Bilim ve Teknoloji Haberi Takipçilerinin Bilimsel Okuryazarlıklarının Yeni Medyada Değerlendirilmesi

Year 2025, Issue: 50, 254 - 281, 30.12.2025

Havva Şekercioğlu , Fatma Seçil Banar

https://doi.org/10.31123/akil.1709363

Abstract

2023-2024 eğitim-öğretim yılında, YouTube’da bilim ve teknoloji haberlerini takip eden Anadolu Üniversitesi örgün lisans öğrencilerinin bilimsel okuryazarlıklarının, kullanımlar ve doyumlar yaklaşımı bağlamında incelenmesi bu çalışmanın genel amacını oluşturmaktadır. Nicel araştırma yöntemlerinden betimsel tarama deseni ile yürütülen bu araştırmada, belirlenen amaçlara ulaşmak için nicel veri toplama tekniklerinden biri olan anket yöntemi kullanılmıştır. Çalışma kapsamında 10 fakülteden 403 öğrenciye uygulanan anket ile öğrencilerin hem bilimsel okuryazarlıkları hem de YouTube’daki bilim ve teknoloji haber içeriklerine yönelik kullanım ve doyum alışkanlıkları incelenmiştir.
Araştırma sonuçlarına göre lisans öğrencileri, 1 ila 5 yıllık bir süre içerisinde YouTube’da bilim ve teknoloji haberlerini takip etmektedir. Öğrencilerin YouTube kullanma sıklığı ise en yüksek oranda (%66,6) her gün olarak belirlenmiştir. Katılımcılar, kendi özel alanlarından çıkmadan ve kendilerini görünür kılmadan, aktif bir kullanıcı profili ile YouTube’daki bilim ve teknoloji haber içeriklerini hem gündemden haberdar olmak hem de kişisel ilgi alanları doğrultusunda takip etmektedir. Öğrencilerin bilim ve teknoloji haberlerini takip etme nedenleri, hem gündemde yer alan haber içeriklerini izlemek hem de ilgi alanlarını genişleterek hobilerini desteklemek şeklinde ortaya çıkmıştır.

Keywords

YouTube , Kullanımlar ve doyumlar , Bilimsel okuryazarlık , Yeni medya , Sosyal medya

Evaluation of the Scientific Literacy of Science and Technology News Followers in New Media

Abstract

The general purpose of this study is to examine the scientific literacy of undergraduate students at Anadolu University who follow science and technology news on YouTube during the 2023–2024 academic year within the framework of the uses and gratifications approach. The research was designed using the descriptive survey model, one of the quantitative research methods, and data were collected through a questionnaire, which is a quantitative data collection technique. Within this scope, a total of 403 students from 10 faculties participated in the survey, aiming to investigate both their level of scientific literacy and their usage and gratification practices regarding science and technology news content on YouTube.
The findings reveal that undergraduate students have been following science and technology news on YouTube for a period ranging between one and five years. The frequency of YouTube usage was found to be the highest at 66.6% on a daily basis. Participants actively follow science and technology news content on YouTube without leaving their private spaces and without making themselves visible. They engage with such content both to keep up with current events and to pursue personal interests. The reasons for following science and technology news are twofold: keeping track of ongoing news content in the public agenda and broadening their interests while supporting their hobbies.

Keywords

YouTube , Uses and gratifications , Scientific literacy , New media , Social media

