Nizâr Kabbânî Şiirlerinde Teşbih ve İstiare: Klasik Belagatin Modern Şiirdeki İmkânları

Öz

Arap serbest şiirinin kurucu figürleri olarak genellikle Bedr Şâkir es- Seyyâb ve Nâzik el-Melâike kabul edilse de Nizâr Kabbânî (1923-1998) bu türün geniş kitlelerce erişilebilir olmasında hayati bir rol oynamıştır. Kabbânî, klasik Arap şiirinin katı kafiye ve vezin kalıplarını bilinçli bir şekilde geri plana itmiştir. Ancak pek çok eserinde Arap şiir mirasının geleneksel ritmik yapılarını ve kendine has müzikalitesini belirgin bir şekilde muhafaza etmiştir. Biçimsel serbestliğine rağmen Kabbânî, Câhiliye döneminden Abbâsîlere kadar uzanan klasik Arap şiir üsluplarına ve hayal dünyasına derinlemesine vakıftır. Nitel metin analizi yönteminin kullanıldığı bu çalışma, şairin seçilmiş şiirlerindeki teşbih ve istiare gibi klasik sanatları kullanımını inceleyerek Kabbânî’nin estetik sürekliliğine ışık tutmayı amaçlamaktadır. Bulgular, Kabbânî’nin modern bir şair olmasına rağmen geleneksel köklere derinden bağlı olduğunu göstermektedir. Şair, geleneksel retorik araçları anlamı yoğunlaştırmak ve edebi söylemi derinleştirmek için temel enstrümanlar olarak kullanmaktadır. Sonuç olarak çalışma, Kabbânî’nin şiirindeki biçimsel serbestliği, modern mısraların parçalanma potansiyelini disipline eden düzenleyici bir çerçeve işlevi gören "beyân ilminin anlamsal sınırları ve yapısal mekanizmalarıyla" dengelediği sonucuna varmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Arap Dili ve Belagati
• Arap Şiiri
• Nizâr Kabbânî
• Şiir Eleştirisi
• Serbest Şiir

Etik Beyan

Bu çalışma, etik kurul izni gerektirmeyen nitelikte olup kullanılan veriler literatür taraması/yayınlanmış kaynaklar üzerinden elde edilmiştir. Çalışmanın hazırlanma sürecinde bilimsel ve etik ilkeleri uyulduğu ve yararlanılan tüm çalışmaların kaynakçada belirtildiği yazar tarafından beyan olunur.

Simile and Metaphor in the Poetry of Nizār Qabbānī: The Potential of Classical Rhetoric in Modern Verse

Öz

Badr Shākir al-Sayyāb and Nāzik al-Malā’ika are widely recognized as the founders of modern Arabic free verse. However, Nizār Qabbānī (1923-1998) also played a vital role in popularizing this genre. Qabbānī deliberately set aside the rigid rhyme and meter patterns of classical Arabic poetry. Nonetheless, he markedly preserved the traditional rhythmic structures and unique musicality of the Arabic poetic heritage in many of his works. Despite his formal freedom, Qabbānī had a profound mastery of classical Arabic poetic styles and imagery spanning from the pre-Islamic Jāhiliyya period to the Abbasid era. Using a qualitative text analysis method, this study examines Qabbānī’s use of classical rhetorical devices, such as tashbīh (simile) and isti‘āra (metaphor), in selected poems to shed light on his aesthetic continuity. The findings suggest that, despite being a modern poet, Qabbānī remains deeply rooted in traditional foundations. He uses traditional rhetorical tools as fundamental instruments to intensify meaning and deepen literary discourse. Consequently, the study concludes that Qabbānī balances formal freedom in his poetry with the semantic boundaries and structural mechanisms of bayān, the science of rhetoric, which serves as a regulatory framework that prevents the fragmentation of modern verses.

