Fen Bilgisi Öğretmen Adaylarının Kocaeli Bilim Merkezi Ziyaretine İlişkin Görüşlerinin SWOT Analizi ile Değerlendirilmesi

Öz

Bu araştırmanın amacı, fen bilgisi öğretmen adaylarının Kocaeli Bilim Merkezi ziyaretine ilişkin görüşlerini SWOT analizi çerçevesinde inceleyerek bilim merkezlerinin fen eğitimindeki etkililiğini değerlendirmektir. Araştırma, nitel araştırma yaklaşımlarından biri olan durum çalışması deseniyle yürütülmüş, içerik analiziyle analiz edilmiştir. Araştırmanın çalışma grubunu, bir üniversitenin eğitim fakültesi fen bilgisi öğretmenliği 3. sınıf düzeyinde öğrenim gören 21 öğretmen adayı oluşturmaktadır. Veriler, yarı yapılandırılmış görüşme formu aracılığı ile toplanmıştır. Araştırmada içerik analizi yapılırken SWOT analizinin boyutlarına göre, bir değerlendirme yapılmıştır. Bunlardan öğretmen adayları tarafından en sık ifade edilen güçlü yönler, bilim merkezlerinin “ilgi, merak ve motivasyonu arttırma” açısından önemli bir öğrenme ortamı sunması ve “soyut kavramları somutlaştırmada” etkili olması olarak bulunmuştur. SWOT analizine göre fırsat olarak en çok vurgulanan nokta, bilim merkezlerinin “yaparak-yaşayarak öğrenme” fırsatları sunmasıdır. Zayıf yönler incelendiğinde ise; öğretmen adayları tarafından en sık belirtilen unsurlar “rehber eksikliği” ve “açıklamaların yetersizliği” olmuştur. Tehdit boyutunda ise “ulaşım sorunları” ve “güvenlik eksikliği” en çok dile getirilen konular olmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Bilim Merkezi
• Okul Dışı Öğrenme Ortamı
• SWOT Analizi
• Öğretmen Adayı

Evaluation of Pre-Service Science Teacher Candidates' Views on Kocaeli Science Center Visit Using SWOT Analysis

Öz

The study aims to evaluate the effectiveness of science centers in science education by examining preservice science teachers’ views on their visit to the Kocaeli Science Center within the framework of a SWOT analysis. The study was conducted using a case study design, one of the qualitative research approaches, and the data were analyzed through content analysis. The study group consisted of 21 third- year preservice science teachers enrolled in the faculty of education at a university. Data were collected through interviews and a semi-structured interview form. During the content analysis phase, findings were interpreted in accordance with the dimensions of the SWOT analysis. Among the strengths most frequently expressed by the participants were that science centers provide an effective learning environment for “enhancing interest, curiosity and motivation” and are effective in “making abstract concepts more concrete”. With respect to opportunities, the most emphasized aspect was the potential of science centers to provide “hands-on, experiential learning” opportunities. Regarding weaknesses, the most commonly reported issues were “insufficient guidance” and “inadequate explanations”. Finally, under the threats dimension, “transportation difficulties” and “lack of safety” were identified as the most frequently mentioned concerns.

