Sosyal Bilgiler Dersinde Politik Konuların Öğretimi: Öğretmen Görüşleri

Öz

Politika insanı doğrudan ilgilendiren ve toplumsal yaşama yön veren bir alandır. Fakat Türkiye’de temel eğitim ve ortaöğretimde bireylere doğrudan temel politik bilgi ve kavramları öğretmeyi amaç edinen bir ders bulunmamaktadır. Bununla beraber politikaya ilişkin konular çeşitli dersler aracılığıyla verilmektedir. Sosyal bilgiler de politik konuların ağırlıklı olarak yer aldığı ve öğrencilere temel politik bilgi ve kavramların aktif bir biçimde öğretildiği derslerden biridir. Dolayısıyla sosyal bilgiler derslerinde politik konuların öğretimine yönelik araştırmaların yürütülmesi önem arz etmektedir. Araştırmada sosyal bilgiler derslerinde politik konuların öğretimine yönelik öğretmenlerin görüşlerini incelenmek amaçlanmıştır. Temel nitel araştırma deseninin işe koşulduğu bu araştırmada, veriler yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılarak 10 sosyal bilgiler öğretmeninden elde edilmiştir. Verilerin analizinde ise tümevarımsal tematik analiz yöntemi kullanılmıştır. Araştırma sonucunda sosyal bilgiler dersi ile politik konular arasında konu içeriği, öğretim programı, disiplinler arası yapı ve toplumsal konuları merkeze alma açısından ilişki olduğu tespit edilmiştir. Sosyal bilgiler dersinde politik konuların öğretiminin, öğrencilerin politik konularla ilgili ailelerinden veya sosyal çevrelerinden edindikleri yanlış bilgilerin veya olumsuz algının düzeltilmesi adına önemli olduğu tespit edilmiştir. Bununla birlikte öğrencilerin politik konularla ilgili doğru bilgi ve kaynaklara ulaşması ve toplumsal yaşama hazırlık sağlaması gibi nedenlerde de politik konuların öğretiminin gerekli olduğu bulunmuştur. Öte yandan sosyal bilgiler öğretmenlerinin çoğunluğunun derslerinde politik konulara nadiren yer verdiği tespit edilmiştir. Bu durumun sebeplerinin ise öğretmenlerin politik konulara yer vermede çekince yaşamaları, haftalık sosyal bilgiler ders saatinin yeterli olmaması, öğretim programında ve ders kitaplarında politik konuların yeterince yer almamasıdır. Ayrıca araştırma sonucunda politik konuların öğretimi için çoğunlukla 5 ve 7. sınıf düzeyinin uygun görüldüğü ve politik konuların öğretiminde uygun yöntem-tekniklerin, somut kaynakların, objektif davranmanın ve kavram öğretiminin önemli olduğunu bulunmuştur. Araştırma sonuçlarından yola çıkarak politik konuların öğretimi için sosyal bilgiler öğretmen eğitimlerinin gerçekleştirilmesi, sosyal bilgiler dersinde politik konuların öğretimini derinleştirmek adına öğretim programı ve ders kitaplarında politik konulara ağırlık verilmesi ve sosyal bilgiler öğretmenlerinin politik konuların öğretiminde çekince yaşadıkları durumların ortadan kaldırılması veya en aza indirgenmesi için yetkili kurumlarca çalışmaların yürütülmesi önerilebilir.

Anahtar Kelimeler

• politik konular
• öğretmen
• tartışmalı konular
• öğretim programı
• sosyal bilgiler

Teaching Politic Issues in Social Studies Course: Teachers’ Views

Öz

Politics is a field that directly concerns people and directs social life. However, in Türkiye, there is no course in basic and secondary education that aims to teach basic political knowledge and concepts directly to individuals. However, topics related to politics are taught through various courses. Social studies are one of the courses in which political issues are predominantly included and basic political knowledge and concepts are actively taught to students. Therefore, it is important to conduct research on the teaching of political issues in social studies courses. In this study, it was aimed to examine the views of social studies teachers on the teaching of political issues in their courses. In this study, in which basic qualitative research design was employed, data were obtained from 10 social studies teachers using a semi-structured interview form. In the analysis of the data, inductive thematic analysis method was used. As a result of the research, it was determined that there is a relationship between social studies course and political issues in terms of subject content, curriculum, interdisciplinary structure, and centering social issues. It was found that teaching political issues in the social studies course is important for the correction of misinformation or negative perceptions that students have acquired from their families or social environment about political issues. In addition, it was also found that teaching political issues is necessary for students to reach the right information and resources about political issues and to prepare for social life. On the other hand, it was found that most social studies teachers rarely included political issues in their lessons. The reasons for this situation are teachers' hesitation to include political issues, insufficient weekly social studies course hours, and insufficient coverage of political issues in the curriculum and textbooks. In addition, because of the research, it was found that the 5th and 7th grade level was mostly considered appropriate for the teaching of political issues and that appropriate methods-techniques, concrete sources, objective behavior, and concept teaching are important in teaching political issues. Based on the results of the research, it can be suggested that social studies teacher trainings should be carried out for teaching political issues, political issues should be emphasized in the curriculum and textbooks in order to deepen the teaching of political issues in the social studies course, and studies should be carried out by the competent institutions to eliminate or minimize the situations in which social studies teachers experience reservations in teaching political issues.

