Cognitive Distribution and Depth Analysis of the Türkiye Century Maarif Model Science Curriculum According to Haladyna’s Taxonomy

Öz

The main purpose of this research is to analyze the Science curriculum for middle schools (grades 5-8) prepared within the scope of the Türkiye Century Maarif Model (TYMM) and implemented in 2024, within the framework of Haladyna’s Taxonomy, to reveal the cognitive level distribution and depth of the program. In the study, which used document analysis design from qualitative research methods, a total of 589 items were examined, including 143 learning outcomes in the program and 446 process components that contain the implementation steps of these outcomes. The data were coded according to the four cognitive levels of Haladyna’s Taxonomy (Understanding, Problem Solving, Critical Thinking, Creativity); additionally, the “Average Cognitive Depth Score (ACDS)” was calculated to compare the cognitive intensity of disciplines. The data were analyzed using the content analysis technique, and the results were descriptively presented in terms of frequency and percentage values. According to the research findings, the most dominant cognitive level in the overall curriculum is “Critical Thinking” with a rate of 49.6%, followed by “Problem Solving” with 22.7%. The analyses determined that critical thinking skills show a systematic increase from 5th to 8th grade, reaching their peak in 8th grade. The most striking finding of the study is that the “Understanding” level, which is quantitatively absent in the main learning outcomes (especially in 6th and 7th grades), continues to exist in process components at all grade levels, functioning as a necessary cognitive scaffolding for higher-level skills. When subject areas are examined, it was determined that Earth Sciences and Chemistry exhibit a stronger orientation toward critical thinking compared to Physics and Biology disciplines. In conclusion, it was determined that the TYMM Science curriculum exhibits a contemporary structure that focuses on developing students’ analysis, synthesis, and evaluation skills rather than traditional knowledge transfer; however, there is a need to increase the representation of the “Creativity” level, which remains at 13.6%.

Anahtar Kelimeler

• Science education
• Curriculum analysis
• Haladyna taxonomy
• Türkiye Century Maarif Model
• Cognitive depth.

Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Fen Bilimleri Öğretim Programının Haladyna Taksonomisine Göre Bilişsel Dağılım ve Derinlik Analizi

Öz

Bu araştırmanın temel amacı, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli (TYMM) kapsamında hazırlanan ve 2024 yılında uygulamaya konulan ortaokul (5–8. sınıf) Fen Bilimleri dersi öğretim programını Haladyna Taksonomisi çerçevesinde analiz ederek programın bilişsel düzey dağılımını ve derinliğini ortaya koymaktır. Nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi yönteminin kullanıldığı çalışmada, veri kaynağı olarak programda yer alan 143 öğrenme çıktısı ve bu çıktıların uygulanma adımlarını içeren 446 süreç bileşeni olmak üzere toplam 589 öge incelenmiştir. Veriler, Haladyna Taksonomisinin dört bilişsel düzeyi (Anlama, Problem Çözme, Eleştirel Düşünme, Yaratıcılık) doğrultusunda kodlanmış; ayrıca konu alanlarının bilişsel yoğunluğunu karşılaştırmak amacıyla "Ortalama Bilişsel Derinlik Puanı (OBDP)" hesaplanmıştır. Elde edilen verilerin çözümlenmesinde, içerik analizi tekniği kullanılmış; ulaşılan veriler frekans ve yüzde değerleri üzerinden betimsel olarak istatistiklere dökülmüştür. Araştırma bulgularına göre, öğretim programının genelinde en baskın bilişsel düzey %49,6 oranıyla "Eleştirel Düşünme" olup, bunu %22,7 ile "Problem Çözme" düzeyi takip etmektedir. Analizlerde 5. sınıftan 8. sınıfa doğru gidildikçe eleştirel düşünme becerisinin sistematik bir artış gösterdiği ve 8. sınıfta zirveye ulaştığı belirlenmiştir. Çalışmanın en dikkat çekici bulgusu, ana öğrenme çıktılarında (özellikle 6. ve 7. sınıflarda) niceliksel olarak bulunmayan "Anlama" düzeyinin, süreç bileşenlerinde tüm sınıf seviyelerinde varlığını sürdürerek üst düzey beceriler için zorunlu bir bilişsel iskele işlevi görmesidir. Konu alanları incelendiğinde ise; Yer Bilimleri ve Kimya alanlarının, Fizik ve Biyoloji alanlarına kıyasla eleştirel düşünme düzeyine daha güçlü bir yönelim sergilediği saptanmıştır. Sonuç olarak, TYMM Fen Bilimleri öğretim programının geleneksel bilgi aktarımından ziyade öğrencilerin analiz, sentez ve değerlendirme becerilerini geliştirmeye odaklanan çağdaş bir yapı sergilediği; ancak %13,6 oranında kalan "Yaratıcılık" düzeyinin temsiliyetinin artırılmasına ihtiyaç duyduğu belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Fen eğitimi
• Öğretim programı analizi
• Haladyna taksonomisi
• Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli
• Bilişsel derinlik

