EKONOMİK AÇIDAN DEZAVANTAJLI ÜNİVERSİTE ÖĞRENCİLERİNE YÖNELİK GRUPLA SOSYAL HİZMET MÜDAHALESİ TASARIMI

Öz

Üniversite yaşamı, bireylerin akademik gelişimlerini sürdürdükleri, mesleki kimliklerini şekillendirdikleri ve yetişkin yaşamına hazırlandıkları önemli bir gelişim dönemidir. Ancak bu süreç, tüm öğrenciler için benzer koşullarda deneyimlenmemektedir. Sınırlı ekonomik olanaklara sahip öğrenciler; eğitim giderleri, barınma, beslenme ve ulaşım gibi temel ihtiyaçların karşılanması ile iş ve eğitim yaşamı arasında denge kurma konusunda güçlüklerle karşılaşabilmektedir. Bu güçlükler, yalnızca maddi yaşam koşullarını etkilemekle kalmamakta; öğrencilerin akademik performanslarına, sosyal yaşama katılımlarına ve psikososyal iyilik hallerine de yansıyabilmektedir. Artan stres, gelecek kaygısı, sosyal izolasyon, yetersizlik duyguları ve sosyal destek kaynaklarına erişimde yaşanan sınırlılıklar, bu sürecin yaygın sonuçları arasında yer almaktadır. Bu durum, öğrencilerin desteklenmesinde yalnızca ekonomik yardımların yeterli olmayabileceğini ve psikososyal müdahalelerin de önemli bir ihtiyaç alanı olduğunu göstermektedir. Sosyal hizmette grup çalışması, benzer deneyimlere sahip bireylerin karşılıklı yardım süreçlerinden yararlanmalarına, destek ilişkileri geliştirmelerine ve baş etme becerilerini güçlendirmelerine olanak sağlamaktadır. Bu çalışmada, ekonomik açıdan dezavantajlı üniversite öğrencilerine yönelik geliştirilen bir sosyal hizmet grup müdahalesi tasarımı sunulmaktadır. Güçlendirme yaklaşımı temelinde yapılandırılan 10 oturumluk grup çalışması; öğrencilerin stres düzeylerini azaltmayı, öz-yeterliliklerini desteklemeyi ve sosyal destek düzeylerini artırmayı amaçlamaktadır. Program, öğrencilerin yaşadıkları ekonomik, akademik ve psikososyal güçlükleri güvenli bir grup ortamında ele almalarına, sahip oldukları kaynakları ve güçlü yönleri fark etmelerine ve yeni baş etme stratejileri geliştirmelerine olanak sağlayacak şekilde tasarlanmıştır. Bu çalışma kapsamında grup müdahalesinin kuramsal temelleri, yapısal özellikleri, oturum içerikleri, raporlama ve değerlendirme süreci ayrıntılı olarak sunulmaktadır. Sonuç olarak, bu müdahale tasarımının söz konusu öğrenci grubuna yönelik psikososyal destek çalışmalarına katkı sağlayabileceği düşünülmektedir. Çalışmanın, benzer gereksinimlere sahip öğrenci gruplarıyla yürütülecek sosyal hizmet uygulamaları için bir model oluşturabileceği değerlendirilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Üniversite öğrencileri
• sosyal hizmet grup müdahalesi
• ekonomik dezavantaj
• psikososyal müdahale
• güçlendirme yaklaşımı

A Social Group Work Intervention Design for Economically Disadvantaged University Students

Öz

University life represents an important developmental period during which individuals continue their academic development, shape their professional identities, and prepare for adult life. However, this process is not experienced under the same conditions by all students. Students with limited economic resources may encounter various challenges related to meeting educational expenses, securing housing, covering basic needs such as food and transportation, and balancing employment with academic responsibilities. These challenges affect not only students’ material living conditions but also their academic performance, social participation, and psychological well-being. Increased stress, concerns about the future, social isolation, feelings of inadequacy, and limited access to social support are among the common consequences of these experiences. These challenges indicate that financial assistance alone may be insufficient and that psychosocial interventions are also needed to support students. Given these needs, social work plays an important role in supporting students through psychosocial interventions. Among social work intervention methods, group work offers opportunities for individuals with similar life experiences to engage in mutual aid, share experiences, develop supportive relationships, and strengthen their coping skills. This study aims to present the design of a social work group intervention developed for economically disadvantaged university students. Structured around the empowerment approach and principles of mutual aid, the 10-session group program aims to reduce perceived stress, strengthen self-efficacy, and enhance perceived social support among participants. The program is designed to provide a safe group environment in which students can address the economic, academic, and psychosocial challenges they experience, recognize their existing resources and strengths, and develop new coping strategies. The study presents the theoretical foundations, structural characteristics, session content, and evaluation process of the intervention in detail. It is anticipated that this intervention design may contribute to psychosocial support initiatives targeting economically disadvantaged university students. Furthermore, the study is expected to provide a practical framework for the development of social work interventions with student groups facing similar needs.

