Ortaokul Altıncı Sınıf Matematik Ders Kitaplarının İlişkilendirme Becerisi Açısından İncelenmesi

Yıl 2026, Cilt: 16 Sayı: 1 , 169 - 200 , 28.03.2026

Nilşah Pınar , Başak Barak

https://doi.org/10.18039/ajesi.1790462

https://izlik.org/JA68KP87MF

Öz

Çağa ayak uydurmak için özellikle matematik yapmak ve gerek gerçek yaşamda gerekse de matematik dışı disiplinlerde matematiği kullanabilmek gittikçe daha önemli hale gelmiştir. Bunu sağlamak için en önemli becerilerden biri ilişkilendirmedir. Bu araştırmanın amacı 6. sınıf matematik ders kitaplarının geometri ve ölçme öğrenme alanında ilişkilendirme becerisine yer verilme durumlarının incelenmesidir. Araştırmanın veri kaynağını; 2022-2023, 2023-2024 ve 2024-2025 eğitim ve öğretim yıllarında Millî Eğitim Bakanlığı tarafından devlet ortaokullarındaki öğrencilere dağıtılan toplam üç farklı 6. sınıf matematik ders kitabı oluşturmuştur. Bu araştırmada doküman incelemesi yöntemi kullanılmıştır. Araştırmanın teorik çerçevesi, matematiğin kendi içerisinde ilişkilendirme, matematiği gerçek hayatla ilişkilendirme, matematiği farklı disiplinlerle ilişkilendirme ve matematiği ara disiplinlerle ilişkilendirme olmak üzere dört kategoriden oluşmaktadır. Bu kategoriler göz önünde bulundurularak 6. sınıf matematik ders kitaplarının geometri ve ölçme öğrenme alanlarındaki ön hazırlık, etkinlik, örnek ve problem bölümleri betimsel analiz yöntemi kullanılarak analiz edilmiştir. Çalışmada, ders kitaplarının geometri ve ölçme öğrenme alanlarında matematiğin kendi içerisinde ilişkilendirmeye ve matematiği gerçek hayatla ilişkilendirmeye yer verildiği, ancak matematiği farklı disiplinlerle ilişkilendirmeye ve matematiği ara disiplinlerle ilişkilendirmeye ise hiç yer verilmediği sonuçlarına ulaşılmıştır. Bununla birlikte kitapların etkinlik ve örnek bölümlerinde matematiğin kendi içerisinde ilişkilendirmeye günlük hayatla ilişkilendirmeye göre, ön hazırlık ve problem bölümlerinde ise matematiği gerçek hayatla ilişkilendirmeye matematiğin kendi içerisinde ilişkilendirmeye göre daha çok yer verildiği ortaya çıkmıştır.

Anahtar Kelimeler

6. sınıf matematik ders kitabı , ilişkilendirme becerisi , doküman incelemesi

Etik Beyan

Çalışma kapsamında Anadolu Üniversitesi Sosyal ve Beşerî Bilimler Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu’ndan etik kurul izni gerekmediğine dair 27.05.2025 tarihli 891903 protokol numaralı etik kurul belgesi alınmıştır.

An Investigation of Sixth Grade Middle School Mathematics Textbooks in Terms of Connection Skill

https://izlik.org/JA68KP87MF

Öz

Doing mathematics and applying it in real life and non-mathematical disciplines have become increasingly important in meeting contemporary demands. Making connections is one of the most crucial skills to achieve this. The aim of this study is to investigate how the skill of making connections is addressed in the geometry and measurement learning area of sixth grade mathematics textbooks. The data sources were three 6th grade mathematics textbooks distributed by the Ministry of National Education to public middle school students in the 2022-2023, 2023-2024, and 2024-2025 academic years. Document analysis was conducted in the present study. The theoretical framework comprised four categories: the connection of mathematics within itself, with real life, with different disciplines, and with cross-curricular elements. Based on these categories, the preparation, activity, example, and problem sections in the geometry and measurement learning area of the 6th grade mathematics textbooks were analyzed using descriptive analysis. It was concluded that the textbooks included the connection of mathematics within itself, and with real life in the geometry and measurement learning area, but did not contain the connection of mathematics with different disciplines, and with cross-curricular elements. Moreover, it was observed that the textbooks emphasized the connection of mathematics within itself more extensively than with real life in the activity and example sections, whereas the textbooks highlighted the connection of mathematics with real life more significantly than within itself in the preparation and problem sections.

