Bolu Çocuk Oyunlarının Eğitimsel İşlevleri: Dilsel, Bilişsel, Sosyal, Fiziksel ve Psiko-motor Gelişim Açısından Nitel Bir Doküman İncelemesi

Öz

Bu çalışma, Bolu yöresine ait geleneksel çocuk oyunlarının çocuk gelişimiyle ilişkili potansiyel işlevlerini belirlemek ve bu oyunların günümüzdeki işlevselliğini değerlendirmek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın veri setini, 2018–2025 yılları arasında gerçekleştirilen folklorik derlemeler sonucunda oluşturulan ve daha önce yayımlanmış olan geleneksel çocuk oyunu repertuvarı oluşturmaktadır. Araştırmada 151 oyun incelenmiş; her oyun baskın gelişimsel işlevi esas alınarak sosyal gelişim, fiziksel ve psiko-motor gelişim, bilişsel gelişim ve dil gelişimi olmak üzere dört kategoriden birine yerleştirilmiştir. Nitel araştırma yaklaşımı çerçevesinde doküman incelemesi ve betimsel içerik analizi tekniklerinden yararlanılmıştır. Bulgulara göre oyunların %51,7’si sosyal gelişim, %33,8’i fiziksel ve psiko-motor gelişim, %7,9’u bilişsel gelişim ve %6,6’sı dil gelişimi kategorisinde değerlendirilmiştir. Sosyal gelişim kategorisindeki oyunların paylaşma, sorumluluk alma, iş birliği, rol üstlenme ve toplumsal kuralları deneyimleme; Fiziksel ve psiko-motor gelişim kategorisindeki oyunların hareket, denge ve koordinasyon; bilişsel gelişim kategorisindeki oyunların strateji kurma, problem çözme, dikkat ve akıl yürütme; dil gelişimi kategorisindeki oyunların ise ritim, tekrar, tekerleme, söz varlığı ve fonolojik farkındalık süreçleriyle ilişkilendirilebilecek yapısal özellikler taşıdığı belirlenmiştir. Bulgular, Bolu çocuk oyunlarının gelişimsel, pedagojik ve kültürel açıdan çok işlevli bir repertuvar oluşturduğunu göstermektedir. Bununla birlikte belirlenen işlevler doğrudan gelişimsel ölçümlere değil, oyunların yapısal özellikleri, kuralları, sözlü içerikleri ve oynanış biçimlerinin doküman üzerinden incelenmesine dayalı olarak değerlendirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Bolu çocuk oyunları
• Geleneksel oyunlar
• Çocuk gelişimi
• Kültürel miras

Proje Numarası

Bu çalışma, Selçuk Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri (BAP) Koordinatörlüğü tarafından 24401125 numaralı proje kapsamında desteklenmiştir.

Etik Beyan

Araştırmada herhangi bir deneysel uygulama, ölçme aracı, kişisel veri toplama, çocuklarla birebir görüşme veya müdahale bulunmadığından çalışma etik kurul iznine tabi değildir.

Educational Functions of Bolu Children’s Games: A Qualitative Document Analysis of Language, Cognitive, Social, Physical and Psychomotor Development

Öz

This study aims to identify the potential developmental functions associated with traditional children’s games from the Bolu region and to evaluate their contemporary relevance. The dataset consists of a traditional children’s game repertoire compiled through folkloric fieldwork conducted between 2018 and 2025 and previously published as a collection. A total of 151 games were examined, and each game was assigned to one of four categories—social development, physical/psychomotor development, cognitive development, and language development—according to its dominant developmental function. Within a qualitative research framework, document analysis and descriptive content analysis techniques were employed. The findings indicate that 51.7% of the games were classified under social development, 33.8% under physical/psychomotor development, 7.9% under cognitive development, and 6.6% under language development. Games classified under social development display structural features associated with sharing, responsibility, cooperation, role-taking, and experiencing social rules; those in the physical/psychomotor category involve movement, balance, and coordination; cognitive games are associated with strategy formation, problem solving, attention, and reasoning; and language-oriented games contain features related to rhythm, repetition, rhymes, vocabulary, and phonological awareness. The findings suggest that traditional Bolu children’s games constitute a multifunctional repertoire with developmental, pedagogical, and cultural dimensions. However, these functions should not be interpreted as directly measured developmental outcomes; rather, they were evaluated through document analysis based on the structural features, rules, verbal content, and forms of play of the games.

Anahtar Kelimeler

• Bolu children's games
• Traditional games
• Child development
• Cultural heritage

Proje Numarası

Bu çalışma, Selçuk Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri (BAP) Koordinatörlüğü tarafından 24401125 numaralı proje kapsamında desteklenmiştir.

