Derleme

Evrimsel Süreç Boyunca Ortaya Çıkan Çeşitli Propriyoseptörler

Cilt: 12 Sayı: 1 4 Mart 2026
PDF İndir
TR EN

Evrimsel Süreç Boyunca Ortaya Çıkan Çeşitli Propriyoseptörler

Öz

ÖZ Günlük yaşam aktivitelerinin yapılabilmesi için hareketin eşgüdümü elzemdir. Uzayda vücut pozisyon ve hareket duyusu olan propriyosepsiyon genellikle bilinçli değildir ve hareketin kontrolü için insanlarda kritik bir öneme sahiptir. Neredeyse tüm hareketli hayvanlarda vücudun kontrolü için propriyoseptif geri bildirime gereksinim duyulur. Son 500 milyon yılda omurgalılarda büyük bir çeşitlilikte uzuvların evrimleştiği gözlenmektedir. Doğada ekstremiteli hayvanların propriyoseptif duyuyla ilgili benzeşen kısıtlılıklara (seçilim baskılarına) maruz kalması benzer evrimsel çözümlere yol açmış olabilir. Bu kısıtlılıklar sonucu, farklı türlerde benzer özellikler gösteren kimi ortak bir atasal yapıdan evrimleşmiş, kimi ise evrim ağacının ayrı bir dalında farklı bir süreç (konvergent evrim) sonucu gelişmiş çeşitli propriyoseptörlere rastlanmaktadır. Balıklardaki homolog propriyoseptif yapıların keşfi propriyoseptif duyunun sudaki yaşamdan karasal yaşama geçişte uğradığı işlevsel değişimi kavramamıza yardımcı olurken, böceklerdeki analog propriyoseptif yapıların keşfi ise ekstremiteli hayvanların benzeşen kısıtlılıklara karşı evrimsel süreçte kazandıkları ve konvergent evrime bir örnek teşkil eden benzer özelliklerini anlamamızı sağlar. Milyonlarca yıllık evrimsel süreçte hayvanlar âlemi boyunca görülen morfolojik ve işlevsel propriyoseptör çeşitliliğini oluşturan çeşitli modifikasyonlar meydana gelmiştir. Bu propriyoseptif mekanizmaların çalışılması ekstremitelerdeki propriyoseptif sistemlerin evriminin anlaşılmasında önem taşımaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. 1. Banks RW. Muscle Spindles and Tendon Organs. In: Caplan MJ, ed. Reference Module in Biomedical Sciences. Rev ed. Amsterdam: Elsevier 2018:1-10.
  2. 2. de Nooij JC, Zampieri N. The making of a proprioceptor: a tale of two identities. Trends Neurosci 2023; 46(12):1083-94.
  3. 3. Tuthill JC, Azim E. Proprioception. Curr Biol 2018; 28(5):R194-R203.
  4. 4. Sherrington CS. On The Proprio-Ceptive System, Especially In Its Reflex Aspect. Brain 1907; 29(4):467–82.
  5. 5. Levine DN. Sherrington's "The Integrative action of the nervous system": a centennial appraisal. J Neurol Sci 2007; 253(1-2):1-6.
  6. 6. Proske U, Gandevia SC. The proprioceptive senses: their roles in signaling body shape, body position and movement, and muscle force. Physiol Rev 2012; 92(4):1651-97.
  7. 7. Inglis JT, Kennedy PM, Wells C, Chua R. The role of cutaneous receptors in the foot. Adv Exp Med Biol 2002; 508:111-7.
  8. 8. Boron WF, Boulpaep EL. Medical physiology, 3rd ed. Philadelphia, Elsevier, 2017.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Duyusal Sistemler

Bölüm

Derleme

Yayımlanma Tarihi

4 Mart 2026

Gönderilme Tarihi

9 Eylül 2024

Kabul Tarihi

19 Aralık 2024

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 12 Sayı: 1

Kaynak Göster

Vancouver
1.Enes Yeşil, Osman Barış Ünver, Erhan Nalçacı. Evrimsel Süreç Boyunca Ortaya Çıkan Çeşitli Propriyoseptörler. Akd Tıp D. 01 Mart 2026;12(1). doi:10.53394/akd.1545914