Dijital Halk Anlatılarında Kültürel Çatışma: Capslerde Gelin Problemleri

Öz

Dijital medya ortamlarında kullanıcılar kültürel tutum ve eleştirilerini yansıtmaya yönelik içerik oluşturmakta veya mevcut olanı dolaşıma sokmaktadır. Buradan hareketle sosyal medya içeriklerinin geleneksel anlatılardakine benzer biçimde insanların hayat karşısındaki tutumlarını mizahın dilini kullanarak ortaya koydukları eleştirel ürünler olduğu söylenebilir. Bu çerçevede makalede, evlilik kurumu içerisinde kültürel çatışma örneği olarak sosyal medya ortamlarında capsler vasıtasıyla dolaşıma sokulan gelin problemleri konulu içerikler ele alınmıştır. Türk kültüründe evlilik kurumu çok yönlü ilişkilerin geliştiği bir yapıdır. Bu süreçte özellikle farklı kültürel çevrelerden gelen aileler, eşler veya diğer sosyal gruplar arasında uyumsuzluklar ortaya çıkabilir. Temel aktörlerden biri olan kadının gelinlik rolü, kişisel ve toplumsal cinsiyet beklentilerine bağlı olarak gelişir. Çeşitli normlar ve talepler nedeniyle yeni kimliğine ve kültürel ortamına uyum sağlaması beklenen gelin, dâhil olduğu akrabalık bağları nedeniyle birtakım sorunlarla karşılaşabilir. Gelinlerin yaşadığı bu problemler ve özellikle kayınvalide ile olan ilişkileri sosyal medyada sıklıkla kullanılan capsler de birer mizahi paylaşım unsuruna dönüşür. Capslerin de ilk işlevi mizah olsa da bir ifade tarzı, bireysel bir başkaldırı, eleştiri, duyguların ve düşüncelerin dışavurumu gibi işlevleri de vardır. Makalede amaçlı örneklem yöntemiyle Instagram’dan seçilen 23 caps içerik analizi ile değerlendirilmiştir. İnceleme sonucunda gelinlerin ait olamama, koca tarafı akrabalarına tahammülsüzlük, eşin ailesinden uzakta yaşama isteği gibi problemlerini capsler aracılığıyla ifade ettikleri görülmüştür.

Anahtar Kelimeler

• Dijital halk anlatıları
• Kültürel çatışma
• Caps
• Evlilik folkloru
• Toplumsal cinsiyet

Cultural Conflict in Digital Folk Narratives: Bride Problems in Memes

Öz

Users of digital media create and circulate content reflecting cultural attitudes and criticism. Similar to traditional folk narratives, social media content functions as a critical medium through which people express their perspectives on life using humor. Within this framework, this article examines memes (caps) about bride-related problems circulating on social media as examples of cultural conflict within the institution of marriage. In Turkish culture, marriage involves complex relationships in which incompatibilities may emerge among families, spouses, and other social groups from different cultural backgrounds. The bride's role is shaped by personal and societal gender expectations. Expected to adapt to a new identity and cultural environment, brides may encounter various problems arising from kinship relations. These experiences, particularly conflicts with mothers-in-law, are transformed into humorous memes widely shared on social media. Although memes primarily serve humorous purposes, they also function as forms of expression, resistance, criticism, and emotional disclosure. This study analyzes 23 Instagram memes selected through purposive sampling using content analysis. The findings reveal that brides express feelings of alienation, intolerance toward their husbands' relatives, and a desire to live apart from their husbands' families through memes.