References

• Akar, S. (2010). Sosyal Medya ve Toplumsal Etkileşim. Bilgi Yayınları.
• Akyazı, A. (2018). Gazetecilikte Dijitalleşme ve Haber Üretimine Yansıması:
• Robot Gazeteciler. O. Uçak. içinde, Dijital Medya ve Gazetecilik. Eğitim Yayınevi.
• Alemdar. (2019). Herkes İçin Gazetecilik. Ankara: Siyasal Kitapevi.
• Alemdar, K. & Uzun, R. (2019). Herkes İçin Gazetecilik. Ankara: Siyasal Kitapevi.
• Başaran, F. (2010). Yeni İletişim Teknolojileri Alternatif İletişim Olanakları. Mülkiyet Dergisi, 34(269). 255-270. https://dergipark.org.tr/tr/pub/mulkiye/issue/270/637
• Bauer, M. W., Howard, Susan, Ramos, R., Yulye J., Massarani, Luisa and Amorim, Luis (2013). Global science journalism report: working conditions & practices, professional ethos and future expectations, Our learning series , Science and Development Network, London, UK. http://www.scidev.net/en/content/scidev-net-learning-series/
• Balaban Salı, J. (2018). Verilerin Toplanması. İletişim Araştırmaları. 138-145. Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Yayınları.
• Bedir, U. (2020). Yeni Medya ve Bilim İletişimi. Türkiye'de Çevrim İçi Bilim Anlatıcılığı. U. Bedir. içinde, Bilim İletişimi Aktörler, Mecralar ve Sorunlar. 150-180-181. Eğitim Yayınevi.
• Brossard, D. (2013). New Media Landscapes And The Science İnformation Comsumer. University of Wisconsin 110(3), 14096-14101. : https://doi.org/10.1073/pnas.1212744110
• Castells, M. (2016). İnternet Çağı: Ekonomi, Toplum ve Kültür. Küre Yayınları.
• Chau, M. (2010). YouTube As a Participatory Culture. 66. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21240954/
• Dilmen, N. E. (2012). Sosyal Paylaşım Ağlarının Reklam ve Pazarlama Disiplinleri. T. Kara, & Ö. E. içinde, Sosyal medya akademi iletişim, pazarlama iletişimi, ağ toplumu teknoloji. 133-134. Beta Yayıncılık.
• Djerf-Pierre, M., Shehata, A., & Strömback, J. (2019). News Media And Participatory Journalism In The Digital Age. Digital Journalism, 7(6), 771-778.
• Durrant, Ç. (1994). What is scientific literacy?. European Review, 83-89: https://doi.org/10.1017/S1062798700000922
• Dursun, Ç. (2010., 08 25). Dünyada Bilim İletişiminin Gelişimi ve Farklı Yaklaşımlar: Toplum İçin Bilimden Toplumda Bilime. 3. https://dergipark.org.tr/tr/pub/kurgu/issue/59548/856573
• Erdoğan, İ. (2007). Türkiye’de Gazetecilik ve Bilim İletişimi, Yapısal Özellikler, Sorunlar ve Çözüm Önerileri. Gazi Üniversitesi İletişim Araştırmaları Merkezi, Kırkıncı Yıl Kitaplığı.
• Erdoğan, İ. A. (2002). Öteki Kuram Kitle İletişimine Yaklaşımların Tarihsel ve Eleştirel Bir Değerlendirmesi. Pozitif Matbaacılık.
• Eğri, E. (2019). Sosyal Medya ve Toplumsal Dinamikler. Sosyal Bilimler Dergisi, 15(1), 45-60.
• Görgün, U. (2019). Kullanımlar ve doyumlar yaklaşımı bağlamında bireylerin video paylaşım ağı YouTube’u kullanım motivasyonları: Eskişehir örneği. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Gao, L., Chan, T. J., & Roslan, S. N. (2022). Prediction of YouTube Addiction Among University Students From Uses And Gratifications Approach. Asian People Journal, 5(2), 24.
• Hülür, H. (2017). Yeni Medya Gazeteciliğinin Geleceğini Çerçevelemek. H. Y. Hülür içinde, Yeni Medya Geleceğin Gazeteciliği. 9-10. Ütopya Yayınevi.
• Hanson, G., & Haridakis, P. (2008). YouTube Users Watching And Sharing The News: A Uses And Gratifications Approach. The Journal of Electronic Publishing 11(3).1. https://doi.org/10.3998/3336451.0011.305.
• Irak, E., & Yazıcıoğlu, İ. (2012). Yeni medya ve sosyal paylaşım platformları. Medya ve İletişim Araştırmaları,, 4(1), 15-29.
• Kılıç, F. (2021). Sosyal medya kullanımının değişen dinamikleri. Medya Çalışmaları,, 10(2)(98-110).
• Kalaman, S. (2021). Dijital karnaval ortamı olarak yeni medya: Instagram örneği. . Ö. F. Koçak., & T. M. içinde, Dijital çağda iletişim, kültür ve medya II yeni medya, kültür ve tüketim. (s. 14-47). Çizgi Yayınevi.
• Katz, E. (1959). Mass communication research and the study of popular culture. University of Pennsylvania 2, 1-6. : https://repository.upenn.edu/entities/publication
