Preschool Children’s Nature Perceptions: A Comparative Study of Nature-Based and MoNE Preschool Education Programs

Öz

Early childhood is a critical period for fostering children’s love for and understanding of nature. Interaction with nature during this stage contributes to children’s holistic development and forms the foundation for developing positive attitudes toward the environment. Understanding children’s perceptions and conceptualizations of nature is essential, as it constitutes the first step in designing effective environmental education practices. The purpose of this study is to comparatively examine the nature perceptions of children attending preschools that adopt a nature-based educational approach and those following the Ministry of National Education (MoNE) curriculum, through a qualitative lens. The study, designed with a phenomenological approach, included 100 children aged 48–72 months who were selected through criterion sampling. Data were collected using a Child Information Form, nature-themed drawings, and semi-structured interviews, and analyzed through content analysis. Findings revealed that while children in both groups frequently referred to plants, animals, and natural phenomena in their descriptions of nature, those receiving nature-based education expressed these elements in a more holistic and diverse manner. Moreover, children in the nature-based group associated nature with a wider range of positive emotions and engaged in more varied and sensory-based interactions with their environment. In contrast, children attending MoNE preschools placed greater emphasis on structured and human-made environmental elements. These differences highlight the reflections of educational approaches on children’s nature perceptions, emotional experiences, and modes of interaction with the natural world.

Anahtar Kelimeler

• preschool period
• nature perception
• nature-based education
• preschool education program
• child participation

Okul Öncesi Çocukların Doğa Algıları: Doğa Temelli ve MEB Okul Öncesi Eğitim Programlarının Karşılaştırmalı İncelemesi

Öz

Erken çocukluk dönemi, çocuklara doğa sevgisi ve doğa algısının kazandırılması açısından kritik bir dönemdir. Bu süreçte doğayla kurulan etkileşim, çocukların çok yönlü gelişimine katkı sağlamakta ve çevreye yönelik olumlu tutum geliştirmenin temelini oluşturmaktadır. Çocukların doğaya ilişkin algı ve anlayışlarını tanımak, bu doğrultuda sunulacak çevre eğitiminin ilk adımını oluşturması bakımından önem taşımaktadır. Bu araştırmanın amacı, doğa temelli eğitim yaklaşımı benimseyen okul öncesi eğitim kurumları ile Millî Eğitim Bakanlığı programını uygulayan kurumlardaki çocukların doğa algılarını nitel bir yaklaşımla karşılaştırmalı olarak incelemektir. Fenomenoloji deseninde yürütülen araştırmanın katılımcılarını, ölçüt örnekleme yoluyla belirlenen 48–72 aylık 100 çocuk oluşturmaktadır. Veriler, Çocuk Bilgi Formu, çocukların çizdiği doğa temalı resimler ve yarı yapılandırılmış görüşmeler yoluyla toplanmış; içerik analizi ile çözümlenmiştir. Bulgular, her iki gruptaki çocukların doğayı tanımlarken bitkiler, hayvanlar ve doğa olaylarına sıklıkla yer verdiklerini ancak doğa temelli eğitim alan çocukların bu unsurları daha bütüncül ve çeşitli biçimde ifade ettiklerini ortaya koymuştur. Ayrıca doğa temelli gruptaki çocuklar doğayı daha fazla olumlu duygularla ilişkilendirmiş, doğada daha çeşitli ve duyu temelli etkileşimlerde bulunduklarını belirtmişlerdir. Buna karşın MEB programının uygulandığı anaokulundaki çocuklar, yapılandırılmış çevre unsurlarına daha fazla vurgu yapmıştır. Bu farklılıklar, eğitim yaklaşımlarının çocukların doğa algısı, duygu durumu ve doğayla etkileşim biçimleri üzerindeki yansımalarını göstermesi açısından önemli bulgular sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• okul öncesi dönem
• doğa algısı
• doğa temelli eğitim
• okul öncesi eğitim programı
• çocuk katılımı