Anahtar Kelimeler

• political issues
• teacher
• controversial issues
• curriculum
• social studies

Kaynakça

1. Avaroğulları, M. (2015). Sosyal bilgiler öğretiminde tartışmalı konularla ilgili bir eylem araştırması. E-Journal of New World Sciences Academy, 10(2), 139-150.
2. Avcı, R. C., ve Geçit, Y. (2022). Sosyal bilgiler öğretiminde politik okuryazarlık becerisinin yeri ve bu beceriye yönelik sosyal bilgiler öğretmenlerinin görüşleri. Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 9(2), 290-313. DOI: 10.34086/rteusbe.1210548
3. Ayres, L. (2008). Thematic coding and analysis. In Given, L. M. (Eds.). The SAGE encyclopedia of qualitative research methods (pp. 867-868). SAGE Publications.
4. Aytürk, İ. (2015). Post-Post-Kemalizm: Yeni Bir Paradigmayı Beklerken. Birikim, 319, 34-48.
5. Baki Pala, Ç. (2020). Tartışmalı ve hassas konuların sosyal bilgiler öğretimi bağlamında incelenmesi: bir eylem araştırması [Yayımlanmamış doktora tezi]. Marmara Üniversitesi.
6. Balta, E., ve Ete, H. (2023). Türkiye'de Toplum-Siyaset-Devlet İlişkisine Bakmak. Ankara: Ankara Enstitüsü.
7. Baltacı, C., ve Uysal, M. T. (2012). Türkiye'de bir siyasal sosyalleşme aracı olarak ders materyali: İlköğretim sosyal bilgiler dersi üzerine bir inceleme. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 17(3), 177-194.
8. Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., ve Demirel, F. (2015). Bilimsel araştırma yöntemleri (19. Baskı). Pegem Akademi.