Anahtar Kelimeler

• University students
• social work with groups
• economic disadvantage
• psychosocial intervention
• empowerment approach

Kaynakça

1. Açık Turguter, E. (2025). Çalışan Üniversite Öğrencileri Özelinde Öğrenci Yoksulluğu: Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Örneği. Akademik Hassasiyetler, 12(28), 600-626.
2. Atay, S. (2025). Üniversite Öğrencilerinin Kentsel Yoksulluk Deneyimleri: Bourdieu'nün Sermaye Kavramı Üzerinden Bir İnceleme. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi, 16(3), 3682-3709.
3. Aydemir, İ., Ünal, V., Öngören, B., Bıyık, T., Uluocak, N. N., Topçu, R., & Özdemir, E. (2022). Çalışan yükseköğretim öğrencilerinin karşılaştıkları sorunlar. Journal of University Research, 5(3), 276-285.
4. Aypay, A. (2010). Genel öz yeterlik ölçeği'nin (GÖYÖ) Türkçe'ye uyarlama çalışması. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 11(2), 113-132.
5. Bakır, V., Arslan, C., & Dilmaç, B. (2023). Z kuşağı üniversite öğrencilerinin algıladıkları sosyal destek ve stresle başa çıkma becerileri ile temel psikolojik ihtiyaçlar arasındaki ilişki. Milli Eğitim Dergisi, 52(239), 2053-2076.
6. Bandura, A. (2001). Social cognitive theory: An agentic perspective. Annual Review Of Psychology, 52(1), 1-26. Beck, J. S. (2011). Cognitive behavior therapy: Basics and beyond (2nd ed.). Guilford Press.
7. Cihan, A., Albayrak Kaymak, D., Sart, H., & Aydın Sünbül, Z. (2023). Genişletilmiş bir ön görüşme formu aracılığıyla üniversite öğrencilerinin psikososyal sorunlarının incelenmesi. Boğaziçi Üniversitesi Eğitim Dergisi, 40(2), 119-156.
8. Cohen, S., Kamarck, T., & Mermelstein, R. (1983). A global measure of perceived stress. Journal Of Health And Social Behavior, 385-396.

