MATH Taksonomisi Çerçevesinde Lise Matematik Sınav Sorularının Öğretmen Görüşleriyle Değerlendirilmesi

Öz

Bu araştırmada lise matematik öğretmenlerinin hazırladıkları 9. ve 10. sınıf sınav sorularını MATH taksonomisi çerçevesinde inceleyerek öğretmenlerin sınav hazırlama süreçlerine ilişkin görüşlerini ortaya koymak amaçlanmıştır. Araştırmada nitel araştırma yaklaşımı benimsenmiş ve araçsal durum çalışması deseni kullanılmıştır. Araştırma kapsamında 2022-2023 eğitim-öğretim yılında farklı lise türlerinde görev yapan 20 matematik öğretmeninin toplam 360 sınav sorusu analiz edilmiş ve öğretmenlerle yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmıştır. Bulgular, her iki sınıf düzeyinde de sınav sorularının çoğunlukla A3 (rutin işlemler) kategorisinde yoğunlaştığını; C grubundaki üst düzey bilişsel becerileri ölçen sorulara ise hiç yer verilmediğini göstermektedir. Görüşmelerden elde edilen veriler, öğretmenlerin sınav hazırlarken genellikle kazanımlara uygunluk, kapsayıcılık ve merkezi sınavlara benzerlik ilkelerine dikkat ettiklerini ancak uygulamada düşük bilişsel düzeyli sorulara ağırlık verdiklerini ortaya koymuştur. Bunun yanında öğretmenlerin sınav sorularında öğrencilerden en çok önceden öğrenilen bilgileri hatırlama ve mevcut bilgi ve becerileri kullanma düzeyinde bilişsel talepler bekledikleri belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• MATH Taksonomisi
• Sınav Soruları
• Öğretmen Görüşleri
• Bilişsel Düzey
• Ölçme ve Değerlendirme

Evaluating High School Mathematics Examination Questions within the Framework of the MATH Taxonomy: Teachers’ Perspectives

Öz

This study aims to analyze the 9th- and 10th-grade exam questions prepared by high school mathematics teachers within the framework of the MATH taxonomy and to examine teachers’ views on the exam preparation process. A qualitative research approach was adopted, using an instrumental case study design. A total of 360 exam questions prepared by 20 mathematics teachers working in different types of high schools during the 2022–2023 academic year were analyzed, and semi-structured interviews were conducted. Findings revealed that exam questions at both grade levels were predominantly concentrated in the A3 (routine procedures) category, while no questions targeting higher-order cognitive skills within the C category were included. Interview results showed that teachers emphasized alignment with learning outcomes, inclusiveness, and similarity to national exams; however, in practice, they relied heavily on low-level cognitive questions. In addition, it was found that teachers most frequently expected students to recall previously learned knowledge and apply their existing knowledge and skills when responding to exam questions.

Anahtar Kelimeler

• MATH Taxonomy
• Exam Questions
• Teacher Views
• Cognitive Level
• Assessment and Evaluation

Kaynakça

1. Akveld, M., & Kinnear, G. (2024). Improving mathematics diagnostic tests using item analysis. International Journal of Mathematical Education in Science and Technology, 55(10), 2478-2505. https://doi.org/10.1080/0020739X.2023.2167132
2. Aliustaoğlu, F., & Tuna, A. (2016). Akademik Personel ve Lisansüstü Eğitimi Giriş Sınavı (ALES) matematik sorularının MATH taksonomisine göre analizi (2013 İlkbahar dönemi örneği). Trakya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 6(2), 126-137.
3. Aygün, B., Baran-Bulut, D., & İpek, A. S. (2016). İlköğretim matematik dersi sınav sorularının MATH taksonomisine göre analizi. Turkish Journal of Computer and Mathematics Education (TURCOMAT), 7(1), 62-88.
4. Bennie, K. (2005). The MATH taxonomy as a tool for analysing course material in mathematics: A study of its usefulness and its potential as a tool for curriculum development. African Journal of Research in Mathematics, Science and Technology Education, 9(2), 81-95. https://doi.org/10.1080/10288457.2005.10740580
5. Black, P., & Wiliam, D. (1998). Assessment and classroom learning. Assessment in Education: Principles, Policy & Practice, 5(1), 7-74.
6. Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27-40. https://doi.org/10.3316/QRJ0902027
7. Cha, Y. J. (2025). Preparing students for college-level mathematics through secondary advanced placement courses: IB, A-level and AP (Master’s thesis). Harvard University. https://nrs.harvard.edu/URN-3:HUL.INSTREPOS:37380163
8. Çelikkol, E., & Kale, M. (2024). İlkokul 4. sınıf matematik ders kitaplarındaki ünite değerlendirme sorularının MATH taksonomisine göre incelenmesi. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 44(3), 1819-1845. https://doi.org/10.17152/gefad.1518389

