Türkiye'de Popüler Bilim Dergilerinin Eleştirel Ekonomi Politik Çözümlemesi “Bilim ve Teknik” ile “Popular Science” Örnekleri
Öz
Bu çalışmada, popüler bilim dergileri özelinde popüler bilim yayıncılığı, eleştirel ekonomi
politik açıdan soruşturulmuştur. Popüler bilim kavramının tarihsel olarak geçirdiği
dönüşüm ve belirli tarihsel uğraklarda ekonomi politik yapı ile arasındaki ilişki ele
alınarak; popüler bilimin, tarihsel, toplumsal ve ekonomi politik boyutları irdelenmiştir.
Bilim iletişimine yönelik farklı yaklaşımların da tartışıldığı çalışmada, genel olarak
bilim iletişimi etkinlikleri, özel olarak popüler bilim yayıncılığına yönelik eleştirel tutum
arayışlarının neden başladığı tartışılmıştır. Eleştirel tutum arayışlarına, eleştirel ekonomi
politik yaklaşımdan yararlanılabileceği yanıtının verildiği çalışmada, eleştirel ekonomi
politiğin kökenleri ve medyanın ekonomi politiğine ilişkin yaklaşımlar irdelenmiştir.
Popüler bilim dergilerinin üretiminin gerçekleştiği maddi yapının tanımlanması ve bu
maddi yapının içerikler üzerindeki etkilerinin saptanması çalışmanın genel çerçevesini
oluşturmuştur. Kuramsal tartışmalar ve çalışmanın amaç soruları doğrultusunda,
nitel çözümleme yönteminden yararlanılmıştır. İkili veri toplama tekniğinin kullanıldığı
çalışmanın çözümleme bölümünde, sektörel ve metinsel çözümleme gerçekleştirilmiştir.
Dergilerin üretim aşamasına ilişkin sektör çözümlemesinde, ekonomi politik açıdan
öne çıkan ticari yayıncılık ve kamusal yayıncılık modelleri içinde işleyen iki derginin
editöryal kadrolarıyla yarı yapılandırılmış derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiş
ve bu görüşmeler belirlenen tematik başlıklar altında değerlendirilmiştir. Sonuç olarak,
iki farklı yayıncılık modeli ve sahiplik yapısı içinde üretilen dergilerde ortaya çıkan
farkların üretim ilişkileri, üretim biçimleri, emek süreçleri, sahiplik yapısı ve yayıncılık
modeli gibi ekonomi politik unsurlarda ortaya çıkan farklılıklardan kaynaklandığı
saptanmıştır. Eşdeyişle, dergilerin içeriklerinin, ilk aşamada üretildikleri maddi yapı
tarafından belirlendiği sonucuna ulaşılmıştır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Atabek, Nejdet ve Dağtaş, Erdal (1998). Kamuoyu ve İletişim. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Yayınları.
- Basalla, George (2008). Teknolojinin Evrimi. Cem Soydemir (çev.). Ankara: TÜBİTAK Popüler Bilim Kitapları.
- Bauer, Martin W. (2008). “Paradigm Change for Science Communication: Commercial Science Needs a Critical Public”. Communicating Science in Social Contexts. New Models New Practices. Donghong Cheng, Michel Claessens, Nicholas R. J. Gascoigne, Jenni Metcalfe, Bernard Schiele and Shunke Shi (edts.) içinde. Berlin: Springer Science + Business Media B.W.: 7-21.
- Bauer, Martin W. and Gregory, Jane (2008). “From Journalism to Corporate Communication in Post-War Britain”. Journalism, Science and Society, Science Communication between News and Public Relations. Martin W. Bauer and Massimiano Bucchi (edts.) içinde. New York: Routledge: 33-51.
- Bowler, Peter J. (2009). Science for All: The popularization of Science in Early Twentieth-Century Britain. Chicago: The University of Chicago Press.
- Bucchi, Massiamo (2004). Science in Society: An Introduction to Social Studies of Science. London: Routledge.
- Dağtaş, Erdal (2006). Türkiye’de Magazin Basını. Magazin Eklerinin Sektör ve Metin Analizi. Ankara: Ütopya Yayınevi.
- Dursun, Çiler (2013). İletişim Kuram Kritik. Ankara: İmge Yayınları.
- Gandy Jr, Oscar H. (1997). “The Political Economy Approach: A Critical Challenge”. The Political Economy of Media Volume I. Peter Golding and Graham Murdock (edts.) içinde. Cheltenham: Edward Elgar Publishing: 87-106.
- Golding, Peter ve Murdock, Graham (1997). “Kültür, İletişim ve Ekonomi Politik”. Medya, Kültür, Siyaset. Süleyman İrvan (der.) içinde. D. Beybin Kejanlıoğlu (çev.). Ankara: Ark Yayınevi: 49-77.