İKTİDARIN GÖZÜNDEN GÖZÜN İKTİDARINA BEDEN

Yıl 2025, Cilt: 11 Sayı: 1, 67 - 89, 09.06.2025

Muhammed Mirza Altun

Öz

Bu çalışma, geleneksel toplumlardan modern toplumlara kadar iktidarın gözetim olgusuyla bireyi, onun bilincini ve doğasını nasıl dönüştürdüğünü ve pasifleştirerek nesneleştirme sürecini beden ekseninde incelemektedir. Özellikle modern dönemde Michel Foucault’un kuramsal yaklaşımlarıyla derinlik kazanan gözetim olgusu, tüketim toplumunun dinamikleriyle birlikte bedeni biçimlendirmekte ve metalaştırmaktadır. Bu dönüşüm, bilişim teknolojilerinin etkisiyle günlük yaşamın her anında ve her alanında bedenin öne çıkarılmasına ve ifşa edilmesine yol açmaktadır. Çalışmada, beden aracılığıyla modern gözetim olgusunun sosyal medya üzerindeki yansımaları ele alınmaktadır. Çalışma, kontrolsüz ve denetimsiz teknoloji kullanımının toplumsal ilişkiler üzerindeki etkisini incelemeyi amaçlamaktadır. Bu kapsamda betimsel analiz yöntemi kullanılmış, çalışmanın temel kavramları olan beden, iktidar, gözetim ve sosyal medya üzerine literatür taraması yapılarak elde edilen veriler sentezlenmiştir. Bilişim teknolojileri aracılığıyla gerçekleşen gözetim, bireyleri güvensiz hale getirmekte, aşırı bireyselleştirmekte ve toplumsal yaşamdan soyutlamaktadır. Bu durum, bireylerin toplumsal etkileşimden uzaklaşmasına, yalnızlaşmasına ve yabancılaşmasına yol açmaktadır. Neticede narsistik özellikler gösteren bireylerden oluşan yeni bir toplumsal yapı ve kültür ortaya çıkmaktadır. Bu bağlamda, günümüz toplumlarının niteliklerine ilişkin tartışmalara katkı sağlanması hedeflenmiştir.

Anahtar Kelimeler

Beden , Gözetim , İktidar , Tüketim , Sosyal medya

FROM THE EYE OF POWER TO THE POWER OF THE EYE

Öz

This study examines how power, through the phenomenon of surveillance, transforms and objectifies the individual, their consciousness, and their nature by rendering them passive, with a focus on the body, from traditional societies to modern societies. The phenomenon of surveillance, which gains depth particularly in the modern era through Michel Foucault's theoretical approaches, shapes and commodifies the body in conjunction with the dynamics of consumer society. This transformation, influenced by information technologies, leads to the prominence and exposure of the body at every moment and in every aspect of daily life. The study addresses the reflections of the modern surveillance phenomenon on social media through the lens of the body. It aims to examine the impact of uncontrolled and unregulated use of technology on social relationships. In this context, a descriptive analysis method was employed, and information obtained from a literature review on the key concepts of the study—body, power, surveillance, and social media—was synthesized. Surveillance conducted through information technologies renders individuals insecure, excessively individualizes them, and isolates them from social life. This situation leads to individuals distancing themselves from social interaction, experiencing loneliness, and becoming alienated. Consequently, a new social structure and culture emerge, consisting of individuals exhibiting narcissistic traits.This study should be considered as a step toward contributing to discussions about the characteristics of contemporary societies.