9. Çavuşoğlu, O. (2021). Genç İşsizliği: Lisansüstü Tezlerin İncelenmesi Ve Sosyal Politika Bağlamında Bir Değerlendirme. Sosyal Sağlık Dergisi, 1(1), 81-115.
10. Dağtekin, G., Dalkılıç, M. B., Çakıcı, F., Çakır, A., Ekin, A. E., Öztünç, D., & Işıklı, B. (2020). Tıp fakültesi öğrencilerinde gelecek kaygısı, depresyon ve stres ilişkisinin değerlendirilmesi. Türk Tıp Öğrencileri Araştırma Dergisi, 2(3), 135-142.
11. Deniz, Ü. (2022). Öğrencilere sunulan imkanlar ve fırsatlar açısından Türk yükseköğretiminin değerlendirilmesi. Journal of University Research, 5(1), 119-129.
12. Dirimeşe, E. (2022). Üniversite Öğrencilerinin Gözünden Yoksulluk. Yükseköğretim ve Bilim Dergisi, 12(3), 545-559.
13. Doğan, H., & Akçalı, G. (2021). Üniversite öğrencilerinin yaşadıkları sosyo-ekonomik sorunlar üzerine bir inceleme. Üniversite Araştırmaları Dergisi, 4(3), 309-316.
14. Doğanülkü, H. A. (2024). Öğrenci rolünden çalışan rolüne: Üniversite öğrencilerinin çalışma hayatına geçiş hazırlıklarına ilişkin algılarının incelenmesi. Kariyer Psikolojik Danışmanlığı Dergisi, 7(1), 23-41. Donat, A., Bilgiç, B., Eskiocak, A., & Koşar, D. (2019). Üniversite öğrencilerinin sorunları ve çözüm önerileri. Yükseköğretim ve Bilim Dergisi, 9(3), 451–459.
15. Duyan, V. (2010). Sosyal hizmet: Temelleri, yaklaşımları, müdahale yöntemleri. Sosyal Hizmet Uzmanları Derneği Yayınları.
16. Ege, A., & Tekindal, M. (2022). Grup Çalışması Süreci: Öncesi, Sırası ve Sonrası. Sosyal Hizmet İçin Grup Çalışması. Nobel Yayınları: Ankara.
17. Eker, D., Arkar, H., & Yaldız, H. (2001). Çok boyutlu algılanan sosyal destek ölçeğinin gözden geçirilmiş formunun faktör yapısı, geçerlik ve güvenirliği. Türk Psikiyatri Dergisi, 12(1), 17–25.
18. Erbay, E. (2019). Güç Ve Güçlendirme Kavramları Bağlamında Sosyal Hizmet Uygulaması. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 19(42), 41-64.
19. Ersin, A., Akel, S., Erarslan, S., Karayiğit, M., Ölçay, A., Polat, S., Dörter, K. R., Dilli, H. E., Avcı, D., Gözlü, A., Doğan, G., & Vural, B. (2024). Çalışan ve çalışmayan üniversite öğrencilerinin stres düzeyleri ve okupasyonel dengelerinin yaşam kalitesi ile ilişkisinin incelenmesi. Atlas Journal of Medicine, 4(11), 150-155.
20. Eskin, M., Harlak, H., Demirkıran, F., & Dereboy, Ç. (2013). Algılanan stres ölçeğinin Türkçeye uyarlanması: Güvenirlik ve geçerlik analizi. Yeni Symposium, 51(3), 132-140.
21. Eyüpoğlu, O., Dam, H., Aydi, A. R., & Yıldız, M. (2015). Üniversitelerin Yoksul Öğrencilere Yönelik Yardım Faaliyetleri Ve Burs Başvuru Formlarının Yeterliliği. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi, 15(2), 225-290.
22. Gitterman, A., & Shulman, L. (Ed.). (2005). Mutual aid groups, vulnerable and resilient populations, and the life cycle (3rd ed.). Columbia University Press.
23. Gökkaya, D., & Erten, Ş. (2024). The effect of perceived future employability on future anxiety: A study on healthcare management students. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 34(2), 803-815. Gül, M., & Kaylı, D. S. (2020). Türkiye'deki Suriyeli üniversite öğrencilerinde sosyal dışlanma algısı üzerine nitel bir araştırma. Toplum ve Sosyal Hizmet, 31(3), 985-1007.
24. Kahraman, F., & Kahraman, A. B. (2016). Mevsimlik istihdamın eğitimli gençleri: inşaatlarda çalışan üniversite öğrencileri üzerine bir araştırma. Süleyman Demirel Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, (38), 183-201. Kalebaşı, A. (2022). Güçlendirme Yaklaşımı Perspektifinde Psikososyal Eğitim Programı. Eğitim Yayınevi.
25. Kazu, İ. Y. (2018). Sosyo-ekonomik açıdan dezavantajlı kişilerin eğitimleri sırasında karşılaştıkları sorunlar. Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, (34), 38-47.
26. Kirişçi, G., & Atalmış, E. (2017). Öğrencilerin Kredi ve Yurtlar Kurumu yurtlarında barınma gerekçeleri ile memnuniyet düzeyleri arasındaki ilişki. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Eğitim Dergisi, 1(1), 59-70.
27. Korkmazer, F. (2020). Üniversite öğrencilerinin akademik motivasyon algılarının incelenmesi üzerine bir alan çalışması. Dicle Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 10(20), 502-515.
28. Korucuk, M. (2023). Üniversite öğrencilerinin akademik, sosyo-kültürel ve ekonomik sorunları: Fotoses uygulaması. Anadolu University Journal of Education Faculty, 7(4), 1260-1287.
29. Kuperberg, A. (2023). Families, relationships and paying for college. Journal of Student Financial Aid, 52(2), Article 2.
