Eko-Okul Programlarının Okul Müdürleri Perspektifinden Değerlendirilmesi: Bursa İli Örneği

Öz

Eğitim ve Sürdürülebilir Kalkınma (ESD), küresel olarak eğitim politika yapıcıları için merkezi bir odak noktası haline gelmiş ve ESD, sürdürülebilir, doğa, çevre, orman, eko ve yeşil okullar gibi çeşitli okul türlerinin kurulmasına yol açmıştır. Bu çalışmada, tutarlılık açısından Türkiye'deki yaygın kullanımını yansıtan "Eko-Okul" terimi özellikle kullanılmıştır. Çalışma, Eko-Okul müdürlerinin Eko-Okul programına ilişkin bilgi düzeylerini ve programın uygulanmasına ilişkin bakış açılarını değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Eko-Okullar çevre bilinci ve sürdürülebilirliğe öncelik vermektedir. Bu nedenle, okul müdürlerinin programın içeriği, amaçları, yöntemleri ve etkileri hakkındaki bilgilerini ve programın etkililiği ve sürdürülebilirliği hakkındaki görüşlerini anlamak, eğitim politikalarını ve uygulamalarını değerlendirmek için çok önemlidir. Bu çalışma, okul müdürlerinin görüşlerinden hareketle Eko-Okul programının kapsamlı bir değerlendirmesini sunmayı amaçlamaktadır. Araştırmanın örneklemini, 2022-2023 eğitim-öğretim yılında Bursa ilinde Nilüfer, Osmangazi ve Yıldırım İlçe Milli Eğitim Müdürlüklerine bağlı özel ve resmi Eko-Okullarda görev yapan 21 okul müdürü oluşturmaktadır. Araştırmada veriler yarı yapılandırılmış görüşmeler yoluyla toplanmış ve içerik analizi yöntemiyle analiz edilmiştir. Çalışma bulguları, okul müdürlerinin Eko-Okul'un sürdürülebilirliği etkili bir şekilde teşvik ettiğine, çevre bilincini eğitime entegre ettiğine ve böylece ekolojik bilgiyi geliştirdiğine inandıklarını ortaya koymuştur. Müdürler, Eko-Okul programlarının çevre eğitiminde önemli bir potansiyele sahip olduğunu kabul etmekte ve bu programların uygulanmasından genel olarak memnun olduklarını ifade etmektedirler. Bununla birlikte, programın etkinliğini artırmak için ele alınması gereken zaman kısıtlamaları ve koordinasyon sorunları gibi bazı zorlukları da tespit etmektedirler. Genel olarak çalışma, Eko-Okul programlarının çevre bilincini geliştirmedeki önemini ve etkilerini optimize etmek için stratejik iyileştirmelere duyulan ihtiyacı vurgulamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Eko-Okul
• çevre eğitimi
• doğa okulu
• okul müdürlerinin görüşleri

Evaluation of Eco-School Programs from the Perspective of School Principals: The Case of Bursa Province

Öz

Education and Sustainable Development (ESD) has become a central focus for education policymakers globally, leading to the establishment of various types of schools such as ESD, sustainable, nature, environmental, forest, eco, and green schools. This study specifically uses the term "Eco-School" for consistency, reflecting its common usage in Turkey. The study aims to assess the knowledge level of Eco-School principals regarding the Eco-School program and their perspectives on its implementation. Eco-Schools prioritize environmental awareness and sustainability. Therefore, it is crucial to understand the school principals of the program's content, objectives, methods, and impacts, as well as their opinions on its effectiveness and sustainability, in order to evaluate the educational policies and practices. This study intends to offer a comprehensive evaluation of the Eco-School program from the school principals' opinions. The study sample includes 21 school principals from private and public Eco-Schools affiliated with the Nilüfer, Osmangazi, and Yıldırım District Directorates of National Education in Bursa province during the 2022-2023 academic year. In the study, the researchers collected data through semi-structured interviews and analyzed them through the content analysis method. Study findings revealed that school principals believe Eco-School effectively promotes sustainability, integrating environmental awareness into education, thereby enhancing ecological knowledge. They recognize the significant potential of Eco-School programs in environmental education and express general satisfaction with their implementation. However, they also identify some challenges, such as time limits and coordination issues that need to be addressed to enhance the program's effectiveness. Overall, the study highlights the importance of Eco-School programs in fostering environmental consciousness and the need for strategic improvements to optimize their impact.

Anahtar Kelimeler

• Eco-School
• environmental education
• nature school
• school principals’ opinions

Kaynakça

1. Aktepe, S. (2005). İlköğretim Okullarında Çevre Eğitimi (Eko-Okulların ve Diğer Okulların Karşılaştırılması [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi], Gazi Üniversitesi, Ankara.
2. Aktepe, S., ve Girgin, S. (2009). Comparison of Eco-Schools and Other Primary Schools in Terms of Environmental Education. Elementary Education Online, 8, 401-414.
3. Altın, F. ve Altın, M. (2020). Eko-Okul Programının Öğretmen Görüşleri Doğrultusunda Değerlendirilmesi: Bir Durum Çalışması. Temel Eğitim Dergisi, 2 (3), 18-26.
4. Atasoy, E. (2005). Çevre İçi Eğitim: İlköğretim Öğrencilerinin Çevresel Tutum ve Çevre Bilgisi Üzerine Bir Çalışma [Yayımlanmamış doktora tezi]. Bursa Uludağ Üniversitesi, Bursa.
5. Creswell, J. W. (2007). Qualitative Inquiry and Research Design: Choosing Among Five Approaches (2nd ed.). Thousand Oaks, CA: Sage.
6. Davey, L. (2009). The Application of Case Study Evaluations. (Çev: Tuba Gökçek). Elementary Educatıon Online, 8(2), 1-3.
7. Erden, B. (1990). Çağımız ve Çevre Kirliliği, Kadıoğlu Matbaası, Ankara.
8. Foundation for Environmental Education. (2024). Eco-Schools: Engaging The Next Generation In Sustainability. https://www.ecoschools.global