Kaynakça

1. Alrawili, K. S., Osman, K., & Almuntasheri, S. (2020). Effect of scaffolding strategies on higher-order thinking skills in science classroom. Journal of Baltic Science Education, 19(5), 718–729. https://doi.org/10.33225/jbse/20.19.718
2. Arı, A. (2013). Bilişsel alan sınıflamasında yenilenmiş Bloom, SOLO, Fink, Dettmer taksonomileri ve uluslararası alanda tanınma durumları. Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 6(2), 259-290. https://doi.org/10.12780/UUSBD164
3. Beghetto, R. A., & Kaufman, J. C. (2014). Classroom contexts for creativity. High Ability Studies, 25(1), 53–69. https://doi.org/10.1080/13598139.2014.905247
4. Bloom, B. S., Engelhart, M. D., Furst, E. J., Hill, W. H., & Krathwohl, D. R. (1956). Taxonomy of educational objectives: The classification of educational goals. Handbook I: Cognitive domain. David McKay Company.
5. Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27–40. https://doi.org/10.3316/QRJ0902027
6. Creswell, J. W. (2014). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches (4th ed.). SAGE Publications.
7. Duran, M. ve Şahin Sarkın, A. (2025). Fen bilimleri dersi öğretim programı kazanımlarının çeşitli taksonomilere göre incelenmesi: Bir sistematik inceleme. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 60, 1432–1462. https://doi.org/10.53444/deubefd.1617306
8. Haladyna, T. M. (1997). Writing test items to evaluate higher order thinking. Allyn & Bacon.

