Araştırma Makalesi

Lise Öğrencilerinin Yapay Zeka Okuryazarlığı ve Bilgi İşlemsel Düşünme Becerileri Arasındaki İlişkinin İncelenmesi

Cilt: 16 Sayı: 3 20 Eylül 2026
PDF İndir
EN TR

Lise Öğrencilerinin Yapay Zeka Okuryazarlığı ve Bilgi İşlemsel Düşünme Becerileri Arasındaki İlişkinin İncelenmesi

Öz

Dijital çağda gençlerin yapay zeka teknolojilerini anlama ve bilinçli kullanma becerileri, eğitimde kritik bir yetkinlik alanı olarak öne çıkmaktadır. Yapay zeka okuryazarlığı ve bilgi işlemsel düşünme becerileri teknik ve eleştirel boyutlarıyla birbiri ile örtüşebilecek yapıda olan iki önemli beceri türüdür. Bu çalışma, lise öğrencilerinin yapay zeka okuryazarlığı ile bilgi işlemsel düşünme becerileri arasındaki ilişkiyi incelemektedir. 106 lise öğrencisi ile yapılan ve ilişkisel tarama modeli kullanılarak yürütülen araştırmada, Yapay Zeka Okuryazarlığı Ölçeği ve Bilgi İşlemsel Düşünme Öz-Yeterlik Ölçeği kullanılmıştır. Bulgular, öğrencilerin yapay zeka okuryazarlığının orta düzeyde olduğunu göstermiştir. Yapay zeka okuryazarlığı düzeylerinde cinsiyet ve sınıf düzeyi değişkenlerine göre anlamlı fark bulunmazken, Anadolu Lisesi öğrencilerinin yapay zeka okuryazarlık düzeyinin Meslek Lisesi öğrencilerine göre daha yüksek olduğu görülmüştür. Alt boyutlar incelendiğinde bu farkın pratik uygulama ve eleştirel değerlendirme boyutlarından kaynaklandığı, teknik anlama boyutunda ise iki grubun benzer düzeyde olduğu görülmüştür. Yapay zeka okuryazarlığı ile bilgi işlemsel düşünme becerileri arasında güçlü ve pozitif bir korelasyon bulunmuştur (rs = .775, p < .001). Bulgular, lise düzeyinde yapay zeka okuryazarlığı programlarının okul türüne ve öğrenci ihtiyaçlarına göre farklılaştırılmasının faydalı olabileceğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Etik Beyan

Bu araştırma Kastamonu Üniversitesi Sosyal ve Beşeri Bilimler Bilimsel Araştırmalar ve Yayın Etiği Kurulu’nun 10.04.2025 tarihli ve 4/48 sayılı kararı ile etik açıdan uygun bulunmuştur.

Kaynakça

  1. Bozkurt, A., & Sharma, R. C. (2023). Generative AI and prompt engineering: The art of whispering to let the genie out of the algorithmic world. Asian Journal of Distance Education, 18(2), i-vii.
  2. Brennan, K., & Resnick, M. (2012). New frameworks for studying and assessing the development of computational thinking. In Proceedings of the 2012 annual meeting of the American Educational Research Association (1, p. 25).
  3. Büyüköztürk, Ş., Çakmak Kılıç, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2021). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı: İstatistik, araştırma deseni, SPSS uygulamaları ve yorum (28. baskı). Pegem Akademi.
  4. Cheng, C. C., Wang, J. S., Zhai, X., & Yang, Y. T. C. (2025). AI literacy and gender equity in elementary education: A quasi-experimental study of a STEAM–PBL–AIoT course with questionnaire validation. International Journal of STEM Education, 12(1), 50. https://doi.org/10.1186/s40594-025-00574-y
  5. Chiu, T. K., Ahmad, Z., Ismailov, M., & Sanusi, I. T. (2024). What are artificial intelligence literacy and competency? A comprehensive framework to support them. Computers and Education Open, 6, 100171. https://doi.org/10.1016/j.caeo.2024.100171
  6. Choi, W. C., Chang, C. I., Choi, I. C., Lam, L. C., Leong, K. I., & Ng, S. I. (2025). Artificial Intelligence (AI) Literacy in Education: Definition, Competencies, Opportunities and Challenges. Preprints.
  7. Cohen, J. (1988). Statistical power analysis for the behavioral sciences (2nd ed.). Lawrence Erlbaum Associates.
  8. Çelebi, C., Demir, U., & Karakuş, F. (2023). Yapay zeka okuryazarlığı konulu çalışmaların sistematik derleme yöntemiyle incelenmesi. Necmettin Erbakan Üniversitesi Ereğli Eğitim Fakültesi Dergisi, 5(2), 535-560. https://doi.org/ 10.51119/ereegf.2023.67

