardımcılığından müdürlüğe geçiş ve bu süreçte yaşanan sorunlar (Yüksek lisans tezi).
24. Karataş, Z. (2017). Sosyal bilim araştırmalarında paradigma değişimi: Nitel yaklaşımın yükselişi. Türkiye Sosyal Hizmet Araştırmaları Dergisi, 1(1), 68–86.
25. Kaya, H. (2023). Okul müdürlerinin yöneticilik rollerine ilişkin öğretmen algıları (Tezsiz yüksek lisans projesi). Pamukkale Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
26. Koçyiğit, M., Erdem, C., & Eğmir, E. (2020). Öğretmenlerin ve öğretmen adaylarının öğretmenlik mesleği genel yeterliklerine ilişkin öz değerlendirmeleri. Cumhuriyet Uluslararası Eğitim Dergisi, 9(3), 774–799. https://doi.org/10.30703/cije.651639
27. Köksal, V. (2022). Öğretmenlerin okul yöneticiliğine yönelik tutumları ve öğretmenlik mesleği öz yeterlik inançları (Kırşehir örneği) (Yüksek lisans tezi).
28. Köse, M. F., & Erginer, A. (2011). Yönetici adayı öğretmenlerin yöneticiliği tercih nedenleri. Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 6(2), 123–146. https://doi.org/10.19129/sbad.202
29. Köybaşı, F. (2016). Okul yöneticilerinin girişimcilik, öz yeterlik ve örgütsel bağlılık algılarının analizi (Sivas ili örneği) (Yayımlanmamış doktora tezi). İnönü Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
30. Köybaşı, F., & Dönmez, B. (2017). Okul yöneticilerinin girişimcilik, öz yeterlik ve örgütsel bağlılık algılarının analizi. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 23(2), 249–280. https://doi.org/10.14527/kuey.2017.009
31. Krippendorff, K. (2018). Content analysis: An introduction to its methodology (4th ed.). Sage.
32. Küçükoğlu, A., & Ozan, C. (2013). Sınıf öğretmenliği alanındaki lisansüstü tezlere yönelik bir içerik analizi. International Journal of Eurasia Social Sciences, 4(12).
33. Milli Eğitim Bakanlığı. (2021). Millî Eğitim Bakanlığına Bağlı Eğitim Kurumlarına Yönetici Seçme ve Görevlendirme Yönetmeliği. Resmî Gazete (Sayı: 31386, 5 Şubat 2021). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2021/02/20210205-1.htm
34. Mücevher, M. H., & Erdem, R. (2019). Başarılı yönetici ve yöneticilik: Kavramsal bir çerçeve. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (34), 48–77.
35. Öğretmenlik Meslek Kanunu. (2022). Resmî Gazete (Sayı: 31730, 14 Şubat 2022).
36. Özbilen, F. M., & Günay, G. (2018). Öğretmenlerin okul yöneticiliği istekliliğini etkileyen faktörlerin belirlenmesi. Turkish Studies. https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.14069
37. Özdemir, S. (2013). Eğitim yönetiminde kuram ve uygulama. Pegem Akademi.
38. Özkanan, A. (2023). Orta kademe yöneticiler gözüyle yönetici ve yöneticilik becerileri. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, 19(3), 664–683. https://doi.org/10.17130/ijmeb.1259320
39. Recepoğlu, E., & Kılınç, A. Ç. (2014). Türkiye'de okul yöneticilerinin seçilmesi ve yetiştirilmesi: Mevcut sorunlar ve çözüm önerileri. Turkish Studies, 9(2), 1817–1845.
40. Şişman, M., & Turan, S. (2004). Eğitim ve okul yönetimi. İçinde Y. Özden (Ed.), Eğitim ve okul yöneticiliği el kitabı. Pegem A Yayıncılık.
41. Taymaz, H. (1986). Okul yönetimi ve yönetici yetiştirme. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 19(1), 123–135. https://doi.org/10.1501/Egifak_0000001110
42. Uğur, S. S., & Uğur, U. (2014). Yöneticilik ve liderlik ayrımında kişisel farklılıkların rolü. Organizasyon ve Yönetim Bilimleri Dergisi, 6(1), 122–136.
43. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2008). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
44. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (12. bs.). Seçkin Yayıncılık.
45. Yılmaz, S., Cülha, A., & Taşdemir, A. (2022). Okul yöneticiliğinin tercih edilme sebepleri ve yönetici görevlendirme süreçlerinin incelenmesi. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 42(1), 817–843. https://doi.org/10.17152/gefad.951448