• Katz, E., Blumler, J., & Gurevitch, M. (1973). Uses and gratifications research. The Public Opinion Quarterly, 37(4), 509–523. https://doi.org/10.1086/268109 adresinden alındı
• Laugksch, R. (2020., 20.05. 2021). Scientific Literacy: A Conceptual Overview. Institute of Education Sciences, 84(1), 71-94. : https://www.researchgate.net/publication/200772545_Scientific_Literacy_A_Conceptual_Overview
• Özdemir Çakır, F. (2011). Sosyal medya ve kullanıcı etkileşimi. Yeni Medya Dergisi, 3(1)(177).
• Özkan Kutlu, T. (2018). Siber Kültür. H. G. (Ed). içinde, İnternet Yayıncılığı (s. 97). Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Yayınları.
• Özutku, F., Çopur, H., Sığın, İ., İlter, K., Küçükyılmaz, M. M., & Arı, Y. (2014). Sosyal Medyanın ABC’si. İstanbul. 29. İstanbul.
• Parlak, M. O. (2018). Yeni Medya ve Haberciliğin Dönüşümü. Ufuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 7(14). 59-82. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1359240
• Pasha, S. A. (2021). YouTube Usage Motivation Among Students: Uses And Gratification Analysis. Global Social Sciences Review, 6(2). 318-329. http://dx.doi.org/10.31703/gssr.2021(VI-II)
• Pauwels, L. H. (2016). Strategic and tactical uses of internet design and infrastructure: the case of YouTube. . Journal of Visual Literacy, 28(1). 51-69. : https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/23796529.2009.11674659
• Peer, L. K. (2011). Youtube and the challenge to journalisim. New standart for news videos online. Journalism Studies, 12(1). 45-63. : https://doi.org/10.1080/1461670X.2010.511951
• Roshental, S. (2017). Motivations to seek science videos on YouTube: free-choice learning in a connected society. International Journal of Science Education.8(1). 22-39. https://doi.org/10.1080/21548455.2017.1371357
• Sanlav, İ. (2014). Sosyal Medya ve Yeni İletişim Kültürü. letişim Çalışmaları Dergisi, 9(3). 45-90.
• Şahin Kalyon. (2020). Bilimsel Okuryazarlık Becerileri Testinin Türkçe’ye Uyarlanması. . Kastamonu Educational Journal, 28(5). 2019-2043. : https://dergipark.org.tr/tr/pub/kefdergi/issue/56970/757177.
• Şimşek, A. (2018). Araştırma Modelleri . A. Ş. (Ed.) içinde, Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri. Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Yayınları. 91-120.
• TUİK. (2024). Hanehalkı Bilişim Teknolojileri (BT) Kullanım Araştırması, 2023. . https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Hanehalki-Bilisim-Teknolojileri-(BT)-Kullanim-Arastirmasi-2023-49407
• Tunç Şahin, C. (2017). Sosyal Bilgiler Öğretmen Adaylarının Bilimsel Okuryazarlıklarının Geliştirilmesi: Eylem Araştırması. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 18(3), 250–268. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/387947
• Tuna, S., & Arslanoğlu, O. B. (2022). Türkiye ve Dünyadan En İyi Örneklerle Bilime Dokunmak Bilim İletişimi El Kitabı. Abaküs Yayınları.
• Turgut, H. (2005). Yapılandırmacı tasarım uygulamasının fen bilgisi öğretmen adaylarının bilimsel okuryazarlık yeterliklerinden “bilimin doğası” ve “bilim-teknoloji-toplum ilişkisi” boyutlarının gelişimine etkisi. İstanbul Yıldız Teknik Üniversitesi.
• Utma, S. (2015). Bilimsel Okuryazarlık: Bilim İletişimi ve Medyadaki Bilim Haberlerini Doğru Okumak. 10(50), 788-799. https://www.sosyalarastirmalar.com/articles/scientific-literacy-science-communication-and-reading-the-mediated-sciencenews-right.pdf
• Whiting, A., & Williams, , D. (2013). Why People Use Social Media: A Uses And Gratifications Approach. Qualitative Market Research, 16(4). 362-369. https://www.proquest.com/docview/1428875410
• Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2008). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. 100. Seçkin Yayınları.
• Yeğin, Ö. (2021). Dijital Medyada Video Paylaşım Platformlarının Rolü. Medya ve Toplum, 12(1)., 88-102.
• Zinderen. (2021). Youtube Ortamındaki Haberciliği Haritalandırmak: Gazetecilerin Youtube Haber Kanalları Üzerine Tanımlayıcı Bir Çalışma. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 25 (3), 932-950. https://dergipark.org.tr/en/download/arti