Anahtar Kelimeler

• Science Center
• Out-of-school Learning
• SWOT Analysis
• Preservice Teacher

Kaynakça

1. Adadan, E. (2019). Okul dışı öğrenme ortamı olarak bilim merkezlerinde fen eğitimi: Öğrenme ve öğretim. F. Köseoğlu (Ed.), Okul Duvarlarının Ötesine Öğrenme Yolculuğu Bilim-Teknoloji Merkezleri ve Bilim Müzeleri, (ss. 99–120). NOBEL Akademik Yayıncılık.
2. Azkeskin, C., & Yavuz Topaloğlu, M. (2021). Kocaeli Bilim Merkezi Galerilerindeki Düzeneklerin Fen Bilimleri Öğretim Programı Kazanımları Çerçevesinde İncelenmesi. Türkiye Bilimsel Araştırmalar Dergisi, 6(1), 220-245.
3. Aydoğdu, A. S., Aydoğdu, M. Z., & Aktaş, V. (2023). Okul Dışı Öğrenme Ortamlarıyla İlgili Matematik Öğretmenlerinin Görüşleri. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 55, 60-78. https://doi.org/10.53444/deubefd.1171301
4. Batman, D. (2020). Fizik öğretmenlerinin okul dışı öğrenme ortamlarına yönelik görüşlerinin incelenmesi. İnformal Ortamlarda Araştırmalar Dergisi, 5(1), 59-79.
5. Biçici, İ. C., (2025). Fen bilimleri dersinde uygulanan okul dışı öğrenme ortamlarının etkililiği: Bilim tırı etkinliği. [Yüksek lisans tezi, Necmettin Erbakan Üniversitesi]. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
6. Bozdoğan, A. E. (2008). Fen Bilgisi Öğretmen Adaylarının Bilim Merkezlerini Fen Öğretimi Açısından Değerlendirmesi: Feza Gürsey Bilim Merkezi Örneği. Journal of Uludag University Faculty of Education, 21(1), 19-41.
7. Bozdoğan, A. E. (2020). Bilim merkezleri. C. Laçin Şimşek (Ed.), Fen öğretiminde okul dışı öğrenme ortamları içinde (s.57-74). Pegem Akademi.
8. Büyükkurt, G. (2023). Fen bilimleri ve matematik öğretmenlerinin okul dışı öğrenme ortamlarının derslere entegrasyonu ile ilgili görüşlerinin incelenmesi. [Yüksek lisans tezi, Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi]. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/