Anahtar Kelimeler

6th grade mathematics textbook , connection skill , document analysis

Etik Beyan

The ethics committee document which had protocol number 891903, dated May 27, 2025, was obtained from the Anadolu University Social and Human Sciences Scientific Research and Publication Ethics Board, stating that no ethics committee approval was required for the research.

Kaynakça

• Akça, A., Ertaş, F., Koç, N., & Üçer, H. (2023). Öğretmenlerin eğitim reformlarına bakışı: Bir alan çalışması. International Academic Social Resources Journal, 8(55), 4259–4266. https://doi.org/10.29228/ASRJOURNAL.73229
• Akyol, Ş. (2015). Matematik öğretmenlerinin ara disiplinlere ilişkin görüşleri. Mediterranean Journal of Humanities, 5(1), 61-75.
• Atasay, M. ve Erdoğan, A. (2017). Matematik ile sanatın ilişkilendirilmesi: Mandala desenlerinin simetri öğretiminde kullanımı. Journal of Instructional Technologies & Teacher Education, 6(2), 58-77. Aydın, E. ve Erenkuş, M. A. (2022). Ortaokul ve imam hatip ortaokulu matematik 6. Sınıf ders kitabı. Ankara: Koza Yayınları.
• Bağdat, O. (2023). Matematik dersi öğretim programlarında matematiksel ilişkilendirme. A. Erdoğan (Ed.), Matematik öğretiminde ilişkilendirme (ss. 349-384). Nobel Yayınları.
• Bingölbali, E. ve Coşkun, M. (2016). İlişkilendirme becerisinin matematik öğretiminde kullanımının geliştirilmesi için kavramsal çerçeve önerisi. Education and Science, 41 (183), 233-249.
• Bingölbali, F., Gören, A. E. ve Arslan, S. (2016). Matematik öğretmenlerinin ders kitaplarını okuma düzeyleri: öğretim programının hedefleri doğrultusunda bir inceleme. Türk Bilgisayar ve Matematik Eğitimi Dergisi, 7(2), 460-485.
• Bingölbali, E. ve Özdiner, M. (2022). İlkokul ve ortaokul matematik ders kitabı etkinliklerinin gerçek hayatla ilişkilendirme açısından incelenmesi. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 24 (1), 45-65.
• Bowen, G. A. (2009). Docuent analysis as a qualitative research Method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27-40. https://doi.org/10.3316/QRJ0902027
• Bracke, M., & Geiger, A. (2015). Real-world modelling in regular lessons: A long-term experiment. In G. Kaiser & W. Blum et al. (Eds.), Mathematical modelling in education research and practice (pp. 325–336). Springer.
• Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., Demirel, F. (2020). Eğitimde bilimsel araştırma yöntemleri. (29). Ankara: Pegem Akademi.
• Cathcart, W. G., Pothier, Y. M., Vance, J. H. & Bezuk, N. S. (2003). Learning mathematics in elementary and middle schools. Upper Saddle River, N.J.: Merrill/Prentice Hall.
• Clements, D. H., & Battista, M. T. (1992). Geometry and spatial reasoning. In D. A. Grouws (Ed.), Handbook of research on mathematics teaching and learning (pp. 420–464).
• De Loof, H., Boeve-de Pauw, J. & Van Petegem, P. (2022). Integrated STEM education: The effects of a long-term intervention on students’ cognitive performance. European Journal of STEM Education, 7(1), 13. https://doi.org/10.20897/ejsteme/12738.
• Dilegelen, Y. (2018). 5. Sınıf matematik ders kitaplarının ilişkilendirme becerisi açısından incelenmesi. Yüksek Lisans Tezi. Gaziantep: Gaziantep Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
• Ece, T. (2021). Matematik eğitiminde ilişkilendirme becerisi: Sistematik derleme çalışması. Yüksek Lisans Tezi. Konya: Necmettin Erbakan Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
• Eshetu, D., Atnafu, M., & Woldemichael, M. (2023). Technology integrated guided inquiry-based learning approach and pre-service mathematics teachers’ attitude towards learning geometry. Mediterranean Journal of Social & Behavioral Research, 7(1), 3-13. https://doi.org/10.30935/mjosbr/12560