Kaynakça

1. Başal, H. A. (2017). Geçmişten günümüze Türkiye’de geleneksel çocuk oyunları. Nobel Yayınları.
2. Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27–40. https://doi.org/10.3316/QRJ0902027
3. Bruner, J. (1983). Child’s talk: Learning to use language. Norton.
4. Corsaro, W. A. (2015). The sociology of childhood (5th ed.). Sage.
5. Creswell, J. W. (2013). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches (3rd ed.). SAGE Publications.
6. Çinar, M., & Hassani, F. (2026). The effects of traditional games on physical literacy among school-aged children. Frontiers in Sports and Active Living, 7, 1759890. https://doi.org/10.3389/fspor.2025.1759890
7. Çolak, F. (2009). Geleneksel Kayseri çocuk oyunları ve halkbilimsel incelemesi. Kömen Yayınları.
8. Doğan, A. (2010). Geleneksel mahalli çocuk oyunları: Malatya ili Battalgazi ilçesi örneği [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Niğde Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.

9. Dönmez, N. B. (2000). Oyun kitabı. Esin Yayınevi.
10. Duymaz, A. (2002). İrfanı arzulayan sözler: Tekerlemeler. Akçağ Yayınları.
11. Erol, S. (2019). Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde eğitsel oyunların kullanımı [Yayımlanmamış doktora tezi]. İnönü Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
12. Foulquié, P. (1994). Eğitim psikolojisi sözlüğü (H. Portakal, Çev.). Sosyal Yayınlar.
13. Gabbard, C. (2018). Lifelong motor development (7th ed.). Wolters Kluwer.
14. Gallahue, D. L., & Donnelly, F. C. (2007). Developmental physical education for all children (4th ed.). Human Kinetics.
15. Haywood, K. M., & Getchell, N. (2020). Life span motor development (7th ed.). Human Kinetics.
16. Huizinga, J. (2021). Homo Ludens: Oyunun kültürel işlevi üzerine bir inceleme (İ. Mutlu, Çev.). Dorlion Yayınları. (Orijinal eser 1938)
17. Kaplan, H. (2025). Kültürel belleğin sözlü ve eylemsel aktarımı -geleneksel Bolu çocuk oyunları-. Paradigma Yayınları.
18. Katı, Y. (2020). Malatya geleneksel çocuk oyunları ve çocuk gelişiminde oyunun rolü. AKRA Journal of Social Sciences, 8(22), 309–338.
19. Madondo, F., & Tsikira, J. (2022). Traditional children's games: Their relevance on skills development among rural Zimbabwean children age 3–8 years. Journal of Research in Childhood Education, 36(3), 406–420. https://doi.org/10.1080/02568543.2021.1982084
20. Merriam, S. B. (2009). Qualitative research: A guide to design and implementation. Jossey-Bass. Miles, M. B., Huberman, A. M., & Saldaña, J. (2014). Qualitative data analysis: A methods sourcebook (3rd ed.). SAGE Publications.
21. Özdemir, N. (1997). Türkiye’de Cumhuriyet dönemi çocuk oyunlarının halkbilimi açısından incelenmesi [Yayımlanmamış doktora tezi]. Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
22. Özdoğan, B. (2009). Çocuk ve oyun (çocuğa oyunla yardım) (5. baskı). Anı Yayıncılık.
23. Özer, A., Gürkan, A. C., & Ramazanoğlu, O. (2006). Oyunun çocuk gelişimi üzerine etkileri. Fırat Üniversitesi Doğu Araştırmaları Dergisi, 4(3), 54–57.
24. Parten, M. B. (1932). Social participation among pre-school children. The Journal of Abnormal and Social Psychology, 27(3), 243–269.
25. Patton, M. Q. (2015). Qualitative research & evaluation methods: Integrating theory and practice (4th ed.). SAGE Publications.
26. Piaget, J. (1962). Play, dreams and imitation in childhood. Norton.
27. Rubin, K. H., Bukowski, W. M., & Parker, J. G. (2006). Peer interactions, relationships, and groups. In N. Eisenberg (Ed.), Handbook of child psychology (pp. 571–645). Wiley.
28. Sağlam, T. (1997). Türk çocuk oyunlarında ritüel öğeler – Çocuk kültürü. Ankara Üniversitesi Çocuk Kültürü Araştırma ve Uygulama Merkezi Yayınları.
29. Schwartzman, H. B. (1978). Transformations: The anthropology of children’s play. Plenum Press.
30. Seyrek, H., & Sun, M. (1991). Okul öncesi eğitimde oyun. Ya-Pa Yayınları.
31. Ünver, D. (2003). Okul öncesi eğitim ve ilköğretim için beden eğitiminde oyun ve folklorik çocuk oyunlarımız. BRC Basım Matbaacılık.
32. Vygotsky, L. S. (1978). Mind in society: The development of higher psychological processes. Harvard University Press.
33. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (10. baskı). Seçkin Yayıncılık.
34. Yılmaz, E., Yel, S., & Griffiths, M. D. (2022). Comparison of children's social problem-solving skills who play videogames and traditional games: A cross-cultural study. Computers & Education, 187, 104548. https://doi.org/10.1016/j.compedu.2022.104548