Kaynakça

1. Aaron, R. F., & Witt, P. A. (2011). Urban students' definitions and perceptions of nature. Children, Youth and Environments, 21(2), 145-167. https://doi.org/10.1353/cye.2011.0009
2. Alat, Z., Akgümüş, Ö. ve Cavalı, D. (2012). Okul öncesi eğitimde açık hava etkinliklerine yönelik öğretmen görüş ve uygulamaları. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 8(3), 42-62. https://doi.org/10.17860/efd.49967
3. Amus, G. (2013). An alternative journey into forest kindergatens and Reggio Emilia approach. U. Harkönen (Eds.), In Reorientation of teacher education towards sustainabilty through theory and practice: Proceedings of the 10th International JTEFS /BBCC Conference Sustainable Development. (pp. 5-26). https://www.academia.edu/4520808/An_alternative_journey_into_forest_kindergartens_and_the_Reggio_Emilia_approach
4. Barber, S., Akhtar, S., Jackson, C., Bingham, D., Hewitt, C. E., Routen, A. C., Richardson, G., Ainsworth, H. R., Moore, H. J., Summerbell, C. D., Pickett, K., O'Malley, C., Brierley, S., & John, W. (2015). Preschoolers in the playground: A pilot cluster randomised controlled trial of a physical activity intervention for children aged 18 months to 4 years. Public Health Research, 3(5), 1-242. https://doi.org/10.3310/phr03050
5. Barrable, A., & Booth, D. (2020). Nature connection in early childhood: A quantitative cross-sectional study. Sustainability, 12(1), 375. https://doi.org/10.3390/su12010375
6. Barton, J., Sandercock, G., Pretty, J., & Wood, C. (2015). The effect of playground-and nature-based playtime interventions on physical activity and self-esteem in UK school children. International Journal of Environmental Health Research, 25(2), 196–206. https://doi.org/10.1080/09603123.2014.915020
7. Beery, T., Chawla, L., & Levin, P. (2020). Being and becoming in nature: Defining and measuring connection to nature in young children. International Journal of Early Childhood Environmental Education, 7(3), 3–22. https://eric.ed.gov/?id=EJ1264523
8. Bredekamp, S. (2016). Effective practices in early childhood education: Building a foundation. (3rd ed.). Pearson.