Anahtar Kelimeler

• Digital folk narratives
• cultural conflict
• caps (internet memes)
• marriage folklore
• gender

Kaynakça

1. Aktaş, Ö. (2016). Bir iletişim yöntemi olarak caps/memes. Inonu University Journal Of Arts And Design, 6(14), 1- 14. https://izlik.org/JA53XC92JA
2. Altunsu-Sönmez, Ö. (2019). Gelin kaynana çatışması üzerine sosyolojik bir analiz. Opus–Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 13(19), 1159-1201. https://izlik.org/JA67CH44EH Atila Demir, S. ve Nam, D. (2019). Evlilik yolu ile edinilen kimliklerin toplumsal cinsiyet rollerini yeniden üretmeye etkisi: “gelin”-“görümce” kimliği örneği. Akdeniz Kadın Çalışmaları ve Toplumsal Cinsiyet Dergisi, 2(1), 67-92. https://izlik.org/JA94YC72GZ
3. Avcı, C. (2023). Dijital ekoloji 1: geleneksel bilginin medya serüveninde Youtube’daki tarım ve hayvancılık temalı içerikler. Folklor Akademi Dergisi, 6(2), 903-919. https://izlik.org/JA23XR78JM
4. Aydın, E. ve Canel, A. N. (2017). Anne-oğul bağlanmasının gelin-kayınvalide ilişkisi ve evlilik doyumunu yordamadaki rolü. Marmara Üniversitesi Kadın ve Toplumsal Cinsiyet Araştırmaları Dergisi, 2, 1-16. https://doi.org/10.26695/mukatcad.2018.7
5. Baş, E. ve Çebi, E. (2021). Gelin-kaynana ilişkilerinin medyadaki temsili: Zuhal Topal’la Sofrada örneği. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 10(1) , 960-986. https://izlik.org/JA37MZ98PE
6. Bourdieu, P. (1977). Outline of a Theory of Practice (R. Nice, Trans.). Cambridge University Press.
7. Coser, L. A. (2001). The Functions of Social Conflict. Taylor & Francis Group,, New York
8. Dundes, A. (1998). Halk kimdir? (Who are the folk?) ( M. Ekici, Çev.). Milli Folklor, 37, 139-153.