• Gainsburg, J. (2008). Real-world connections in secondary mathematics. Journal of Mathematics, Teacher Education, 11(3), 199–219.
• Galiç, S., Urhan, S., & Dost, Ş. (2024). Ortaokul ve ortaöğretim matematik öğretmenlerinin ders kitaplarını kullanım biçimleri. Turkish Research Education and Development Journal, 9(2), 163–178. https://dergipark.org.tr/tr/pub/tred/issue/87236/1464608
• Garcia-Garcia, J., & Dolores-Flores, C. (2018). Intra-mathematical connections made by high school students in performing Calculus tasks. International Journal of Mathematical Education in Science and Technology, 49(2), 227-252.
• Gözütok, F. D., & Alkın-Şahin, S. (2014). Öğretim programlarında ara disiplin yaklaşımı. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 47(2), 287-306. Gracin, D. G. (2018). Requirements in mathematics textbooks: a five-dimensional analysis of textbook exercises and examples. International Journal of Mathematical Education in Science and Technology, 49(7), 1003-1024. https://doi.org/10.1080/0020739X.2018.1431849
• Gracin, D. G. & Trupčević, G. (2022). Time as a resource in mathematics education: Teachers’ perspectives. Asian Journal for Mathematics Education, 1(2), 162-186. https://doi.org/10.1177/27527263221109034
• Gün, S. (2021). 8. Sınıf matematik ders kitabı sorularının matematiksel süreç becerilerine göre incelenmesi. Yüksek Lisans Tezi. Siirt: Siirt Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü.
• Hiebert, J. (1986). Conceptual and procedural knowledge: The case of mathematics. Hillsdale, NJ: Lawrence Erlbaum.
• Hiebert, J., & Lefevre, P. (1986). Conceptual and procedural knowledge in mathematics: An introductory analysis. In J. Hiebert (Ed.), Conceptual and procedural knowledge: The case of mathematics (pp. 1–27). Hillsdale, NJ: Lawrence Erlbaum.
• İncikabı, S. (2016). Ortaokul matematik ders kitaplarının farklı temsilleri kullanım biçimlerinin araştırılması. Yüksek Lisans Tezi. Kastamonu: Kastamonu Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü.
• İzgi, A., Sezer, Y., & Yavuz Mumcu, H. (2024). 7 ve 8. sınıf matematik ders kitaplarının ilişkilendirme becerisi bağlamında incelenmesi. E. Bay & G. Öztürk (Ed.), Matematik eğitimi alanında uluslararası araştırma ve değerlendirmeler (ss. 15–37). Serüven Yayınevi.
• Karadeniz, S. (2017). Ortaokul matematik ders kitaplarında kullanılan analojilerin incelenmesi. Yüksek Lisans Tezi. Kastamonu: Kastamonu Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü.
• Kocapınar, O. G. (2025). Ortaokul öğrencilerinin düşünme yapıları ile geometrik düşünme alışkanlıklarının ilişkisinin incelenmesi. Yüksek Lisans Tezi. Trabzon: Trabzon Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.
• Korkmaz, E., Tutak, T. ve İlhan, A. (2020). Ortaokul matematik ders kitaplarının LGS’ye uygunluğu ve öğretmenlerin kullanım biçimleri. European Journal of Science and Technology, 19, 890–899. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ejosat/issue/52599/667689
• Lepik, M., Grevholm, B., & Viholainen, A. (2015). Using textbooks in the mathematics classroom: The teachers’ view. Nordic Studies in Mathematics Education, 20(3–4), 129–156.
• Manouchehri, A. & Sriraman, B. (2020). Mathematical Cognition: In Secondary Years [13–18] Part 2. In S. Lerman (Ed.), Encyclopedia of Mathematics Education (pp. 505-520). Springer.
• MEB (2009). İlköğretim matematik dersi (6-7-8. sınıflar) öğretim programı ve kılavuzu. Ankara: MEB Yayınları.