9. Brown, W. H., Pfeiffer, K. A., McIver, K. L., Dowda, M., Addy, C. L., & Pate, R. R. (2009). Social and environmental factors associated with preschoolers’ nonsedentary physical activity. Child Development, 80(1), 45-58. https://doi.org/10.1111/j.1467-8624.2008.01245.x
10. Burdette, H. L., Whitaker, R. C., & Daniels, S. R. (2004). Parental report of outdoor playtime as a measure of physical activity in preschool-aged children. Archives of Pediatrics & Adolescent Medicine, 158(4), 353-357. https://doi.org/10.1001/archpedi.158.4.353
11. Chawla, L. (2015). Benefits of nature contact for children. Journal of Planning Literature, 30(4), 433-452. http://dx.doi.org/10.1177/0885412215595441
12. Clements, R. (2004). An investigation of the status of outdoor play. Contemporary Issues in Early Childhood, 5(1). 68-80. http://dx.doi.org/10.2304/ciec.2004.5.1.10
13. Corraliza, J. A., Collado, S., & Bethelmy, L. (2017). Effects of nearby nature on urban children's stress. Asian Journal of Environment-Behaviour Studies, 2(3), 37-46. https://doi.org/10.21834/aje-bs.v2i3.186
14. Çetken, H. Ş. ve Sevimli-Çelik, S. (2018). Okul öncesi öğretmenlerinin dış mekân oyunlarına karşı bakış açılarının incelenmesi. Journal of Theoretical Educational Science, 11(2), 318-341. https://doi.org/10.30831/akukeg.379662
15. Dankiw, K. A., Tsiros, M. D., Baldock, K. L., & Kumar, S. (2022). Nature-based early childhood education and children’s social, emotional and cognitive development: A mixed‑methods systematic review. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(10), 5967. https://doi.org/10.3390/ijerph19105967
16. Davis, J. (2015). Young children and the environment: Early education for sustainability. (2nd ed.). Cambridge University Press.
17. Deniz, U. H. (2023). Riskli oyunun Türkiye ve Almanya’daki doğa temelli anaokullarında karşılaştırmalı olarak incelenmesi [Yayımlanmamış Doktora tezi]. Pamukkale Üniversitesi.
18. Ernst, J. (2014). Early childhood educators’ use of natural outdoor settings as learning environments: An exploratory study of beliefs, practices, and barriers. Environmental Education Research, 20(6), 735-752. https://doi.org/10.1080/13504622.2013.833596
19. Ersoy, F. (2017). Fenomenoloji. A. Saban ve A. Ersoy (Eds.), Eğitimde nitel araştırma desenleri (2. baskı, s. 81-138). Anı Yayıncılık.
20. Gray, T. (2018). Outdoor learning: Not new, just newly important. Curriculum Perspectives, 38(2), 145-149. https://doi.org/10.1007/s41297-018-0054-x
21. Güzeldere Aydın, D., Çiçek, R., Pekkarakaş, E., Poyraz Rüstemoğlu, H. ve Şahin Zeteroğlu, E. (2025). 4–6 yaş çocukların doğaya bakışları: Karşılaştırmalı bir durum çalışması. Trakya Eğitim Dergisi, 15(4), 1734–1770. https://doi.org/10.24315/tred.1514062
22. Goldstein, E. B. (2016). Sensation and perception. (10th ed.). Cengage Learning.
23. Hayır-Kanat, M., Yeşil Dağlı, Ü. ve Dalfidan, S. (2023). Erken çocukluk döneminde doğa farkındalığı. Uluslararası Sosyal ve Eğitim Bilimleri Dergisi, (20), 22–38. https://doi.org/10.20860/ijoses.1351524
24. Johnson, M. (1990). The body in the mind: The bodily basis of meaning, imagination, and reason. University of Chicago Press.
25. Kıldan, O. ve Pektaş, M. (2009). Erken çocukluk döneminde fen ve doğa ile ilgili konuların öğretilmesinde okulöncesi öğretmenlerinin görüşlerinin belirlenmesi. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi (KEFAD), 10(1), 113-127. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1494913
26. Knight, S. (2013). Forest school and outdoor learning in the early years (2nd ed.). SAGE.
27. Köşker, N. (2019). Okulöncesi çocuklarında doğa algısı. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 19(1), 294-308. https://doi.org/10.17240/aibuefd.2019.19.43815-443217
28. Köşker, N. ve Şimşek, Ö. (2025). Okul öncesi dönemde etkinliklerle doğa farkındalığı. Karadeniz Sosyal Bilimler Dergisi, 17(32), 334–360. https://doi.org/10.38155/ksbd.1614396
29. Louv, R. (2019, Ekim). What is nature-deficit disorder? The Moon Garden. https://www.childrenandnature.org/resources/what-is-nature-deficit-disorder/ adresinden 01.10.2025 tarihinde erişilmiştir.
30. Lysklett, O. B. (2017). Nature preschools in Denmark, Sweden, Germany and Norway: Characteristics and differences. T. Waller, E. Ärlemalm-Hagsér, E. B. H. Sandseter, L. Lee-Hammond, K. Lekies ve S. Wyver (Eds.), In The Sage handbook of outdoor play and learning (pp. 242–250). SAGE.
31. Mandler, J. M. (2012). On the spatial foundations of the conceptual system and its enrichment. Cognitive science, 36(3), 421-451. https://doi.org/10.1111/j.1551-6709.2012.01241.x
32. Maynard, T., & Waters, J. (2007). Learning in the outdoor environment: A missed opportunity?, Early Years, 27(3), 255-265. https://doi.org/10.1080/09575140701594400
33. McClintic, S., & Petty, K. (2015). Exploring early childhood teacher's beliefs and practices about preschool outdoor play: A qualitative study. Journal of Early Childhood Teacher Education, 36(1), 24-43. https://doi.org/10.1080/10901027.2014.997844