30. Lang, N. C. (2010). Group work practice to advance social competence: A specialized methodology for social work. Columbia University Press.
31. Mofatteh, M. (2020). Risk factors associated with stress, anxiety, and depression among university undergraduate students. AIMS Public Health, 8(1), 36.
32. Öçal, M. (2024). Yoksulluğun Bir Boyutu Olarak Üniversite Öğrencisi Yoksulluğu Üzerine Bir Araştırma. Sosyal, Beşeri ve İdari Bilimler Alanında Uluslararası Araştırmalar XXVI, 185.
33. Öçal, M. (2025). Üniversite Öğrencilerinin Refahı ve Sosyal Politika: Umudu Ateşlemek. Journal of University Research, 8(1), 123-138.
34. Özmen, K. (2023). Üniversite öğrencilerinin çalışma deneyimleri: Yarı zamanlı çalışma. Journal of University Research, 6(4), 394-404.
35. Penpecioğlu, S. S. (2024). Üniversite Öğrencileri ve Barınma Sorunu: Kentsel Mekansal Pratikleri Stratejiler ve Taktikler Üzerinden Okumak. Kent Akademisi, 17(2), 494-513.
36. Pınarcıoğlu, N. Ş., Kanbak, A., & Önver, M. Ş. (2021). Covid-19 pandemisi sürecinde kırsal-kentsel ve sosyo-ekonomik farklılıkların uzaktan eğitime etkisi. MSGSÜ Sosyal Bilimler, 1(23), 28-48.
37. Rastogi, S., Gupta, S., Deepak, D., Mishra, B. N., Gore, R., & Singh, V. (2026). A systematic literature review on anxiety among undergraduate students: Causes and coping strategies. Annals of Neurosciences, 33(4), 507–522.
38. Rimm, H. & Jerusalem, M. (1999). Adaptation and validation of an estonian version of the general self-efficacy scale (ESES). Anxiety, Stress, and Coping (Anxiety Stress Coping), 12 (3), 329-345.
39. Sabbağ, Ç., & Aksoy, E. (2011). Üniversite öğrencileri ve çalışanların boş zaman etkinlikleri: Adıyaman örneği. Mehmet Akif Ersoy University Journal of Social Sciences Institute, (4), 10-23.
40. Solomon, B. B. (1987). Empowerment: Social work in oppressed communities. Journal of Social Work Practice, 2(4), 79-91.
41. Söğütlü, L., İmamoğlu, A. H., Çelik, A. R., & Karabulut, Y. (2021). Çalışan üniversite öğrencilerinin benlik saygısı ve psikolojik dayanıklılık düzeylerinin incelenmesi. Uluslararası Hukuk ve Sosyal Bilim Araştırmaları Dergisi, 3(1), 36-46.
42. Steinberg, D. M. (2014). A mutual-aid model for social work with groups (3rd ed.). Routledge.
43. Taş, S., & Yıldız, E. (2023). Üniversite öğrencilerinin psikolojik sağlamlık düzeylerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi: Bir vakıf üniversitesi örneği. Uluslararası Yönetim Araştırmaları ve Uygulamaları Dergisi, 2(1), 24-45.
44. Tayfun, A., Silik, C. E., Dülger, A. S., & Margazieva, N. (2022). Üniversite öğrencilerinin özyeterlik algıları ile gelecek kaygıları arasındaki ilişkinin incelenmesi: Türkiye-Kırgızistan örneği. Türk Turizm Araştırmaları Dergisi, 6(2), 570-590.
45. Türk, A., & Işık, A. (2024). Üniversiteli gençlerde kaygı ve çözüm önerileri. Akademi Karabük Dergisi, 8(1-2), 32-44.
46. Yalom, I. D., & Leszcz, M. (2020). The theory and practice of group psychotherapy (6th ed.). Basic Books. Yamanoğlu, M. A. (2010). Tüketim toplumunda genç ve yoksul olmak: Dışlanma süreçleri ve karşı stratejiler. Kültür ve İletişim, 13(26), 41-79.
47. Yelboğa, N. (2024). Üniversite Öğrencilerinin Karşılaştığı Sorunlar Ve Üniversite Sosyal Hizmeti Uygulaması Üzerine Bir Değerlendirme. Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 25(47), 851-868.
48. Yenihan, B., Balcı, B., & Ün, Ç. B. (2020). Farklı Şehirlerden Gelen Üniversite Öğrencilerinin Yaşadıkları Sorunlar ve Sosyal Dışlanma İlişkisi: Kırklareli Üniversitesi'nde Nitel Bir Araştırma. Journal of Humanities and Tourism Research, 10(1), 69-83.
49. Yoloğlu, A. C. (2021). Üniversite Öğrencilerinin Ruh Sağlığını Etkileyen Sosyoekonomik Faktörler: Mersin Üniversitesi Örneği. Journal of Academic Social Science Studies, 14(88), 183-210.
50. Yolvermez, B., & Kaytan, M. (2022). Covid-19 pandemisinde derinleşen öğrenci yoksulluğu: Sakarya Üniversitesi örneği. Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 12(3), 1755-1776.
51. Zengin, B., & Şengel, Ü. (2020). Üniversite öğrencilerinin gelecekleriyle ilgili kaygı ve beklentilerinin belirlenmesi. Optimum Ekonomi ve Yönetim Bilimleri Dergisi, 7(2), 435-454.
52. Zimet, G. D., Dahlem, N. W., Zimet, S. G., & Farley, G. K. (1988). The multidimensional scale of perceived social support. Journal Of Personality Assessment, 52(1), 30-41.
53. Zimmerman, M. A. (2000). Empowerment theory: Psychological, organizational, and community levels of analysis. In J. Rappaport & E. Seidman (Eds.), Handbook of community psychology (pp. 43-63). Springer.