9. Braun, V., & Clarke, V. (2006) Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77-101. Retrieved from https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
10. Cohen, L., Manion, L., & Morrison, K. (2000). Research methods in education. Routledge.
11. Conlon, M. A. (2020). Secondary social studies teacher perceptions of discussing political extremism: A critical discourse analysis (Order No. 27743093). Available from ProQuest Dissertations & Theses Global. (2386340057). https://www.proquest.com/dissertations-theses/secondary-social-studies-teacher-perceptions/docview/2386340057/se-2
12. Council of Europe. (2017). Managing controversy: Developing a strategy for handling controversy and teaching controversial ıssues in schools. Strasbourg: Council of Europe.
13. Creswell, J. W. (2013). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches. SAGE Publications.
14. Çopur, A. (2015). Sosyal bilgiler öğretmenlerinin tartışmalı konuların öğretimine ilişkin düşüncelerinin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Uludağ Üniversitesi.
15. Demir, S. B., & Pismek, N. (2017). A convergent parallel mixed-methods study of controversial ıssues in social studies classes: A clash of ideologies. Educational Sciences: Theory & Practice, 18(1), 119-149.
16. Ehman, L. H. (1969). Political socialization and the high school social studies curriculum (Order No. 7004071). Available from ProQuest Dissertations & Theses Global. (302422656). https://www.proquest.com/dissertations-theses/political-socialization-high-school-social/docview/302422656/se-2
17. Erlandson, D. A., Harris, E. L., Skipper, B. L., & Allen, S. T. (1993). Doing naturalistic inquiry: A guide to methods. Sage.
18. Evans, R. W., Avery, P. G., & Pederson, P. V. (2010). Taboo topics: cultural restraint on teaching social ıssues. The Social Studies, 90(5), 1999.
19. Ezzy, D. (2002). Qualitative analysis: Practice and innovation. Routledge.
20. Gindi, S., Gilat, I., & Sagee, R. (2021). Who wants a political classroom? Attitudes toward teaching controversial political issues in school. Journal of Social Science Education, 20(2), 130-150.
21. Gindi, S., & Erlich-Ron, R. (2021). Minority-group teachers' different attitudes toward controversial political ıssues in Israil (Diferencias actitudinales de los docentes de grupos minoritarios en relación con las controversias políticas en Israel). Culture and Education, 33(3), 529-555, DOI: 10.1080/11356405.2021.1949112
22. Hepburn, M. A. (1969). The political ınvolvement of social studies teachers (Order No. 7008562). Available from ProQuest Dissertations & Theses Global. (302421136). https://www.proquest.com/dissertations-theses/political-involvement-social-studies-teachers/docview/302421136/se-2
23. Heywood, A. (2012). Siyasetin temel kavramları. Liberte.
24. Ho, Lı-Chıng., Alvıar-Martin, T., & Leviste, E. P. (2014). “There is space, and there are limits”: the challenge of teaching controversial topics in an ılliberal democracy. Teachers College Record, 116, 1-28.
25. Hyman, H. (1959). Political socialization - A study in the psychology of political behavior. Illinois: The Free Press.
26. Hirsch, E. E. (2017). Anılarım / Kayzer dönemi, Weimar Cumhuriyeti, Atatürk ülkesi. TÜBİTAK.
27. İnan, S. (2016). Çocuk ve siyaset: Sosyal bilgiler dersinde (okullarda) siyaset eğitimi -bir teorik çerçeve denemesi-. V. Uluslararası Sosyal Bilgiler Eğitimi (USBES) Sempozyummu Bildiriler Kitabı (s. 38-46). Denizli: Pamukkale Üniversitesi.
28. İnan, S. (2021). Siyaset okuryazarlığı: Yöneten birey olmak ve okullarda siyaset eğitim mümkün mü? Yeni İnsan Yayınevi.
29. Jackson, R. (1971). The development of political concepts in young children. Educational Research, 14(1); 51-55.
30. Jayusi, W., Ron, R. E., & Gindi, S. (2023). Teachers' responses to students' ınformal political dialogue: charting the grey areas in school. Education, Citizenship and Social Justice, 0(0), 1-17.
31. Kağıtçıbaşı, Ç. (2014). Dünden bugüne insan ve insanlar - sosyal psikolojiye giriş. Evrim.
32. Kapani, M. (2003). Politika bilimine giriş. Bilgi.
33. Kentel, F., ve Ete, H. (2022). Türkiye'de milliyetçilik algısı. Ankara Enstitüsü & İstanbul Politikalar Merkezi.
34. Kışlalı, A. T. (1987). Siyaset bilimi. Ankara Üniversitesi Basın-Yayın Yüksekokulu Yayınları.
35. Kudrnáč, A. (2021). Is Classroom political discussion able to reduce anti-ımmigrant attitudes in adolescents? Testing the effect of frequency, length, and topic of classroom political discussions on anti-ımmigrant attitudes. Journal of Applied Social Psychology, 52, 220-232.
36. Kuş, Z., & Tarhan, Ö. (2016). Political education in social studies classrooms: A perspective from Turkey. Eğitimde Kuram ve Uygulama, 12(3), 464-483.
37. Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. Sage.
38. Lipson, L. (1978). Politika biliminin temel sorunları. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları.