34. McNichol, H., Davis, J. M., & O’Brien, K. R. (2011). An ecological footprint for an early learning centre: identifying opportunities for early childhood sustainability education through interdisciplinary research. Environmental Education Research, 17(5), 689-704. https://doi.org/10.1080/13504622.2011.572161
35. Millî Eğitim Bakanlığı [MEB]. (2024). Okul öncesi eğitim programı. https://tegm.meb.gov.tr/dosya/okuloncesi/guncellenenokuloncesiegitimprogrami.pdf adresinden 22.11.2024 tarihinde erişilmiştir.
36. Mol, S. (2019). Okul öncesi dönemdeki çocukların doğa algılarının resimler yoluyla incelenmesi [Yayımlanmamış Yüksek Lisans tezi]. Akdeniz Üniversitesi.
37. O’Brien, L., & Murray, R. (2007). Forest school and its impacts on young children: Case studies in Britain. Urban Forestry and Urban Greening, 6(4), 249–265. http://dx.doi.org/10.1016/j.ufug.2007.03.006
38. Organisation for Economic Co-operation and Development [OECD]. (2017). Starting strong V: Transitions from early childhood education and care to primary education. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/9789264276253-en
39. Ouvry, M., & Furtado, A. (2019). Exercising muscles and minds: Outdoor play and the early years curriculum (6. ed.). Jessica Kingsley Publishers.
40. Ömer, D. (2019). Orman okulu uygulamalarının çocukların gelişimine yönelik katkısının değerlendirilmesi [Yayımlanmamış Doktora tezi]. Kastamonu Üniversitesi.
41. Patton, M. Q. (2014). Qualitative research & evaluation methods: Integrating theory and practice. SAGE.
42. Pekayla, H. M. (2024). Okul öncesi dönemde doğa temalı açık hava etkinliklerinin çocukların sosyal becerilerine ve benlik algılarına etkisinin incelenmesi [Yayımlanmamış Yüksek Lisans tezi]. Bursa Uludağ Üniversitesi.
43. Polat, Ö. ve Demirci, F. G. (2021). Erken çocukluk döneminde bilişsel gelişime bir uyaran olarak doğa ile temas ve doğa temelli açık alan etkinlikleri. Muş Alparslan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 1(2), 95–113. https://dergipark.org.tr/en/pub/maunef/issue/68414/1067538
44. Robertson, J. (2008). I ur och skur “rain or shine”: Swedish forest schools. https://creativestarlearning.co.uk/wp-content/uploads/2013/06/Rain-or-shine-Swedish-Forest-Schools.pdf adresinden 20.11.2024 tarihinde erişilmiştir.
45. Sandseter, E. B. H. (2009). Affordances for risky play in preschool: The importance of features in the play environment. Early Childhood Education Journal, 36(5), 439–446. https://doi.org/10.1007/s10643-009-0307-2
46. Smith, P. K., Bowers, L., Binney, V., & Cowie, H. (2014). Relationships of children involved in bully/victim problems at school. D. Faulkner, K. Littleton ve M. Woodhead (Eds.), In Making sense of social development (pp. 120-136). Routledge.
47. Stephenson, A. (2003). Physical risk-taking: dangerous or endangered?. Early Years, 23(1), 35-43. https://doi.org/10.1080/0957514032000045573
48. Tarman, I., & Kukurtcu, S. K. (2022). The perceptions of the children attending the preschool education about nature and nature pollution. International Electronic Journal of Elementary Education, 15(1), 53-64. https://doi.org/10.26822/iejee.2022.278
49. Taşkın, Ö. ve Şahin, B. (2008). " Çevre" kavramı ve altı yaş okul öncesi çocuklar. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 1(1), 1-12. https://dergipark.org.tr/en/pub/pauefd/issue/11142/133290
50. Tillmann, S., Clark, A. F., & Gilliland, J. A. (2018). Children and nature: linking accessibility of natural environments and children’s health-related quality of life. International Journal of Environmental Research and Public Health, 15(6), 1072. https://doi.org/10.3390/ijerph15061072
51. Tillmann, S., Button, B., Coen, S. E., & Gilliland, J. A. (2019). Nature makes people happy, that’s what it sort of means: Children’s definitions and perceptions of nature in rural Northwestern Ontario. Children's Geographies, 17(6), 705-718. https://doi.org/10.1080/14733285.2018.1550572
52. United Nations [UN]. (2015). Transforming our world: The 2030 Agenda for sustainable development. https://sdgs.un.org/goals adresinden 10.11.2024 tarihinde erişilmiştir.
53. United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization [UNESCO]. (2019). Education for sustainable development in early childhood: A global perspective. UNESCO Publishing. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000371048 adresinden 15.11.2024 tarihinde erişilmiştir.
54. Wells, N. M. (2000). At home with nature. Effects of “greeness” on children’s cognitive functioning. Environment and Behavior, 32(6), 775-795. http://dx.doi.org/10.1177/00139160021972793
55. Yaşar, M. C., İnal, G., Kaya, Ü. Ü. ve Uyanık, Ö. (2012). Çocuk gözüyle tabiat anaya geri dönüş. Eğitim ve Öğretim Araştırmaları Dergisi, 1(2), 30-40. http://www.jret.org/?pnum=15&pt=2012%20Cilt%201%20Say%C4%B1%202 Yavuzer, H. (2017). Resimleriyle çocuk. (21.Baskı). Remzi Kitapevi.
56. Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2018). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. (11. Baskı). Seçkin Yayıncılık.