9. Büyüköztürk, Ş., Çakmak Kılıç, E., Akgün, E. Ö., Karadeniz Ş., & Demirel, F. (2009). Bilimsel araştırma yöntemleri (4. Baskı). Pegem Akademi.
10. Büyüköztürk, Ş., Kılıç-Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., ve Demirel, F. (2012). Bilimsel araştırma yöntemleri (13. Baskı). Pegem Akademi.
11. Çığrık, E. (2016). Bir öğrenme ortamı olarak bilim merkezleri. Informal Ortamlarda Araştırmalar Dergisi, 1(1), 79–97.
12. Çığrık, E., & Özkan, M. (2016). Bilim Merkezi’nde yürütülen öğrenme etkinliklerinin öğrencilerin fen bilimleri dersindeki akademik başarılarına etkisi ve motivasyon düzeyleriyle ilişkisi. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 29(2), 279-301.
13. Çıldır, Z. (2007). Öğretmenlerle müzede yetişkin eğitimi-Feza Gürsey Bilim Merkezi örneği. [Yüksek lisans tezi. Ankara Üniversitesi]. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
14. Çiçek, Ö., & Saraç, E. (2017). Fen Bilimleri Öğretmenlerinin Okul Dışı Öğrenme Ortamlarındaki Yaşantıları ile İlgili Görüşleri. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 18(3), 504-522.
15. Dere, F., (2022). Okul öncesi eğitiminde okul dışı öğrenme ortamlarının kullanımı hakkında öğretmenlerin görüşleri. [Yüksek lisans tezi, Sivas Cumhuriyet Üniversitesi]. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
16. Doldur, M., (2019). Bilim merkezinde gerçekleştirilen fen bilimleri dersinin öğrencilerin okul dışı öğrenme ortamlarına yönelik algılarına ve derse yönelik tutumlarına etkisi. [Yüksek lisans tezi. Aksaray Üniversitesi]. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
17. Dündar, Ö., (2024). Okul dışı öğrenme etkinlikleri destekli biyomimikri uygulamaları. [Yüksek lisans tezi. Amasya Üniversitesi]. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
18. Erdem, A. (2024). Okul dışı öğrenme ortamları dersinin ilköğretim matematik öğretmen adaylarının okul dışı öğrenme ortamlarını tasarlama ve uygulama açısından yeterlilik ve özyeterlilik düzeylerine etkisi. [Yüksek lisans tezi, Kafkas Üniversitesi]. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
19. Ergün, P., & Aslan, H. (2023). Okul dışı sosyal etkinliklerde karşılaşılan sorunlar. Uluslararası Liderlik Eğitimi Dergisi, 7(2), 61-73.
20. Ertuğrul, A., & Karamustafaoğlu, O. (2020). Okul Dışı Öğrenme Ortamlarına Yönelik Sınıf Öğretmenlerinin Görüşleri: Kayseri Bilim Merkezi. Social Sciences Research Journal, 9(2), 107-116.
21. Falk, J. H., & Dierking, L. D. (2000). Learning from museums: Visitor experiences and the making of meaning. Washington: Altamira Press.
22. Feza Gürsey Bilim Merkezi (2025). Biz Kimiz. https://fgbm.com.tr/biz-kimiz/ adresinden 20.06.2025 tarihinde erişilmiştir.
23. Fields, D. (2009). What do students gain from a week at science camp? Youth perceptions and the design of an immersive, research-oriented astronomy camp. International Journal of Science Education, 31(2), 151-171.
24. Jarvis, T., & Pell, A. (2002). Effect of the challenger experience on elementary children's attitudes to science. Journal of Research in Science Teaching, 39(10), 979-1000.
25. Kale, Z. (2019). Ortaokul öğrencilerinin fen bilgisi eğitimine yönelik tutumuna bilim merkezinin etkisi [Yüksek lisans tezi, Süleyman Demirel Üniversitesi]. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
26. Karabulut, H., Özdemir, F. N., & Kariper, İ. A. (2024). Türkiye’de bir okul dışı öğrenme ortamı olan bilim merkezleri hakkında yapılan çalışmalar: bir meta-analiz çalışması. İnformal Ortamlarda Araştırmalar Dergisi, 9(1), 111-129.
27. Karaman, K. (2019). Bilim-Toplum İlişkileri Bağlamında Bilim Merkezleri ve Etkileri Üzerine Bir Değerlendirme. Uluslararası Sosyal ve Eğitim Bilimleri Dergisi, 6 (11), 75-91. DOI: 10.20860/ijoses.571367