Anahtar Kelimeler

• Arabic Rhetoric
• Arabic Poetry
• Nizār Qabbānī
• Poetry Criticism
• Free Verse

Etik Beyan

This study does not require ethical committee approval as the data were obtained from existing literature and published sources. The author hereby declare that the research was conducted in accordance with scientific and ethical principles, and all sources utilized in the study have been duly acknowledged in the references.

Kaynakça

1. Abbâs, Fadwá Fu’ād. Nizār Qabbānī: Shāʻir hādhā al-ʻaṣr. Beyrut: Dār al-Manār, 2002.
2. Amīrah, Samāḥ Faraj. al-Iʻlām wa-tashkīl al-iḥsās. Beyrut: Markaz Dirāsāt al-Waḥdah al-ʻArabiyyah, 2012.
3. Elali, Hazim. Klasik Gazel Ve Modern Romantizm’de Ele Alınışı, Şair Dik El-Cin El-Humsi Ve Nizār Kabbani Örneği. Çankırı: Çankırı Karatekin Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2002.
4. Gabay, Z. “Nizār Qabbānī, the Poet and His Poetry”. Middle Eastern Studies 9/2 (1973), 207-222.
5. Grinberg, Lev Luis. “1987-1993 — The Intifada: The Palestinian Resistance Mo(ve)ment”. Politics, Economy and Society in Israel/Palestine 1931-2013. New York: Academic Studies Press, 2010.
6. Ḥalaḥ, Yaḥyá Muḥammad. Qirāʼah fī adab Nizār Qabbānī. Şam: Dār ʻAlāʼ al-Dīn, 2001. ‘Inābī, Zuhar. Muwāzanah bayna Nizār Qabbānī wa-Maḥmūd Darwīsh. s.l.: al-Rūmāntīk lil-Abḥāth wa-al-Dirāsah, 2003.
7. Iyâḍ, Murşid. Tajalliyāt al-siyāsah fī shiʻr Nizār Qabbānī. Şam: Wizārat al-Thaqāfah, 2017.
8. Kiraz, Alaaddin. “Nizār Kabbânî’nin ‘Belkıs’ Adlı Şiirinin Dil ve Üslup Açısından Analizi”. Türkiye İlahiyat Araştırmaları Dergisi 9/1 (2025), 38-58.

9. Loya, Arieh. “Poetry as a Social Document: The Social Position of the Arab Woman as Reflected in the Poetry of Nizâr Qabbânî”. International Journal of Middle East Studies 6/4 (1975), 481-494.
10. Qabbānī, Nizār. al-Aʻmāl al-shiʻriyyah al-kāmilah. Beyrut: Manshūrāt Nizār Qabbānī, 1993.
11. Qabbānī, Nizār. “al-Hubbu wa’l-Bitrol”. Majallat al-Adab 9/3 (1961).
12. Qabbānī, Nizār. Qasaʼid madhdhub ʻalayha. s.l.: s.n., 1986.
13. Qabbānī, Nizār. Qaṣāʼid mutavaḥḥishah. Beyrut: Manshūrāt Nizār Qabbānī, 1970.
14. Qabbānī, Nizār. Qissatī ma‘a ash-shi‘r. s.l.: s.n., t.y.
15. Qabbānī, Nizār. Sulāsiyyatu Atfāli’l-Hijāra. Beyrut: Manshūrātu Nizār Qabbānī, 1988.
16. Tülücü, Süleyman. “Kabbânî, Nizâr”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (DİA). ek-1: 697-698. Ankara: TDV Yayınları, 2020.
17. Tülücü, Süleyman. “Nizār Kabbani ve Eserleri Üzerine Notlar”. Atatürk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 35 (2011), 25-38.
18. Tur, Salih. “Nizâr Kabbâni’nin Şiirlerinde Filistin”. Şarkiyat Mecmuası 26/1 (2015), 157-192.
19. Ulutaş, Nurullah. “Orta Doğu’nun Aykırı Şairi Nizār Kabbani’de Politik Söylem”. İçtimaiyat Sosyal Bilimler Dergisi 3/1 (2019), 13-22.