Anahtar Kelimeler

The Body , Surveillance , Power , Consumption , Social Medya

Kaynakça

• Akça, G (2005). Modernden Post-moderne Kültür ve Kimlik. Muğla Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. (15): 1-24.
• Aydın, AF (2020). Gösteri Toplumunun Yeni Panoptikonu Olarak Sosyal Medya. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi. 9(3): 2573-2594.
• Barbarosoğlu, F. (1995). Modernleşme Sürecinde Moda ve Zihniyet. İstanbul: İz Yayınları. Bauman, Z. (1999). Çalışma, Tüketicilik ve Yeni Yoksullar. (Öktem,Ü. Çev.), İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
• Bauman, Z. (2010). Küreselleşme ve Toplumsal Sonuçları. (Yılmaz,A. Çev.), İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
• Bayhan, V. (2011). Tüketim Toplumunda Bireyin Ontolojik Mottosu: Tüketiyorum Öyleyse Varım. Sosyoloji Konferansları 43. 211-248.
• Bilgin, R (2016). Geleneksel ve Modern Toplumda Kadın Bedeni ve Cinselliği. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 26(1): 219-243.
• Bingöl, O. (2019). Foucault’da İktidar ve Beden Üçlüsü. Asia Minor Sudies.7(2): 327-334.
• Bingöl, O. (2020). Modern Beden ve Estetik Cerrahi. Konya: Eğitim Yayınevi.
• Bitirim Okmeydan, S (2017). Postmodern Kültürde Gözetim Toplumunun Dönüşümü: Panoptikon’dan Sinoptikon ve Omniptikon’a. Online Academic Journal of Information Technology, 8(30): 45-69.
• Bocock, R. (2005). Tüketim. (Kutluk,İ. Çev.), Ankara: Dost Yayınevi.
• Boyne, R. (2017). Foucault ve Derrida Aklın Öteki Yüzü. (Yılmaz,İ. Çev.), Ankara: Bilgesu Yayıncılık.
• Bozalp, M (2018). Gözetim Toplumundaki Yapısal Değişim ve Dönüşümler. Amme İdaresi Dergisi. 51(1): 27-69.
• Busch, O.V. (2017). Moda Praksisi. (Kılıç,D. Çev.), İstanbul: Yeni İnsan Yayınevi.
• Canatan, K. (2015). Sosyoloji ve Teolojinin Yüzleşme Noktası: Beden(siz)leştirme. Canatan, K. (Ed.). Beden Sosyolojisi.(ss. 63-97). Ankara: Açılım Kitap.
• Çığ, E (2016). Dijital Çağda Bakışın Politikası: Panoptikon ve Aleniyet İlkesi. Toplum ve Demokrasi Dergisi 10(21): 45-69.
• Çizmeci, E. (2014). Danah Boyd’da Sosyal Ağlar ve Gençlik. Çakır, M. (Ed.). Yeni Medyaya Eleştirel Yaklaşımlar. (ss. 383-441). 2016. İstanbul: Doğu Kitabevi.
• Debord, G. (2016). Gösteri Toplumu. (Ekmekçi,G. & Taşkent,O. Çev.), İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
• Demir Güneş, C (2015). Ruh Bedenin Hapishanesidir: Michel Foucault. Ekev Akademi Dergisi. (64): 59-72.
• Demir, A (2017). Panopticon, Syopticon Geriliminde Özgürlük Paradoksu. Kaygı Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Felsefe Dergisi. (28): 55-65.
• Doğan, D. M. (1999). Büyük Türkçe Sözlük. İstanbul: İz Yayıncılık.
• Duby, G.& M. Perrot. (2005). Kadınların Tarihi (Cilt III): Rönesans ve Aydınlanma Çağı Paradoksları. (Fethi,A. Çev.). İstanbul: Türkiye İş Bankası.
• Eco, U. (2012). Çirkinliğin Tarihi. (Çev.: K. K. Akbulut,KK. Çev.), İstanbul: Doğan Kitap.
• Ersoy, E (2014). Tüketim Aynasında ‘Göz’e Yansıyan Seyirlik ve Sembolik Kimlikler, Sosyoloji Konferansları 49. 47-74.