39. McAnulty, J. (2021). Reacting to political content on social media: pedagogical ımplications for social studies teaching (Order No. 28644066). Available from ProQuest Dissertations & Theses Global. (2571018096). https://www.proquest.com/dissertations-theses/reacting-political-content-on-social-media/docview/2571018096/se-2
40. McBrady, S. (2022). Examining the discourse of secondary social studies teachers in the age of post-truth politics (Order No. 29394915). Available from ProQuest Dissertations & Theses Global. (2776461705). https://www.proquest.com/dissertations-theses/examining-discourse-secondary-social-studies/docview/2776461705/se-2
41. MEB (2018). Sosyal bilgiler dersi öğretim programı: İlkokul ve ortaokul 4, 5, 6 ve 7. sınıflar.
42. Merriam, S. B., & Tisdell, E. J. (2016). Qualitative research: A guide to design and implementation. Jossey-Bass.
43. Miklikowska, M., Rekker, R., & Kdurnac, A. (2022). A little more conversation a little less prejudice: The role of classroom political discussions for youth’s attitudes toward ımmigrants. Political Cummunication, 39(3), 405-427.
44. Özden, M., ve Saban, A. (2017). Nitel araştırmalarda paradigma ve teorik temeller. A. Saban ve A. Ersoy (Ed.), Eğitimde nitel araştırma desenleri içinde (s. 1-29). Anı Yayıncılık.
45. Öztürk, D. (2017). Sosyal bilgiler öğretmenlerinin tartışmalı konuların öğretimine ilişkin görüş ve uygulamaları [Yayımlanmamış doktora tezi]. Kastamonu Üniversitesi.
46. Palonsky, S. B. (1987). Political socialization in elementary schools. The Elementary School Journal, 87(5), 493-505.
47. Patton, M. Q. (2014). Nitel araştırma ve değerlendirme yöntemleri (M. Bütün ve S.B. Demir, Çev. Ed.). Pegem Akademi Yayıncılık.
48. RAND Corporation. (2022). Walking a fine line-educators' views on politicized topics in schooling: Findings from the state of the American teacher and state of the American principal surveys. California: RAND Corporation.
49. Ross, A. (1984). Developing political concepts and skills in the primary school. Educational Review, 36(2), 131-139.
50. Sarıbay, A. Y., ve Öğün, S. S. (2015). Politikbilim. Sentez.
51. Sarıyer, Ö. (2015). Erken dönem politik sosyalleşme ve ‘’çocuklar için demokrasiyi yaşamayı öğrenme ölçeği’’nin Türk örneklemine uyarlanması. (Yüksek Lisans Tezi). https://tez.yok.gov.tr adresinden erişilmiştir.
52. Stoddard, J., Fitchett, P., & Hess, D. (2022). Teaching the US 2018 midterm elections: A survey of secondary social studies teachers, Journal of Curriculum Studies, 54:4, 536-558, DOI: 10.1080/00220272.2021.199267
53. Tarhan, Ö. (2020). Ortaokul öğrencilerinin siyaset okuryazarlık düzeyleri. Kastamonu Education Journal, 28(6), 2243-2256.
54. Turan, İ. (2020). Sosyal bilimi ve sosyal bilimciyi düşünürken. Reflektif Sosyal Bilimler Dergisi, 1(1), 145-153.
55. Utler, S. J. (2021). Political education of young children: teacher descriptions of social studies teaching for children in 1st–4th grade in Norwegian primary school. Journal of Social Studies Education, 20(3), 102-129.
56. Uyğur, A. (2022). Sosyal bilgiler öğretmenlerinin sosyal bilgiler öğretimindeki politika bilimine yönelik görüşleri (Yüksek lisans tezi). Akdeniz Üniversitesi.
57. Ünal Çınar, R. (2020). Ecdadın İcadı: AKP İktidarında Bellek Mücadelesi. İletişim.
58. Washington, E. Y., & Humphries, E. K. (2011). A social studies teacher's sense making of controversial ıssues discussions of race in a predominantly white, rural high school classroom. Theory & Research in Social Education, 39:1, 92-114, DOI: 10.1080/00933104.2011.10473448
59. Weber, M. (2017). Meslek olarak siyaset. Biblos Kitabevi.
60. Woo, A., Wolfe, R. L., Steiner, E. D., Doan, S., Lawrence, R. A., Berdie, L., Greer, L., Gittens, A. D., & Schwartz, H. L. (2022). Walking a fine line--educators' views on politicized topics in schooling: Findings from the state of the American teacher and state of the American principal surveys. Research Report. RR-A1108-5. RAND Corporation.
61. Yavaş, M. (2021). Ortaokul öğrencilerinin politik okuryazarlık kavramlarına ilişkin bilişsel yapılarının kelime ilişkilendirme testi (KİT) aracılığıyla incelenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). https://tez.yok.gov.tr adresinden erişilmiştir.
62. Yavaş, M., ve Hamarat, E. (2021). Eğitim ve politika ilişkisi. M. A. Sözer, & T. Öntaş içinde, Çocuklukta politik toplumsallaşma (s. 3-20). Ankara: Pegem Akademi Yayınları.
63. Yeşilorman, M. (2004). Çocuğun siyasal dünyası: Siyasal sosyalleşmenin sosyo-ekonomik ve kültürel temelleri. Nobel Kitabevi.
64. Yıldırım, A., ve Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin.
65. Yıldırım, E., Öntaş, T., ve Egüz, Ş. (2018). Sınıf ve sosyal bilgiler öğretmenlerinin vatandaşlık algıları, politik katılımları ve politik ilgileri arasındaki ilişkinin incelenmesi. Karaelmas Journal of Educational Sciences 6 (2018) 163-175.
66. Yılmaz, K. (2012). Tartışmalı ve tabu konuların incelenmesi: Sosyal bilgiler öğretmenlerinin görüşleri. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9(18), 201-225.