• MEB (2013). Ortaokul matematik dersi (5-6-7-8. sınıflar) öğretim programı. Ankara: MEB Yayınları.
• MEB (2018). Matematik dersi öğretim programı (ilkokul ve ortaokul 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7 ve 8. sınıflar). https://mufredat.meb.gov.tr/Dosyalar/201813017165445-MATEMAT%C4%B0K%20%C3%96%C4%9ERET%C4%B0M%20PROGRAMI%202018v.pdf
• Mirzezade, S. (2024). Matematiksel ilişkilendirme bağlamında Azerbaycan ve Türkiye ders kitaplarının denklem ve eşitsizlik konuları açısından karşılaştırılması. Yüksek Lisans Tezi. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.
• NCTM (2000). Principles and standards for school mathematics. Reston, VA: Author.
• Olkun, S. & Aydoğdu, T. (2003). Üçüncü uluslararası matematik ve fen araştırması (TIMSS) nedir? Neyi sorgular? Örnek geometri soruları ve etkinlikler. İlköğretim-Online 2(1), 28-35.
• Özçelik, U. (2023). Ortaokul ve İmam Hatip Ortaokulu matematik 6. sınıf ders kitabı. Ankara: Ata Yayıncılık.
• Özdiner, M. (2021). İlkokul ve ortaokul matematik ders kitaplarındaki etkinliklerin matematiksel ilişkilendirme becerisi açısından incelenmesi. Yüksek Lisans Tezi. Afyonkarahisar: Afyon Kocatepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Özgeldi, M. ve Osmanoğlu A. (2017). Matematiğin gerçek hayatla ilişkilendirilmesi: Ortaokul matematik öğretmeni adaylarının nasıl ilişkilendirme kurduklarına yönelik bir inceleme. Turkish Journal of Computer and Mathematics Education (Türk Bilgisayar ve Matematik Eğitimi Dergisi), 8(3), 438-458.
• Özgen, K. (2013a). İlköğretim matematik öğretmen adaylarının matematiksel ilişkilendirmeye yönelik görüş ve becerilerinin incelenmesi. International Periodical for the Languages and History of Turkish or Turkic, 8(8), 2001-2020.
• Özgen, K. (2013b). Problem çözme bağlamında matematiksel ilişkilendirme becerisi: Öğretmen adayları örneği. E- Journal of New World Sciences Academy- Education Sciences, 8(3), 323-345.
• Özgen, K. (2018). Lise öğrencilerinin matematiksel ilişkilendirmeye yönelik görüşlerinin incelenmesi. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 45, 1-22.
• Özgen, K. (2019). Öğretmen adaylarının matematiği farklı disiplinler ile ilişkilendirme etkinlikleri tasarlama becerileri. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 20(1), 101-118.
• Özkan, A. (2024). Ortaokul ve İmam Hatip Ortaokulu matematik 6. sınıf ders kitabı. Ankara: Doğa Yayıncılık.
• Pepin, B., Gueudet, G., & Trouche, L. (2013). Investigating textbooks as crucial interfaces between culture, policy and teacher curricular practice: Two contrasted case studies in France and Norway. ZDM Mathematics Education, 45, 685–698. https://link.springer.com/article/10.1007/s11858-013-0526-2
• Pepin B., & Haggarty L. (2001). Mathematics textbooks and their use in English, French and German classrooms: a way to understand teaching and learning cultures. ZDM - The International Journal on Mathematics Education. 33(5), 158–175.
• Qi, C., Zuo, S., & Liu, L. (2025). Curricular noticing in Chinese lesson study: Teachers’ interactions with textbooks for project-based learning. ZDM – Mathematics Education, 57, 1035–1049. https://doi.org/10.1007/s11858-025-01679-y
• Rezat, S. (2024). Research on curriculum resources in mathematics education: A survey of the field. ZDM – Mathematics Education, 56(2), 223–237. https://doi.org/10.1007/s11858-024-01559-x
• Rezat, S. & Sträßer, R. (2015). Methodological issues and challenges in research on mathematics textbooks. Nordic Studies in Mathematics Education, 20(3-4), 247–266.