9. Geray, C. (1997). Çevre İçin Eğitim, (Yayıma Hazırlayan: Ruşen Keleş). İnsan Çevre Toplum, İmge Kitabevi.
10. Güler, Ç ve Çobanoğlu, Z. (1997). Toprak Kirliliği. Çevre Sağlığı Temel Kaynaklar Dizisi No: 40.
11. Huz, Ç. (2015). Eko-Okullar Etiketi Bulunan ve Eko-Okullar Etiketi Bulunmayan Anaokullarının Bahçe Özellikleri [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Pamukkale Üniversitesi, Denizli.
12. İnam, A. (1999). Dünya Gönülden Gönüle, ODTÜ Geliştirme Vakfı Yayıncılık, METU PRESS, Ankara.
13. IPCC. (2021). Climate Change 2021: The Physical Science Basis. Contribution of Working Group I to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change. [Masson-Delmotte, V., Zhai, P., Pirani, A., Connors, S. L., Péan, C., Berger, S., Caud, N., Chen, Y., Goldfarb, L., Gomis, M. I., Huang, M., Leitzell, K., Lonnoy, E., Matthews, J. B. R., Maycock, T. K., Waterfield, T. Yelekçi, O. Yu, R., & Zhou B. (Eds.)]. Cambridge University Press.
14. Keleş, R., Hamamcı, C. (1998). Çevrebilim, İmge Kitabevi, Ankara.
15. Korkmaz, A. (2014). Eko-okul Programını Uygulayan Okulöncesi Eğitim Kurumlarının Sürdürülebilir Gelişme İçin Eğitim Açısından Değerlendirilmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Hacettepe Üniversitesi, Ankara.
16. Lotfi, H., & Ibourk, A. (2023). Effects of School-Based Environmental Clubs: Fostering Environmental Awareness and Strengthening Eco-Citizen Behaviors Among Students. Journal of Law and Sustainable Development, 11(12), 1775.
17. Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative Data Analysis: An Expanded Sourcebook. Thousand Oaks, CA: Sage Publications.
18. Müller, F., & Schreurs, M. (2020). The Energiewende and Its Implications for Environmental Sustainability. Springer.
19. NASA. (2021). How Do We Know Climate Change Is Real? Retrieved From https://climate.nasa.gov/evidence/.
20. Ray, A., Prabhu, A. V., Champettil, M. K., Krishnan, H. P. K., Bhaskaran, S., & Bommisetti, R. K. (2025). Role of Eco-Club in Fostering Environmental Sustainability Awareness Among School Students. Salud, Ciencia y Tecnología - Serie de Conferencias, 4, 1403.
21. Ripple, W. J., Wolf, C., Newsome, T. M., Barnard, P., & Moomaw, W. R. (2019). World Scientists’ Warning of a Climate Emergency. BioScience, 70(1), 8-12.
22. Rockström, J., Steffen, W., Noone, K., Persson, Å., Chapin, F. S., Lambin, E. F., ... & Foley, J. A. (2021). Planetary Boundaries: Exploring the Safe Operating Space for Humanity. Ecology and Society, 26(3), 1-10.
23. Sachs, J. D., Schmidt-Traub, G., Mazzucato, M., Messner, D., Nakicenovic, N., & Rockström, J. (2022). Six Transformations to Achieve the Sustainable Development Goals. Nature Sustainability, 5(2), 1-9.
24. Sağdıç, A. (2013). A Closer Look Into Turkish Elementary Teachers Regarding Education for Sustainable Development [Unpublished Master’s Thesis]. ODTU, Ankara.
25. Steffen, W., Richardson, K., Rockström, J., Cornell, S. E., Fetzer, I., Bennett, E. & Sorlin, S. (2018). Trajectories of the Earth System in the Anthropocene. Proceedings of the National Academy of Sciences, 115(33), 8252-8259.
26. Uludağ, G., Karademir, A. H. & Cingi, M. A. (2017). Okul Öncesi Öğretmen Adaylarının Sürdürülebilir Çevreye İlişkin Davranış Düzeylerinin İncelenmesi. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 1 (41), 120-136.
27. Ünal, S., Dımışlı, E. (1999). UNESCO-UNEP Himayesinde Çevre Eğitiminin Gelişimi ve Türkiye'de Ortaöğretim Çevre Eğitimi, Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 17 (17), 142-154.
28. United Nations Environment Programme (UNEP). (2023). Climate Justice and Environmental Sustainability: A Global Perspective.
29. United Nations. (2022). Global Climate Change Impacts and Adaptation Strategies.
30. Wong, P. (2020). Sustainable Water Management Strategies in Singapore. Journal of Urban Environmental Policy, 27(4), 89-102.
31. Yüksel, Y. (2009). Klasik Okullar ile Eko-Okullar ve Yeşil Bayraklı Eko-Okulların Çevre Eğitimi Açısından Karşılaştırılması. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Gazi Üniversitesi, Ankara.