9. D’Souza, S. M., & Wood, L. N. (2003, July 6–10). Designing assessment using the MATH taxonomy. In L. Bragg, C. Campbell, G. Herbert, & J. Mousely (Eds.), Proceedings of the 26th Annual Conference of the Mathematics Education Research Group of Australasia (MERGA) (pp. 294-301). Deakin University, Geelong, Australia.
10. Demir, H. (2024). LGS ve yazılı sınavlardaki matematik sorularının bilişsel istem düzeyi ve bilgi türlerine göre karşılaştırmalı analizi [Yüksek Lisans Tezi]. Kastamonu Üniversitesi.
11. Demir, T. (2021). Ortaöğretim 9. sınıf matematik dersi öğretim programının değerlendirilmesi [Yüksek lisans tezi]. Balıkesir Üniversitesi.
12. Esen, C., & Tuna, A. (2021). ALES matematik sorularının MATH taksonomisine göre incelenmesi: 2006–2013. Online Journal of Mathematics, Science and Technology (OJOMSTE), 2(1), 43-54.
13. Gedikoğlu, T. (2005). Avrupa birliği sürecinde Türk eğitim sistemi: Sorunlar ve çözüm önerileri, Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 1(1), 66-80.
14. Glesne, C. (2011). Becoming qualitative researchers: An introduction (4th ed.). Pearson.
15. Göçer, A. (2016). Lisansüstü eğitim gören Türkçe öğretmenlerinin yazılı sınav sorusu yazabilme yeterlikleri. Kafkas Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 17, 41-57.
16. Güleryüz, H., & Erdoğan, İ. (2018). Orta okul fen bilimleri dersi sınav sorularının Bloom’un bilişsel alan taksonomisine göre değerlendirilmesi: Muş İli örneği. Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 6(1), 43–49. https://doi.org/10.18506/anemon.354846
17. Gürbüz, R., Toprak, Z., Yapıcı, H., & Doğan, S. (2011). Ortaöğretim matematik müfredatında zor olarak algılanan konular ve bunların nedenleri. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 10(4), 1311-1323.
18. Gürbüz, Y., & Biber, A. (2021). Classification of limit, derivative and integral questions asked in university entrance exams according to MATH taxonomy. e-International Journal of Educational Research, 12(5), 1-16. https://doi.org/10.19160/e-ijer.979414
19. Habip, T. A. Ş., & Buran, O. (2025). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeline göre hazırlanan ortaokul matematik ders kitaplarında bulunan soruların MATH taksonomisine göre incelenmesi. The Journal of Social Sciences, 78, 141-161. https://doi.org/10.29228/SOBIDER.87803
20. Hummel, J., & Huitt, W. (1994). What you measure is what you get. GaASCD Newsletter: The Reporter, 10-11. https://www.edpsycinteractive.org/papers/wymiwyg.html
21. Karaman, M. (2016). İlköğretim matematik öğretmenlerinin sınav soruları ile TEOG matematik sorularının yenilenmiş BLOOM taksonomisine göre analizi [Yüksek lisans tezi]. Gaziantep Üniversitesi.
22. Kinnear, G., Bennett, M., Binnie, R., Bolt, R., & Zheng, Y. (2020). Reliable application of the MATH taxonomy sheds light on assessment practices. Teaching Mathematics and its Applications: An International Journal of the IMA, 39(4), 281-295.
23. Köğce, D., & Baki, A. (2009). Matematik öğretmenlerinin yazılı sınav soruları ile ÖSS sınavlarında sorulan matematik sorularının Bloom taksonomisine göre karşılaştırılması. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 26(26), 70-80.
24. Meşe, S. (2024). 2019-2023 yılları arasındaki LGS matematik sorularının TIMSS bilişsel alanlarına, Matematik Öğretim Programına ve MATH taksonomisine göre incelenmesi [Yüksek lisans tezi]. Trakya Üniversitesi.
25. Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook (2nd ed.). SAGE Publications.