• Featherstone, M. (2013). Postmodernizm ve Tüketim Kültürü. (Küçük,M. Çev.), İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
• Foucault, M. (1993). Cinselliğin Tarihi. (Tufan,H. Çev.), İstanbul: Afa Yayınları.
• Foucault, M. (2019). Hapishanenin Doğuşu. (Kılıçbay,MA. Çev.), İstanbul: İmge Kitabevi Yayınları.
• Foucault, M. (2020). Büyük Kapatılma. (Keskin,F. & Ergüden,I. Çev.), İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
• Foucault, M. (2021). Özne ve İktidar/ Seçme Yazılar 2. (Ergüden,I & Akınhay,O. Çev.), İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
• Foucault, M. (2023). İktidarın Gözü. (Çev.: I. Ergüden). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
• Kara, Z. (2015). Beden Sosyolojisinden Ölüm Sosyolojisine: İnter Disipliner Bir Yaklaşım. Canatan, K. (Ed.). Beden Sosyolojisi. (ss. 23-45). Ankara: Açılım Kitap.
• Köse, H. (2010). Medya ve Tüketim Sosyolojisi. İstanbul: Ayraç Yayınları.
• Lyon, D. (2000). Gözetlenen Toplum. (G. Soykan,G. Çev.), İstanbul: Kalkedon Yayınları.
• Martı, H. (2015). Hz. Peygamber’in Hadislerinde Bir Değer İmgesi Olarak Beden ve Mahremiyeti. Canatan, K. (Ed.). Beden Sosyolojisi. (ss. 233-247). İstanbul: Açılım Kitap.
• Nazlı, A (2005). Görünmeyen Bedenden Görünen Bedene: Bedenin Sosyolojisi. Sosyoloji Araştırmaları Dergisi. 8(2): 71-87.
• Öğün, S. S. (2024. 7 Kasım). İnsan Bir Artık mıdır? Yeni Şafak. https://www.yenisafak.com/yazarlar/suleyman-seyfi-ogun/insan-bir-artik-midir-4648959
• Özakın, D. (2017, Eylül.). Estetik bedenden tüketici bedene: tarih boyunca beden kavramına bakış. L. Markoviç (Başkan) 1.Uluslararası İpekyolu Akademik Çalışmalar Sempozyumu. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi, Nevşehir.
• Özcan, A. (2015). Sosyal Medyanın Ekonomi Politiği. Çelik,R. & Dalgalıdere, S. (Ed.). Yeni ve Geleneksel Medya Okumaları. (ss. 133-147). İstanbul: İskenderiye Kitap.
• Öztürk, S (2013). Filmlerle Görünürlüğün Dönüşümü: Panoptikon, Süperpanoptikon, Sinoptikon. İletişim Kuram ve Araştırma Dergisi. (36): 132-151.
• Sagaert, C. (2020). Kadın Çirkinliğinin Tarihi. (Kenç,S. Çev.), İstanbul: Maya Kitap.
• Sennett, R. (2022). Ten ve Taş. (Birkan,T. Çev.), İstanbul: Metis Yayınları
• Slattery, M. (2017). Sosyolojide Temel Fikirler. (Tatlıcan,Ü. Çev), İstanbul: Sentez Yayıncılık.
• Şişman, N. (2018). Emanetten Mülke. İstanbul: İz Yayıncılık.
• Tekin, F. (2016). Geleneksel Dönemden Post-Modern Döneme Beden Anlayışının Değişimi. Turkish Studies, 11(2): 1153-1172.
• Toktaş, S. A., vd. (2012). Türkiye’de Dijital Gözetim: T.C. Kimlik Numarasından E-Kimlik Kartlarına Yurttaşın Sayısal Bedenlenişi. İstanbul: Alternatif Bilişim Derneği.
• Urhan, V. (2013). Michel Foucault ve Düşünce Sistemleri Tarihi. Ankara: Say Yayınları.
• Utma, S. (2023). Gözetim Kavramı ve Sosyal Medyada Gözetimin İçselleştirilmesi. Journal Of Social, Humanities And Administrative Sciences. 9(61): 2276-2283.
• Vigerollo, G. (2016). Orta Çağdan 20. Yüzyıla Şişmanlığın Tarihi. (Kayacan,Y. Çev.), İstanbul: Doğan Kitap.