• Saçkesen, M. (2023). Matematik ders kitabında yer alan görevlerin gerçekçi matematik eğitimi ilkeleri açısından incelenmesi ve öğretmen görüşlerine göre değerlendirilmesi. Yüksek Lisans Tezi. Konya: Selçuk Üniversitesi, Eğitim Bilimler Enstitüsü.
• Sherard, W. H. (1981). Why is geometry a basic skill? The Mathematics Teacher, 74(1), 19-21. Schubring, G., & Karp, A. P. (2020). History of mathematics teaching and learning. In S. Lerman (Ed.), Encyclopedia of Mathematics Education (pp. 342-349). Springer.
• Schwartz, J.E. (2008). Elementary mathematics pedagogical content knowledge: Powerful ideas for teachers. New Jersey: Prentice Hall.
• Serin, M. K. ve Sarı, M. H. (2020). Matematik dersinde beceri öğretimi. H. Bozdemir Yüzbaşıoğlu & S. Kaymakçı (Ed). İlkokulda beceri öğretimi içinde (s. 223-276). Ankara: Pegem Akademi Yayıncılık.
• Skemp, R. R. (1976). Relational understanding and instrumental understanding. Mathematics Teaching, 77, 20–26.
• Skemp, R. R. (1987). The psychology of learning mathematics (expanded American edition). Lawrence Erlbaum, Hillsdale.
• Skovsmose, O. (2005). Meaning in mathematics education. In J. Kilpatrick, C. Hoyles, & O. Skovsmose (Eds.), Meaning in mathematics education. New York: Springer Science.
• Star, J. R. (2020). Instrumental and Relational Understanding in Mathematics Education. In S. Lerman (Ed.), Encyclopedia of Mathematics Education (pp. 389-392). Springer.
• Tanju, B. (2020). Matematik öğretmen adaylarının temsil ve ilişkilendirme becerilerinin matematiksel modelleme sürecinde incelenmesi. Yüksek Lisans Tezi. Ankara: Hacettepe Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
• Tartan, Y. Ş. (2023). Ortaokul matematik ders kitaplarındaki etkinliklerin matematiksel ilişkilendirme becerisi açısından incelenmesi. Yüksek Lisans Tezi. Konya: Selçuk Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
• Taş, İ. D. (2010). 2005 İlköğretim programının hazırlanmasında görev alan ara disiplinler komisyonu üyelerinin ve sınıf öğretmenlerinin ara disiplin yaklaşımı konusundaki bilgi durumunun ve görüşlerinin belirlenmesi. Yüksek Lisans Tezi. Ankara: Ankara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
• Tenekeci, M., & Dursun, H. (2019). 2018–2019 eğitim öğretim yılında 6. sınıflarda okutulan Türkçe ders kitaplarına yönelik öğretmen görüşleri. Al-Farabi International Journal on Social Sciences, 3(4), 1–12.
• Ünal, H. K. (2023). Ortaokul matematik ders kitaplarının ilişkilendirme becerisi açısından incelenmesi. Yüksek Lisans Tezi. Denizli: Pamukkale Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
• Ünsal, F. (2024). Türkiye ve Singapur ortaokul matematik ders kitaplarının matematiksel ilişkilendirme becerisi açısından karşılaştırılması. Yüksek Lisans Tezi. Adıyaman: Adıyaman Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.
• Van De Walle, J. A., Karp, K. S., & Bay-Williams, J. W. (2013). İlkokul ve ortaokul matematiği: Gelişimsel yaklaşımla öğretim (7. Baskı). (Çev. S. Durmuş). Ankara: Nobel Yayınları.
• Yavuz Mumcu, H. (2018). Matematiksel ilişkilendirme becerisinin kuramsal boyutta incelenmesi: Türev kavramı örneği. Turkish Journal of Computer and Mathematics Education (Türk Bilgisayar ve Matematik Eğitimi Dergisi), 9 (2), 211-248.
• Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2005). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. (5. Baskı) Ankara: Seçkin Yayıncılık.
• Yorulmaz, A. ve Çokçalışkan, H. (2017). Sınıf öğretmeni adaylarının matematiksel ilişkilendirmeye yönelik görüşleri. International Primary Education Research Journal, 1(1), 8-16.