28. Katz, P. J., McGinnis, R., Hestness, E., Riedinger, K., Marbach, G., Dair, A., & PeaseRebecca. (2011). Professional identity development of teacher candidates participating in an informal science education internship: A focus on drawings as evidence. International Journal of Science Education, 33(9), 1169-1197.
29. Kır, H., Kalfaoğlu, M., & Aksu, H. H. (2021). Matematik Öğretmenlerinin Okul Dışı Öğrenme Ortamlarının Kullanımına Yönelik Görüşleri. International Journal of Educational Studies in Mathematics, 8(1), 59-76. https://doi.org/10.17278/ijesim.839925
30. Kırnık, D. (2025). Sınıf öğretmenlerinin okul dışı öğrenme ortamlarının kullanımına ilişkin görüşleri. İnformal Ortamlarda Araştırmalar Dergisi, 10(1), 1-17.
31. Kubat, U. (2018). Okul dışı öğrenme ortamları hakkında fen bilgisi öğretmen adaylarının görüşleri. Mehmet Akif Ersoy University Journal of Education Faculty, 48, 111-135.
32. Laçin Şimşek, C. (2011). Okul dışı öğrenme ortamları ve fen eğitimi. C. Laçin Şimşek (Ed.), Fen öğretiminde okul dışı öğrenme ortamları içinde (ss.1-23). Pegem Akademi.
33. Laçin Şimşek, C., & Sağdıç, F. (2024). Ortaokulda Öğrencilerin Bilim Merkezi Ziyaretinden Akıllarında Kalanlar: Bir Uzun Dönem Etki Araştırması. Disiplinlerarası Eğitim Dergisi: Teori ve Uygulama, 6(2), 153-167. https://doi.org/10.47157/jietp.1509132
34. Millî Eğitim Bakanlığı. (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli, Öğretim Programları Ortak Metni. Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları.
35. Mertoğlu, H. (2019). Fen bilgisi öğretmen adaylarının farklı öğrenme ortamlarında gerçekleştirdikleri okul dışı etkinliklere ilişkin görüşleri. İnformal Ortamlarda Araştırmalar Dergisi, 4(1), 37-60.
36. Ok, Z. (2018). Konya Bilim Merkezinde gerçekleştirilen atölye çalışmalarının ilkokul ve ortaokul öğrencileri tarafından değerlendirilmesi. [Yüksek Lisans Tezi, Necmettin Erbakan Üniversitesi]. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
37. Ok, Z., & Aslan, O. (2020). Konya Bilim Merkezi’nde gerçekleştirilen atölye çalışmalarının ilkokul ve ortaokul öğrencileri tarafından değerlendirilmesi. Cumhuriyet International Journal of Education, 9(1), 28-45.
38. Özan, M. B., Polat, H., Gündüzalp, S., & Yaraş, Z. (2015). The SWOT Analysis At The Educational Organizations. Turkish Journal of Educational Studies, 2(1), 1-28.
39. Özçelik, A., & Akgündüz, D. (2018). Üstün/Özel Yetenekli Öğrencilerle Yapılan Okul Dışı STEM Eğitiminin Değerlendirilmesi. Trakya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 8(2), 334-351. https://doi.org/10.24315/trkefd.331579
40. Öz, R. (2015). Araştırma ve sorgulamaya dayalı etkinliklerle desteklenmiş bilim merkezi uygulamalarının 7. sınıf öğrencilerinin akademik başarılarına, bilim okuryazarlıklarına ve sorgulayıcı düşünme becerilerine etkisi. [Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi]. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
41. Öztürk, M. (2019). Bilim merkezi ziyaretçilerinin düzenekler ile olan etkileşimlerinin incelenmesi: Kocaeli Bilim Merkezi örneği [Yüksek lisans tezi, Sakarya Üniversitesi]. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
42. Öztürk, M., & Laçin Şimşek, C. (2019). Bilim merkezlerinde ailelerin davranışlarının ve düzeneklere yönelik ilgilerinin incelenmesi: Bilim Üsküdar örneği. İnformal Ortamlarda Araştırmalar Dergisi, 4(1), 1–21.
43. Öztürk, P. B. (2024). Okul dışı öğrenme ortamlarında beyin temelli (nörofizyolojik) öğrenme yaklaşımı ile gerçekleştirilen fen bilimleri öğretiminin ortaokul öğrencilerinin akademik başarıları ve üstbilişsel farkındalıkları üzerine etkisi: Gökmen Uzay Havacılık Eğitim Merkezi örneği [Yüksek lisans tezi, Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi]. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