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Öğretim Teknolojileri, Mesleki Eğitim ve Öğretim(Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

20 Eylül 2026

Gönderilme Tarihi

22 Nisan 2026

Kabul Tarihi

12 Ağustos 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 16 Sayı: 3

Kaynak Göster

APA
Ugış, A., & Piri, Z. (2026). Lise Öğrencilerinin Yapay Zeka Okuryazarlığı ve Bilgi İşlemsel Düşünme Becerileri Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. Anadolu Journal of Educational Sciences International, 16(3), 1268-1295. https://doi.org/10.18039/ajesi.1935640
AMA
1.Ugış A, Piri Z. Lise Öğrencilerinin Yapay Zeka Okuryazarlığı ve Bilgi İşlemsel Düşünme Becerileri Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. AJESI. 2026;16(3):1268-1295. doi:10.18039/ajesi.1935640
Chicago
Ugış, Ayşegül, ve Zeynep Piri. 2026. “Lise Öğrencilerinin Yapay Zeka Okuryazarlığı ve Bilgi İşlemsel Düşünme Becerileri Arasındaki İlişkinin İncelenmesi”. Anadolu Journal of Educational Sciences International 16 (3): 1268-95. https://doi.org/10.18039/ajesi.1935640.
EndNote
Ugış A, Piri Z (01 Eylül 2026) Lise Öğrencilerinin Yapay Zeka Okuryazarlığı ve Bilgi İşlemsel Düşünme Becerileri Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. Anadolu Journal of Educational Sciences International 16 3 1268–1295.
IEEE
[1]A. Ugış ve Z. Piri, “Lise Öğrencilerinin Yapay Zeka Okuryazarlığı ve Bilgi İşlemsel Düşünme Becerileri Arasındaki İlişkinin İncelenmesi”, AJESI, c. 16, sy 3, ss. 1268–1295, Eyl. 2026, doi: 10.18039/ajesi.1935640.
ISNAD
Ugış, Ayşegül - Piri, Zeynep. “Lise Öğrencilerinin Yapay Zeka Okuryazarlığı ve Bilgi İşlemsel Düşünme Becerileri Arasındaki İlişkinin İncelenmesi”. Anadolu Journal of Educational Sciences International 16/3 (01 Eylül 2026): 1268-1295. https://doi.org/10.18039/ajesi.1935640.
JAMA
1.Ugış A, Piri Z. Lise Öğrencilerinin Yapay Zeka Okuryazarlığı ve Bilgi İşlemsel Düşünme Becerileri Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. AJESI. 2026;16:1268–1295.
MLA
Ugış, Ayşegül, ve Zeynep Piri. “Lise Öğrencilerinin Yapay Zeka Okuryazarlığı ve Bilgi İşlemsel Düşünme Becerileri Arasındaki İlişkinin İncelenmesi”. Anadolu Journal of Educational Sciences International, c. 16, sy 3, Eylül 2026, ss. 1268-95, doi:10.18039/ajesi.1935640.
Vancouver
1.Ayşegül Ugış, Zeynep Piri. Lise Öğrencilerinin Yapay Zeka Okuryazarlığı ve Bilgi İşlemsel Düşünme Becerileri Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. AJESI. 01 Eylül 2026;16(3):1268-95. doi:10.18039/ajesi.1935640