9. Haladyna, T. M., & Rodriguez, M. C. (2002, April). A typology of student learning for assessment [Paper presentation]. Annual Meeting of the American Educational Research Association, New Orleans, LA.
10. Haryandi, S., Suyidno, S., Misbah, M., Dewantara, D., Mahtari, S., & Ibrahim, M. A. (2021). Scientific creativity: A bibliometric review and analysis. Momentum: Physics Education Journal, 5(1), 10–20. https://doi.org/10.21067/mpej.v5i1.5002
11. Hu, W., & Adey, P. (2002). A scientific creativity test for secondary school students. International Journal of Science Education, 24(4), 389–403. https://doi.org/10.1080/09500690110098912
12. Huberman, M., & Miles, M. B. (1994). Data management and analysis methods. In N. K. Denzin & Y. S. Lincoln (Eds.), The Sage handbook of qualitative research (pp. 428-444). SAGE Publications.
13. Kalaycı, S. (2025). Biyolojide öğrenilmesi zor olan konular ve etkili öğrenme yolları: Fen bilgisi öğretmen adaylarının görüşleri. Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi, 14(1), 164–183. https://doi.org/10.33206/mjss.1477826
14. Karakuyu, A. (2021). İlkokul 3. sınıf fen bilimleri dersi kazanımlarının Haladyna Taksonomisine göre analizi. Journal of Social, Humanities and Administrative Sciences, 7(46), 2291–2296. https://doi.org/10.31589/JOSHAS.808
15. Kartika, R., Putri, A., Wita, G., & Purnomo, S. (2025). 21st century sociology learning: Integrating digital literacy, collaboration, and critical thinking. Juwara: Jurnal Wawasan dan Aksara, 5(1), 174–183. https://doi.org/10.58740/juwara.v5i1.430
16. Krathwohl, D. R. (2002). A revision of Bloom’s taxonomy: An overview. Theory Into Practice, 41(4), 212–218. https://doi.org/10.1207/S15430421TIP4104_2
17. Lederman, N. G. (2013). Nature of science: Past, present, and future. In Handbook of research on science education içinde (ss. 831-879). Routledge.
18. Merriam, S. B. (2009). Qualitative research: A guide to design and implementation. Jossey-Bass.
19. Millî Eğitim Bakanlığı [MEB]. (2024). Fen bilimleri dersi öğretim programı – Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli. MEB. https://mufredat.meb.gov.tr
20. National Research Council. (2012). A framework for K-12 science education: Practices, crosscutting concepts, and core ideas. National Academies Press. https://doi.org/10.17226/13165NGSS Lead States. (2013). Next generation science standards: For states, by states. The National Academies Press.
21. OECD. (2019). PISA 2018 assessment and analytical framework. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/b25efab8-en
22. OECD. (2021). Survey on social and emotional skills (SSES): Istanbul (Turkey). OECD Publishing. https://www.oecd.org/education/ceri/social-emotional-skills-study/
23. OECD. (2023). PISA 2025 science framework. OECD Publishing. https://www.oecd.org/pisa/
24. Osborne, J. (2014). Teaching scientific practices: Meeting the challenge of change. Journal of Science Teacher Education, 25(2), 177-196. https://doi.org/10.1007/s10972-014-9384-1
25. Özdemir, G. ve Dikici, A. (2017). Relationships between scientific process skills and scientific creativity: Mediating role of nature of science knowledge. Journal of Education in Science, Environment and Health, 3(1), 52–68. https://doi.org/10.21891/jeseh.275696
26. Özden, B. ve Yenice, N. (2021). Ortaokul 7. ve 8. sınıf öğrencilerine yönelik bir bilimsel sorgulama becerileri testi geliştirme çalışması. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 17(1), 112–131. https://doi.org/10.17860/mersinefd.726360
27. Özmen, H. ve Karamustafaoğlu, O. (2019). Eğitimde araştırma yöntemleri (2. bs.). Pegem Akademi.
28. Pınar, F. N. ve Ocak, G. (2025). 2018 Matematik Dersi Öğretim Programı 5. sınıf kazanımlarının Bloom ve Haladyna Taksonomilerine göre 21. yy becerileri açısından incelenmesi. Anadolu Journal of Educational Sciences International, 15(2), 471–506. https://doi.org/10.18039/ajesi.1565450
29. Piaget, J. (2004). Çocukta zihinsel gelişim (H. Portakal, Çev.). Cem Yayınevi. (Orijinal eser basım yılı 1952)
30. Putranta, H., Supahar, Setiyatna, H., Choiriyah, S., Dwandaru, W. S. B., & Widodo, W. (2021). The effect of smartphone usage intensity on high school students higher order thinking skills in physics learning. Turkish Journal of Science Education, 18(3), 421–438. https://doi.org/10.36681/tused.2021.74
31. Sengupta, S., Bardhan, S., Das, R., & Chakrabarti, S. (2025). LearnAlytics: The smart way to analyze, adapt, and achieve in E-Learning. SN Computer Science, 6, Article 79. https://doi.org/10.1007/s42979-024-03535-4
32. Sepriyanti, N., Nelwati, S., Kustati, M., & Afriadi, J. (2022). The effect of 21st-century learning on higher-order thinking skills (HOTS) and numerical literacy of science students in Indonesia based on gender. Jurnal Pendidikan IPA Indonesia, 11(2), 314–321. https://doi.org/10.15294/jpii.v11i2.36384
33. UNESCO. (2017). Education for Sustainable Development Goals: Learning Objectives. UNESCO. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000247444
34. Ungan, S. ve Buçan, B. (2022). 2019 Türkçe dersi öğretim programı’nın 21. yüzyıl becerilerinden yaratıcılık ve üretkenlik becerilerine teşvik yönünden incelenmesi. Türkiye Eğitim Dergisi, 7(1), 46–64. https://doi.org/10.54979/turkegitimdergisi.971439
35. Wiek, A., Withycombe, L. ve Redman, C. L. (2011). Key competencies in sustainability: a reference framework for academic program development. Sustainability Science, 6(2), 203-218. https://doi.org/10.1007/s11625-011-0132-6
36. Yanti, F. A., & Thohir, M. A. (2024). Higher order thinking skills in science learning: A systematic review from 2014-2023. International Journal of Evaluation and Research in Education, 13(4), 2419–2427. http://doi.org/10.11591/ijere.v13i4.28082
37. Yeşilyurt, E. (2020). Yaratıcılık ve yaratıcı düşünme: Tüm boyut ve paydaşlarıyla kapsayıcı bir derleme çalışması. OPUS–Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 15(25), 3874–3915. https://doi.org/10.26466/opus.662721
38. Yıldırım Suna, Z. ve Tefek, Ş. (2024). 2024 LGS Türkçe sorularının Haladyna Taksonomisine göre incelenmesi. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (Ö15), 45–60. https://doi.org/10.5281/zenodo.13822824
39. Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (12. bs.). Seçkin Yayıncılık.
40. Yüksel, S. (2007). Bilişsel alanın sınıflamasında (taksonomi) yeni gelişmeler ve sınıflamalar. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 5(3), 479-511.