44. Rennie, L.J. & McClafferty, T. (1995). Using visits to interactive science and technology centers, museums, aquaria, and zoos to promote learning in science. Journal of Science Teacher Education, 6, 175-185.
45. Rowe S., & Nickels A. (2011). Visitor motivations across three informal education institutions: An application of the identity-related visitor motivation Model, Visitor Studies, 14(2), 162-175.
46. Sasson, I., & Cohen, D. (2013). Assessment for effective intervention: Enrichment science academic program. Journal of Science Education and Technology, 22(5), 718-728. http://dx.doi.org/10.1007/s10956-012-9425-5
47. Sevim, F. (2023). Bilim merkezinde gerçekleştirilen fen bilimleri etkinliklerinin öğrencilerin tutum ve akademik başarılarına etkisinin incelenmesi [Yüksek lisans tezi, Erciyes Üniversitesi]. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
48. Sırtkaya-Uzun, A., (2019). Konya bilim merkezinin iç mekan tasarımının kullanıcıları üzerindeki etkisi. [Yüksek lisans tezi, Karadeniz Teknik Üniversitesi]. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
49. Soylu, Ü. İ., & Karamustafaoğlu, O. (2020). Okul Dışı Ortamlarda Öğretim Deneyimi Olan Fen Bilimleri Öğretmenlerinin Bu Ortamlara Yönelik Görüşleri. Uluslararası Eğitim Bilim ve Teknoloji Dergisi, 6(3), 174-196. https://doi.org/10.47714/uebt.799642
50. Şimşek, C. L. (2011). Fen öğretiminde okul dışı öğrenme ortamları. Pegem A. Ankara.
51. Tatar, N., & Bağrıyanık, K. E. (2012). Fen ve teknoloji dersi öğretmenlerinin okul dışı eğitime yönelik görüşleri. İlköğretim Online, 11(4), 883-896.
52. Temel Mumcu, M., (2023). Ses ve özellikleri konusunda okul dışı ortamlarda yapılan etkinliklerin ortaokul öğrencilerinin fen konularına olan ilgilerine ve fen öğrenme motivasyonlarına etkisi. [Yüksek lisans tezi, Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi]. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
53. Topalsan, A. K. (2020). Bilim öğrenme ve öğretme ortamları olarak bilim merkezleri. Akdeniz Eğitim Araştırmaları Dergisi, 14(34), 128-152. https://doi.org/10.29329/mjer.2020.322.6
54. Ünalan, Z. (2011, Ağustos). Bilim merkezleri. TÜBİTAK Bilim ve Teknik Dergisi, 30-41. https://bilimmerkezleri.tubitak.gov.tr/Upload/SingleFile/Dosya-497-263.pdf adresinden edinilmiştir.
55. Üner, S., (2019). Fen grubu öğretmenlerinin okul dışı öğrenme ortamlarına yönelik kaygı düzeyi değerlendirme ölçeği çalışması. [Yüksek Lisans Tezi, Hacettepe Üniversitesi]. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
56. Yalçıntaş, E., Özhan, M. M., & Akkaya, A. (2023). Sınır Tanımayan Bilim: Özel Gereksinimli Bireylere Yönelik Bilim ve Teknoloji Şenliğinin Etkililiği. Fen Matematik Girişimcilik ve Teknoloji Eğitimi Dergisi, 6(2), 118-132.
57. Yalkın Şentuna, B. (2019). Bilim merkezlerinin yaşam boyu öğrenme becerilerine katkısının incelenmesi [Yüksek lisans tezi. Bartın Üniversitesi] https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
58. Yavuz, M., & Balkan Kıyıcı, F. (2012). İnformal öğrenme ortamlarının ilköğretim öğrencilerinin fene karşı kaygı düzeylerinin değişmesine ve akademik başarılarına etkisi: Hayvanat bahçesi örneği. X. Ulusal Fen Bilimleri ve Matematik Eğitimi Kongresi Özet Kitabı. Niğde Üniversitesi Eğitim Fakültesi.
59. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2011). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (11. baskı). Seçkin Yayıncılık.
60. Yolcu, H., & Karamustafaoğlu, O. (2021). Konya Bilim Merkezine Yapılan Bir Sanal Gezintinin Bilimsel Etkisi Hakkında Öğretmen Görüşleri. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 22(3), 1925-1983. https://doi.org/10.29299/kefad.936252
61. Zeren Özer, D., & Güngör, S. (2019). Bilim merkezlerinin öğrencilerin motivasyonu ve fen bilimleri akademik başarısı üzerine etkisi. Mehmet Akif Ersoy University Journal of Education Faculty, 51, 288-314.