26. Millî Eğitim Bakanlığı (MEB). (2018). 2023 Eğitim vizyonu. Millî Eğitim Bakanlığı, Ankara.
27. Neuman, W. L., & Robson, K. (2014). Basics of social research: Qualitative and quantitative approaches (3rd Canadian ed.). Pearson.
28. Özcan, B. N., & Delil, A. (2018). İlköğretim matematik öğretmenlerinin hazırladıkları testlerin öğretim programı kazanımları açısından bir analizi. Kastamonu Education Journal, 26(6), 1909-1917.
29. Patton, M. Q. (2018). Qualitative research & evaluation methods: Integrating theory and practice (4th ed.). SAGE Publications.
30. Pehlivan, İ. (2023). LGS matematik sorularının MATH taksonomisi ve öğrenme alanlarına göre incelenmesi [Yüksek lisans tezi]. Akdeniz Üniversitesi.
31. Pişkin Tunç, M., & Baydar, O. (2022). TEOG, LGS ve TIMSS matematik sorularının MATH taksonomisine göre incelenmesi. Bayburt Eğitim Fakültesi Dergisi, 17(33), 20-53. https://doi.org/10.35675/befdergi.745365
32. Robson, C., & McCartan, K. (2017). Real world research: A resource for users of social research methods in applied settings (4th ed.). Wiley.
33. Sevindik Akbaş, F. (2024). 2018-2022 yılları arasında TYT matematik testlerinde yer alan soruların MATH Taksonomisine göre analizi [Yüksek lisans tezi]. Necmettin Erbakan Üniversitesi.
34. Smith, G., Wood, L., Coupland, M., Stephenson, B., Crawford, K. & Ball, G. (1996). Constructing mathematical examinations to assess a range of knowledge and skills. International Journal of Mathematics Education in Science and Technology, 27, 65-77.
35. Stake R. E. (2005). Qualitative case studies. In Denzin N. K., Lincoln Y. S. (Eds.), The Sage handbook of qualitative research (pp. 443-466). Sage Publications.
36. Tallman, M. A., Carlson, M. P., Bressoud, D., & Pearson, M. (2016). A characterization of calculus I final exams in U.S. colleges and universities. International Journal of Research in Undergraduate Mathematics Education, 2(1), 105-133. https://doi.org/10.1007/s40753-015-0023-9
37. Thompson, T. (2008). Mathematics teachers’ interpretation of higher-order thinking in Bloom’s taxonomy. International Electronic Journal of Mathematics Education, 3(2), 96-109.
38. Tutak, T., & Farımaz, H. (2022). 2018-2019 yıllarında yapılan liselere geçiş sınavlarındaki matematik soruları ile ders kitaplarındaki matematik sorularının MATH taksonomisine göre karşılaştırmalı analizi. Journal of Anatolian Education Research, 6(12), 15-35.
39. Uğurel, I., Moralı, S. H., & Kesgin, Ş. (2012). OKS, SBS ve TIMSS matematik sorularının “MATH taksonomi” çerçevesinde karşılaştırmalı analizi. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 11(2), 423-444.
40. Ulusoy, S. (2018). Matematik öğretmenlerinin 9. ve 10. sınıf programını uygularken karşılaştığı sorunlar ve çözüm önerileri. Bartın Üniversitesi Eğitim Araştırmaları Dergisi, 2(1), 52-67.
41. Wood, L. N., & Smith, G. H. (2002, July 1-6). Students’ perceptions of difficulty in mathematical tasks. In M. Boezi (Ed.), Proceedings of the Second International Conference on the Teaching of Mathematics (at the undergraduate level) (pp. 1-6). John Wiley & Sons.
42. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2018). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (11. baskı). Seçkin Yayıncılık.
43. Yılmaz, T., & Akran, S. K. (2025). İlkokul matematik ders kitaplarındaki soruların MATH taksonomisine göre incelenmesi. International Primary Education Research Journal, 9(1), 67-95.