9. İpek, A. N. (2021). Gelin-kayınvalide ilişkileri ile evlilik doyumu arasındaki ilişkinin incelenmesi. Journal Of Sustainable Educational Studies (Jses), 2(1), 35-49. https://izlik.org/JA97PE85EK
10. İspirli, S. A. (2004). Atasözlerimiz, deyimlerimiz ve manilerimizde gelin kaynana ilişkisi. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi (Esosder), 9(3), 19-33.
11. Kaplan, H. (2026). Dîvânu Lugâti’t Türk’te yer alan atasözlerinin toplumsal cinsiyet bağlamında değerlendirilmesi. Yazılışının 950. Yılında Uluslararası Dîvânu Lugâti’t-Türk Sempozyumu Bildirileri. Türk Dil Kurumu Yayınları.
12. Karaca, N. (2016). Hayatın “eşik” durumu bağlamında ve Sivas evlenme geleneğinde “gelin” kültürü. Tübar, 40, 105-136. https://doi.org/10.17133/tubar.270436
13. Karataş, Ş. ve Binark, M. (2016). Yeni medyada yaratıcı kültür: troller ve ürünleri ‘caps’ler. TRT Akademi, 1(2), Dijital Medya Sayısı, 426-448. https://izlik.org/JA35BJ77KB
14. Kırık, A. M. ve Saltık, R. (2017). Sosyal medyanın dijital mizahı: internet meme/caps. Atatürk İletişim Dergisi, (12), 99-118. https://izlik.org/JA35EG79CY
15. Ozankaya, Ö. (1991). Toplumbilim. Cem Yayınevi.
16. Solmaz, E. (2019). Mizah ve eleştiri ilişkisi bağlamında Özbek sahası Afandi latifelerinin değerlendirilmesi. İ. Dilek ve İ. Kalenderoğlu (Ed.), Türklük Biliminde Gür Bir Ses Prof. Dr. İsa Özkan’a Armağan (ss. 137-146).Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Yayınları.
17. Tezcan, M. (1995). Sosyolojiye Giriş: Temel Kavramlar. AÜ Eğitim Bilimleri Fakültesi Yayınları.
18. Tezcan, M. (2000). Türk Ailesinin Antropolojisi. İmge Kitabevi.
19. Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2011). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
20. Yıldız, N. (2021). Türk dünyası fıkralarında “gelin” olmak. Millî Folklor, 130, 70-83. https://izlik.org/JA72HK77YB
21. Yolcu, M. A. (2014). Türk Kültüründe Evliliğe Bağlı Tabu ve Kaçınmalar. Kömen Yayınları.
22. URL-1: https://www.instagram.com/p/DGlfR4ggpGl/?img_index=4 (Erişim tarihi: 09.04.2026)
23. URL-2: https://www.instagram.com/mizahci_kizpaylasimlar/reel/C7XAzIOsjHH/ (Erişim tarihi: 09.04.2026)
24. URL-3: https://www.instagram.com/p/DFzcZCONPdx/?img_index=5 (Erişim tarihi: 09.04.2026)
25. URL-4: https://www.instagram.com/p/CP02sUFhnTu/ (Erişim tarihi: 09.04.2026)
26. URL-5: https://www.instagram.com/p/DHs7zKiCR9f/ (Erişim tarihi: 09.04.2026) URL-6: https://www.instagram.com/p/DEktK2tNV9M/?img_index=1 (Erişim tarihi: 09.04.2026)
27. URL-7: https://www.instagram.com/p/DI6P9KsCNwV/ (Erişim tarihi: 09.04.2026)
28. URL-8: https://www.instagram.com/reel/DHsaEHXN7Ov/ (Erişim tarihi: 09.04.2026)
29. URL-9: https://www.instagram.com/p/DJkX2CbiBFY/ (Erişim tarihi: 09.04.2026)
30. URL-10: https://www.instagram.com/p/DFsFBgBqmfB/ (Erişim tarihi: 09.04.2026)
31. URL-11: https://www.instagram.com/p/DJcO1c6Ct8-/ (Erişim tarihi: 12.04.2026)
32. URL-12: https://www.instagram.com/p/DIa06uVAgmj/?img_index=5 (Erişim tarihi: 12.04.2026)
33. URL-13: https://www.instagram.com/p/DGIDTYGNakU/?img_index=7 (Erişim tarihi: 12.04.2026)
34. URL-14: https://www.instagram.com/p/DJ2FgkjAycJ/?img_index=1 (Erişim tarihi: 12.04.2026)
35. URL-15: https://www.instagram.com/p/DGYIjlrI4f6/?img_index=8 (Erişim tarihi: 12.04.2026)
36. URL-16: https://www.instagram.com/p/DEUUpfctvR8/?img_index=3 (Erişim tarihi: 12.04.2026)
37. URL-17: https://www.instagram.com/p/DJdzt_coPPV/?img_index=4 (Erişim tarihi: 14.04.2026)
38. URL-18: https://www.instagram.com/p/DJZ5kmMi2PI/ (Erişim tarihi: 14.04.2026)
39. URL-19: https://www.instagram.com/p/DJb-dpTiF7G/ (Erişim tarihi: 14.04.2026)
40. URL-20: https://www.instagram.com/p/DJUFwWqIsh_/ (Erişim tarihi: 14.04.2026)
41. URL-21: https://www.instagram.com/p/DJqbGd9iOWI/ (Erişim tarihi: 12.05.2026)
42. URL-22: https://www.instagram.com/p/DK19QpWItBv/ (Erişim tarihi: 12.05.2026)
43. URL-23: https://www.instagram.com/p/DGYIjlrI4f6/?img_index=1 (Erişim tarihi: 12.05.2026)
44. URL-24: https://www.startv.com.tr/dizi/istanbullu-gelin/bolumler (Erişim tarihi: 19.06.2026)
45. URL-25: https://www.kanald.com.tr/gelinim-mutfakta (Erişim tarihi: 19.06.2026)
46. URL-26: https://www.nowtv.com.tr/Zuhal-Topal-la-Sofrada/izle (Erişim tarihi: 19.06.2026)